ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਇਮਰਜਿੰਗ ਸਾਇੰਸ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਕੋਨਕਲੇਵ 2026 ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਸ਼੍ਰੀ ਨਰੇਂਦਰ ਮੋਦੀ ਨੇ ਅੱਜ ਨਵੀਂ ਦਿੱਲੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਮੰਡਪਮ ਵਿੱਚ ਇਮਰਜਿੰਗ ਸਾਇੰਸ, ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਐਂਡ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਕੋਨਕਲੇਵ 2026 ਦਾ ਉਦਘਾਟਨ ਕੀਤਾ। ਇਸ ਮੌਕੇ ਸੰਬੋਧਨ ਕਰਦਿਆਂ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦਿਨ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਵਿੱਚ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਸੰਸਥਾਪਕਾਂ ਨਾਲ ਹੋਈ ਜੋਸ਼ੀਲੀ ਗੱਲਬਾਤ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਆਪਣਾ ਉਤਸ਼ਾਹ ਸਾਂਝਾ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨਾਂ ਦੀ ਵਿਆਪਕ ਸੋਚ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਦੀ ਸ਼ਲਾਘਾ ਕੀਤੀ। ਸ਼੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭਾਰਤ ਦੇ ਨੌਜਵਾਨ ਜਿਸ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਸੋਚ ਰਹੇ ਹਨ ਅਤੇ ਜਿਸ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਹੇ ਹਨ, ਉਹ ਬਹੁਤ ਉਤਸ਼ਾਹਜਨਕ ਹੈ।"

ਕੋਨਕਲੇਵ ਦੇ ਪਿਛਲੇ ਸੰਸਕਰਣ ਵਿੱਚ ਆਪਣੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕਰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਪਿਛਲੇ ਦਹਾਕਿਆਂ ਅਤੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੇ ਭਾਰਤ ਦੀ ਨਵੀਂ ਸੋਚ ਵਿਚਕਾਰ ਅੰਤਰ ਸਪੱਸ਼ਟ ਕੀਤਾ। ਪਹਿਲਾਂ ਭਾਰਤ ਵਿਦੇਸ਼ੀ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਕਈ ਸਾਲਾਂ ਬਾਅਦ ਅਪਣਾ ਕੇ ਜਾਂ ਉਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ ਬਦਲਾਅ ਕਰਕੇ ਸਿਰਫ਼ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਪਿੱਛੇ-ਪਿੱਛੇ ਚੱਲਦਾ ਸੀ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਅੱਜ ਦਾ ਭਾਰਤ ਮੌਲਿਕ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ, ਗਲੋਬਲ ਦਿਸ਼ਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਅਤੇ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਦੀਆਂ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕਰਨ ਦਾ ਟੀਚਾ ਰੱਖਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੇਸ਼ ਲਈ ਸਾਹਸੀ ਤਕਨੀਕੀ ਦ੍ਰਿਸ਼ਟੀਕੋਣ ਪੇਸ਼ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਉਦਾਹਰਣਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ ਕਿ ਕਿਵੇਂ ਭਾਰਤ ਨੇ ਆਪਣੀ ਆਬਾਦੀ ਦੇ ਟੀਕਾਕਰਨ ਲਈ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਕੋਵਿਡ-19 ਵੈਕਸੀਨ ਵਿਕਸਤ ਕੀਤੀ ਅਤੇ ਹੋਰ ਦੇਸ਼ਾਂ ਨੂੰ ਵੀ ਸਪਲਾਈ ਕੀਤੀ; ਇਸ ਦੇ ਨਾਲ ਹੀ, ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਮੰਗਲ ਗ੍ਰਹਿ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਿਆ ਅਤੇ ਚੰਨ ਦੇ ਅਣਛੂਹੇ ਦੱਖਣੀ ਧਰੁਵ ’ਤੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਲੈਂਡਿੰਗ ਕੀਤੀ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਅਪਣਾਉਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ, ਸਾਹਸ ਨਾਲ ਨਵੀਨਤਾ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ ਅਤੇ ਇਨ੍ਹਾਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਨੂੰ ਬਣਾਉਣ ਵਿੱਚ ਦੁਨੀਆ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰਨੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।"

ਸਿਫ਼ਰ (ਜ਼ੀਰੋ) ਅਤੇ ਸੰਖਿਆ ਪ੍ਰਣਾਲੀ ਦੀ ਕਾਢ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਖਗੋਲ ਵਿਗਿਆਨ ਤੱਕ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਦੀ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਵਿਰਾਸਤ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਆਧੁਨਿਕ ਤਕਨੀਕ ਅਤੇ ਨਵੇਂ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨਾਲ ਇਸ ਵਿਗਿਆਨਕ ਵਿਰਾਸਤ ਨੂੰ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਕਈ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਇਸ ਦਾ ਪ੍ਰਮਾਣ ਹਨ। 30 ਅਕਤੂਬਰ ਨੂੰ ਡਾ. ਹੋਮੀ ਜਹਾਂਗੀਰ ਭਾਭਾ ਦਾ ਜਨਮ ਦਿਹਾੜਾ ਮਨਾਇਆ ਜਾਵੇਗਾ, ਇਸ ਲਈ ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦੀ ਸਮੀਖਿਆ ਦੀ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਪਰਮਾਣੂ ਖੇਤਰ ਤੋਂ ਕਰਨ ਦਾ ਫ਼ੈਸਲਾ ਕੀਤਾ। ਸ਼੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਤਾਂ ਚਲੋ, ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਤੋਂ ਸ਼ੁਰੂਆਤ ਕਰਦੇ ਹਾਂ।"

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਵਿਕਸਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਲਈ ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਦੀ ਬਹੁਤ ਵੱਡੀ ਸਮਰੱਥਾ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਹੈ, ਜਦੋਂ ਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਈਂਧਣ ਲਈ ਦਰਾਮਦ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਰਹਿਣਾ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚੁਣੌਤੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਆਪਣੀ 'ਫਾਸਟ ਬ੍ਰੀਡਰ ਰਿਐਕਟਰ' ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਅੱਗੇ ਵਧਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਕੁਝ ਮਹੀਨੇ ਪਹਿਲਾਂ ਹੀ, ਸਵਦੇਸ਼ੀ 500-ਮੈਗਾਵਾਟ ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ ਫਾਸਟ ਬ੍ਰੀਡਰ ਰਿਐਕਟਰ ਨੇ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ 'ਫਸਟ ਕ੍ਰਿਟੀਕਲਿਟੀ' (ਪਹਿਲੀ ਵਾਰ ਪਰਮਾਣੂ ਲੜੀ ਪ੍ਰਤੀਕਿਰਿਆ ਸ਼ੁਰੂ ਕਰਨ ਦੀ ਸਥਿਤੀ) ਹਾਸਲ ਕਰ ਲਈ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਪਰਮਾਣੂ ਊਰਜਾ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸਾਡੀਆਂ ਲੰਬੇ ਸਮੇਂ ਦੀਆਂ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਇਹ ਵੱਡਾ ਕਦਮ ਹੈ।"

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦਾ ਟੀਚਾ ਕੇਵਲ ਘਰੇਲੂ ਊਰਜਾ ਸੁਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕੀ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ ਤੱਕ ਹੀ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਦੇਸ਼ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਪਹੁੰਚ ਵਧਾਉਣਾ ਚਾਹੁੰਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਸਾਲ ਪੁਲਾੜ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਵੱਡੀਆਂ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤੀ ਪੁਲਾੜ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਵੱਲੋਂ 'ਮੇਡ-ਇਨ-ਇੰਡੀਆ' ਰੌਕੇਟ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੇ ਪਹਿਲੇ ਹੀ ਯਤਨ ਵਿੱਚ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਦੇਸ਼ ਵੱਲੋਂ 'ਸੈਟੇਲਾਇਟ ਡੌਕਿੰਗ' (ਪੁਲਾੜ ਵਿੱਚ ਦੋ ਉਪਗ੍ਰਹਿ ਨੂੰ ਆਪਸ ਵਿੱਚ ਜੋੜਨ) ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਸ਼ਾਮਲ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਕਿਹਾ ਕਿ ਕਈ ਘਰੇਲੂ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਪੁਲਾੜ ਵਿਗਿਆਨ ਨਾਲ ਜੁੜੇ ਨਵੇਂ ਹੱਲ ਪੇਸ਼ ਕਰ ਰਹੇ ਹਨ, ਅਤੇ ਇਸ ਵਿੱਚ ਨੌਜਵਾਨ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਉੱਦਮੀਆਂ ਦੀ ਭਾਗੀਦਾਰੀ ਵੀ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡਾ ਟੀਚਾ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਵੀ ਆਪਣੀ ਤਾਕਤ ਦਾ ਵਿਸਥਾਰ ਕਰਨਾ ਹੈ।"

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਭਾਰਤ ਦੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਹਾਸਲ ਕੀਤੀਆਂ ਬੇਮਿਸਾਲ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਇਸ ਸਾਲ ਦੇਸ਼ ਨੇ 'ਏਆਈ ਇੰਪੈਕਟ ਸਮਿਟ' ਦੀ ਮੇਜ਼ਬਾਨੀ ਕੀਤੀ, ਆਪਣਾ ਖੁਦ ਦਾ ਏਆਈ ਮਾਡਲ ਲਾਂਚ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਬਣੀਆਂ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਚਿਪਸ ਦਾ ਦੁਨੀਆ ਭਰ ਵਿੱਚ ਨਿਰਯਾਤ ਸ਼ੁਰੂ ਕੀਤਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਹ ਵੀ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੇਸ਼ ਪੂਰੀ ਤਰ੍ਹਾਂ ਨਾਲ ਘਰੇਲੂ ਕੱਚੇ ਮਾਲ ’ਤੇ ਅਧਾਰਿਤ ਬੈਟਰੀ ਸਟੋਰੇਜ ਸਮਰੱਥਾ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਕੰਮ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭਾਰਤ ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਸਫ਼ਲਤਾ ਹਾਸਲ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਉਹ ਬੇਮਿਸਾਲ ਹੈ।"

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਪਰਮਾਣੂ ਅਤੇ ਪੁਲਾੜ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਏਆਈ ਅਤੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਵਰਗੇ ਖੇਤਰਾਂ ਦੀਆਂ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਭਾਵੇਂ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਹੋਣ, ਪਰ ਇਹ ਸਾਰੇ ਮਿਲ ਕੇ ਉੱਭਰ ਰਹੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਧਦੀ ਤਾਕਤ ਅਤੇ ਆਤਮਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਹੱਲ' ਦੇਣ ਦੀ ਭਾਰਤ ਦੀ ਵਿਲੱਖਣ ਸਮਰੱਥਾ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਦੇਸ਼ ਵਿੱਚ ਹੋਣ ਵਾਲੀਆਂ ਨਵੀਂਆਂ ਖੋਜਾਂ ਨਾਲ ਗਲੋਬਲ ਚੁਣੌਤੀਆਂ ਦਾ ਹੱਲ ਕੀਤਾ ਜਾ ਸਕੇ। ਡਿਜੀਟਲ ਸਟੈਕ ਅਤੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ 5ਜੀ ਤਕਨੀਕ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਅਤੇ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਕੰਮ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਪਲੇਟਫ਼ਾਰਮ ਬਣਾਉਣ ਦੇ ਯਤਨਾਂ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਭਾਰਤ ਅਜਿਹੇ ਸੁਰੱਖਿਅਤ ਹੱਲ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਦਿਸ਼ਾ ਵਿੱਚ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜੋ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ ’ਤੇ ਲੋਕਾਂ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚ ਸਕਣ।"

ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਤਕਨੀਕ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਹਥਿਆਰਾਂ ਵਜੋਂ ਦੇਖੇ ਜਾਣ ਵਾਲੇ ਪੁਰਾਣੇ ਨਜ਼ਰੀਏ ਦੇ ਉਲਟ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀ ਸੇਵਾ ਲਈ ਇਨ੍ਹਾਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਭਾਰਤੀ ਵਿਚਾਰਧਾਰਾ ਨੂੰ ਸਾਹਮਣੇ ਰੱਖਿਆ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਮ ਲੋਕਾਂ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਣ, ਵੱਡੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਅਤੇ ਸਿਹਤ ਸੇਵਾ, ਖੇਤੀਬਾੜੀ, ਸਿੱਖਿਆ, ਰੁਜ਼ਗਾਰ ਅਤੇ ਆਫ਼ਤਾਂ ਨਾਲ ਨਜਿੱਠਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਸੰਤੋਸ਼ ਪ੍ਰਗਟ ਕੀਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਇਨ੍ਹਾਂ ਖੇਤਰਾਂ ਨੂੰ ਤਰਜੀਹ ਦੇ ਰਹੇ ਹਨ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਅਜਿਹੇ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਉਦਾਹਰਣ ਦਿੱਤੀ ਜੋ ਕਈ ਖੇਤਰਾਂ ਵਿੱਚ ਕੰਮ ਕਰ ਰਹੀਆਂ ਹਨ, ਜਿਵੇਂ: ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀਆਂ ਗਤੀਵਿਧੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਲਈ ਪਹਿਨਣਯੋਗ ਈਈਜੀ ਤਕਨੀਕ, ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਵਾਇਰਲੈੱਸ ਅਤੇ ਸੈਟੇਲਾਇਟ ਸੰਚਾਰ, ਵਿਸ਼ੇਸ਼ ਪੋਸ਼ਣ ਉਤਪਾਦ, ਨਵੀਂਆਂ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਤਕਨੀਕਾਂ, ਅਤੇ ਸਟੀਲ ਸਲੈਗ ਵਰਗੇ ਉਦਯੋਗਿਕ ਕਚਰੇ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਨ ਵਾਲੇ ਹੱਲ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਵਿਗਿਆਨ ਦੀ ਅਸਲ ਸਫ਼ਲਤਾ ਤਦ ਹੁੰਦੀ ਹੈ ਜਦੋਂ ਉਹ ਲੈਬਾਰਟਰੀ ਤੋਂ ਬਾਹਰ ਨਿਕਲ ਕੇ ਆਮ ਨਾਗਰਿਕ ਦੇ ਜੀਵਨ ਨੂੰ ਬਿਹਤਰ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।"

ਚੇਨਈ ਦੇ ਆਈਆਈਟੀ ਮਦਰਾਸ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਹਾਲ ਹੀ ਦੇ ਤਜ਼ਰਬੇ ਨੂੰ ਸਾਂਝਾ ਕਰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇੱਕ ਆਧੁਨਿਕ 'ਬ੍ਰੇਨ ਸੈਂਟਰ' ਦੇ ਉਦਘਾਟਨ ਨੂੰ ਯਾਦ ਕੀਤਾ। ਇਹ ਕੇਂਦਰ ਅਜਿਹੀ ਵਿਸ਼ਵ-ਪੱਧਰੀ ਬ੍ਰੇਨ ਇਮੇਜਿੰਗ ਤਕਨੀਕ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਦਾ ਹੈ, ਜੋ ਮਨੁੱਖੀ ਦਿਮਾਗ਼ ਦੀ ਹਾਈ-ਰਿਜ਼ੋਲਿਊਸ਼ਨ ਡਿਜੀਟਲ 3ਡੀ ਤਸਵੀਰਾਂ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਗੁੰਝਲਦਾਰ ਨਿਊਰੋਲਾਜੀਕਲ (ਤੰਤੂ ਵਿਗਿਆਨ ਸੰਬੰਧੀ) ਬਿਮਾਰੀਆਂ ਨੂੰ ਸਮਝਣ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਵਿਗਿਆਨਕ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਮੁੱਖ ਪੈਮਾਨਾ 'ਸਮਾਜ ਲਈ ਵਿਗਿਆਨ' ਅਤੇ 'ਬਦਲਾਅ ਲਈ ਤਕਨੀਕ' ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਇਸੇ ਕਸੌਟੀ ’ਤੇ ਖੁਦ ਨੂੰ ਪਰਖਦੇ ਹੋਏ ਅੱਗੇ ਵਧ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਕਿਸੇ ਵੀ ਦੇਸ਼ ਦੀ ਤਕਨੀਕ ਬਣਾਉਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਅਤੇ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿੱਚ ਆਤਮਨਿਰਭਰਤਾ, ਮਜ਼ਬੂਤ ਖੋਜ ’ਤੇ ਨਿਰਭਰ ਕਰਦੀ ਹੈ। ਇਹੀ ਉਨ੍ਹਾਂ ਦੇ ਨਾਅਰੇ 'ਜੈ ਵਿਗਿਆਨ, ਜੈ ਅਨੁਸੰਧਾਨ' ਦੇ ਪਿੱਛੇ ਦੀ ਭਾਵਨਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ 'ਅਨੁਸੰਧਾਨ ਨੈਸ਼ਨਲ ਰਿਸਰਚ ਫਾਊਂਡੇਸ਼ਨ' ਦੀ ਤੇਜ਼ ਤਰੱਕੀ ਦਾ ਜ਼ਿਕਰ ਕੀਤਾ ਅਤੇ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਇਸੇ ਮੰਚ ’ਤੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਉਸ ਵਾਅਦੇ ਨੂੰ ਯਾਦ ਦਿਵਾਇਆ, ਜਿਸ ਵਿੱਚ ਖੋਜ, ਵਿਕਾਸ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਲਈ ਇੱਕ ਲੱਖ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇਣ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ ਗਈ ਸੀ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਬਾਜ਼ਾਰ ਲਈ ਤਿਆਰ ਲੈਬ ਤਕਨੀਕਾਂ ਲਈ ਸਰਕਾਰ ਵੱਲੋਂ ਦਿੱਤੇ ਗਏ 12,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੇ ਬਰਾਬਰ ਹੀ, ਨਿੱਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਨੇ ਵੀ 12,000 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦਾ ਨਿਵੇਸ਼ ਕੀਤਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਸ ਦਾ ਮਤਲਬ ਹੈ ਕਿ ਸਿਰਫ਼ ਇੱਕ ਸਾਲ ਵਿੱਚ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ ਲਈ ਕੁੱਲ 24 ਹਜ਼ਾਰ ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਦੀ ਨਵੀਂ ਵਚਨਬੱਧਤਾ ਸਾਹਮਣੇ ਆਈ ਹੈ।"

ਦੇਸ਼ ਦੇ ਅੰਦਰ ਖੋਜ ਦੇ ਮਾਹੌਲ ਦੇ ਲਗਾਤਾਰ ਵਿਸਥਾਰ ਦੀ ਜਾਣਕਾਰੀ ਦਿੰਦਿਆਂ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਪਿਛਲੇ ਇੱਕ ਦਹਾਕੇ ਵਿੱਚ ਬੌਧਿਕ ਸੰਪਤੀ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਭਾਰੀ ਉਛਾਲ ਆਈ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਦੱਸਿਆ ਕਿ ਦੱਸ ਸਾਲ ਪਹਿਲਾਂ ਸਾਲਾਨਾ ਪੇਟੈਂਟ ਫਾਈਲਿੰਗ 50,000 ਤੋਂ ਵੀ ਘੱਟ ਸੀ, ਜੋ ਪਿਛਲੇ ਸਾਲ ਵਧ ਕੇ ਲਗਭਗ 1.5 ਲੱਖ ਹੋ ਗਈ ਹੈ। ਇਹ ਕੇਵਲ ਅੰਕੜਿਆਂ ਵਿੱਚ ਵਾਧਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਇੱਕ ਡੂੰਘੇ ਸੰਰਚਨਾਤਮਕ ਬਦਲਾਅ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਸ਼੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਉਸ ਬਦਲਾਅ ਦਾ ਸੰਕੇਤ ਹਨ, ਜਿਸ ਤਹਿਤ ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਖੋਜ ਅਤੇ ਨਵੀਨਤਾ ਮਜ਼ਬੂਤ ਸੱਭਿਆਚਾਰ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋ ਰਹੇ ਹਨ।"

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ 21ਵੀਂ ਸਦੀ ਦੀ ਦੂਜੀ ਤਿਮਾਹੀ ਲਈ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਪ੍ਰਸ਼ਨ ਉਠਾਇਆ ਕਿ ਏਆਈ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿਗਿਆਨਕ ਫ਼ੈਸਲੇ ਲੈਣ ਦੀ ਸਮਰੱਥਾ ਕਿਵੇਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਵੇਗੀ? ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਮੰਚ ’ਤੇ ਮੌਜੂਦ ਪ੍ਰਮੁੱਖ ਵਿਗਿਆਨਕ ਅਤੇ ਨੋਬਲ ਪੁਰਸਕਾਰ ਜੇਤੂ ਆਪਣੀ ਸੂਝ-ਬੂਝ ਨੂੰ ਸਾਲਾਂ ਤੱਕ ਛੋਟੀਆਂ-ਛੋਟੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ, ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ, ਅਸਫ਼ਲਤਾਵਾਂ ਤੋਂ ਸਿੱਖਣ, ਸਥਾਪਿਤ ਤੌਰ-ਤਰੀਕਿਆਂ ’ਤੇ ਸਵਾਲ ਉਠਾਉਣ ਅਤੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਬਰੀਕੀਆਂ ’ਤੇ ਧਿਆਨ ਦੇਣ ਨਾਲ ਨਿਖਾਰ ਪਾਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਨੂੰ ਅਕਸਰ ਅਣਗੌਲਿਆ ਕਰ ਦਿੱਤਾ ਜਾਂਦਾ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਚੇਤਾਵਨੀ ਦਿੱਤੀ ਕਿ ਹਾਲਾਂਕਿ ਏਆਈ ਉਤਪਾਦਕਤਾ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਰੋਜ਼ਾਨਾ ਦੇ ਕੰਮਾਂ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਪੂਰਾ ਕਰ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਇਸ ਸੁਤੰਤਰ ਸੋਚ ਨੂੰ ਸੀਮਤ ਕਰਨ ਦੀ ਥਾਂ ਉਸ ਨੂੰ ਹੋਰ ਖ਼ੁਸ਼ਹਾਲ ਕਰਨਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਨਾਲ ਖੋਜਕਾਰਾਂ ਨੂੰ ਬਚੇ ਹੋਏ ਸਮੇਂ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਔਖੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ, ਨਵੇਂ ਪ੍ਰਯੋਗ ਕਰਨ ਅਤੇ ਵਿਚਾਰਾਂ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਲਈ ਕਰਨ ਦਾ ਮੌਕਾ ਮਿਲੇਗਾ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ, "ਏਆਈ ਸਾਨੂੰ ਤੇਜ਼ੀ ਨਾਲ ਜਵਾਬ ਦੇ ਸਕਦੀ ਹੈ, ਪਰ ਉਨ੍ਹਾਂ ਜਵਾਬਾਂ ਦੀ ਸਚਾਈ ਨੂੰ ਪਰਖਣ ਦੀ ਜ਼ਿੰਮੇਵਾਰੀ ਕੇਵਲ ਵਿਗਿਆਨਕ ਦੀ ਹੀ ਹੋਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ।"

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਭਵਿੱਖ ਨੂੰ ਆਕਾਰ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਖੇਤਰਾਂ - ਜਿਵੇਂ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ, ਕਵਾਂਟਮ ਤਕਨੀਕ, ਬਾਇਓਟੈਕਨਾਲੋਜੀ, ਐਡਵਾਂਸਡ ਮਟੀਰੀਅਲ, ਰੋਬੋਟਿਕਸ, ਪੁਲਾੜ, ਸਵੱਛ ਊਰਜਾ ਅਤੇ ਅਗਲੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਦੇ ਸੰਚਾਰ - ਲਈ ਸਮਰਪਿਤ 'ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਮਿਸ਼ਨਾਂ' ਰਾਹੀਂ ਵਿਗਿਆਨੀਆਂ ਅਤੇ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਨੂੰ ਲਗਾਤਾਰ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦਾ ਸੱਦਾ ਦਿੱਤਾ, ਤਾਂ ਜੋ ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਨਵੀਂਆਂ ਅਤੇ ਵੱਡੀਆਂ ਖੋਜਾਂ ਸਾਹਮਣੇ ਆ ਸਕਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਏਆਈ, ਸਿੰਥੈਟਿਕ ਬਾਇਓਲੋਜੀ ਅਤੇ ਆਟੋਨੋਮਸ ਸਿਸਟਮ (ਸਵੈਚਾਲਤ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ) ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਸੁਰੱਖਿਆ ਨੂੰ ਸਰਬਉੱਚ ਤਰਜੀਹ ਦਿੱਤੀ ਜਾਣੀ ਚਾਹੀਦੀ ਹੈ। ਏਆਈ ਦੇ ਦੌਰ ਵਿੱਚ ਵਿੱਤੀ ਨੈੱਟਵਰਕ ਅਤੇ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਉੱਭਰ ਰਹੇ ਸਾਈਬਰ ਸੁਰੱਖਿਆ ਖ਼ਤਰਿਆਂ ਪ੍ਰਤੀ ਆਗਾਹ ਕਰਦਿਆਂ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਏਆਈ-ਅਧਾਰਿਤ ਅਤੇ ਕਵਾਂਟਮ ਸੁਰੱਖਿਆ ਹੱਲ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਦੀ ਗੱਲ ਕਹੀ, ਜੋ ਰਾਸ਼ਟਰੀ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ ਦੀ ਰੱਖਿਆ ਕਰ ਸਕਣ ਅਤੇ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੇ ਕੰਮ ਆ ਸਕਣ। ਸ਼੍ਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਡਾ ਟੀਚਾ ਅਜਿਹੀਆਂ ਤਕਨੀਕਾਂ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨਾ ਹੈ ਜੋ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਸਸ਼ਕਤ ਬਣਾਉਣ ਅਤੇ ਨਾਲ ਹੀ ਮਨੁੱਖਤਾ ਦੀਆਂ ਸਮੱਸਿਆਵਾਂ ਨੂੰ ਸੁਲਝਾਉਣ ਵਿੱਚ ਵੀ ਯੋਗਦਾਨ ਦੇਣ।"

ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਸੰਮੇਲਨ ਵਿੱਚ ਮੌਜੂਦ ਹਰ ਖੋਜਕਾਰ, ਉਦਯੋਗ ਜਗਤ ਦੇ ਆਗੂ, ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਸੰਸਥਾਪਕ ਅਤੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀ ਤੋਂ ਤਿੰਨ ਸਾਲ ਦਾ ਠੋਸ ਟੀਚਾ ਤੈਅ ਕਰਨ ਨੂੰ ਕਿਹਾ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਪੁੱਛਿਆ ਕਿ ਉਹ ਕਿਸ ਤਕਨੀਕ, ਪ੍ਰੋਟੋਟਾਈਪ, ਪਾਇਲਟ ਪ੍ਰੋਜੈਕਟ ਜਾਂ ਉਤਪਾਦ ਨੂੰ ਵਿਕਸਤ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰਨਗੇ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਉਨ੍ਹਾਂ ਤੋਂ ਅਜਿਹੀਆਂ ਨਵੀਨਤਾਵਾਂ ਨੂੰ ਹੁਲਾਰਾ ਦੇਣ ਦਾ ਆਗ੍ਰਹ ਕੀਤਾ, ਜੋ ਵਿਕਸਤ ਭਾਰਤ ਦੇ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਣ ਅਤੇ ਭਾਰਤ ਨੂੰ ਹੱਲਾਂ ਦਾ ਗਲੋਬਲ ਕੇਂਦਰ ਬਣਾਉਣ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਨੇ ਜ਼ੋਰ ਦੇ ਕੇ ਕਿਹਾ ਕਿ ਇਸ ਆਯੋਜਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਚਰਚਾ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ, ਸਗੋਂ ਠੋਸ ਨਤੀਜੇ ਹਾਸਲ ਕਰਨਾ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਇਹ ਸੰਮੇਲਨ ਕੇਵਲ ਵਿਚਾਰਾਂ ਦੇ ਆਦਾਨ-ਪ੍ਰਦਾਨ ਤੱਕ ਸੀਮਤ ਨਹੀਂ ਰਹਿਣਾ ਚਾਹੀਦਾ; ਸਗੋਂ ਇਸ ਨੂੰ ਮਾਪਣਯੋਗ ਨਤੀਜੇ ਦੇਣ ਵਾਲੇ ਮੰਚ ਵਜੋਂ ਵਿਕਸਤ ਹੋਣਾ ਚਾਹੀਦਾ ਹੈ।"

ਆਪਣੇ ਸੰਬੋਧਨ ਦੇ ਅੰਤ ਵਿੱਚ, ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਨੇ ਇਸ ਗੱਲ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ ਕਿ ਭਾਰਤ ਦੁਨੀਆ ਦਾ ਸਭ ਤੋਂ ਨੌਜਵਾਨ ਦੇਸ਼ ਹੈ, ਜੋ ਪ੍ਰਤਿਭਾ ਅਤੇ ਦ੍ਰਿੜ੍ਹ ਸੰਕਲਪ ਨਾਲ ਭਰਿਆ ਹੈ। ਉਨ੍ਹਾਂ ਇੱਕ ਅਜਿਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ’ਤੇ ਜ਼ੋਰ ਦਿੱਤਾ, ਜੋ ਉੱਭਰਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਦੇ ਖੇਤਰ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਹਿੱਸਾ ਹੀ ਨਾ ਲਵੇ, ਸਗੋਂ ਸਰਗਰਮੀ ਨਾਲ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਵੀ ਕਰੇ। 'ਅਸੀਂ ਇਹ ਕਰ ਸਕਦੇ ਹਾਂ' ਦੀ ਸਮੂਹਿਕ ਭਾਵਨਾ ਅਤੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਜਗਾਉਂਦੇ ਹੋਏ, ਉਨ੍ਹਾਂ ਸੰਮੇਲਨ ਦੀ ਸਫ਼ਲਤਾ ਲਈ ਸ਼ੁਭਕਾਮਨਾਵਾਂ ਦਿੱਤੀਆਂ। ਪ੍ਰਧਾਨ ਮੰਤਰੀ ਮੋਦੀ ਨੇ ਕਿਹਾ, "ਸਾਨੂੰ ਅਜਿਹੀ ਪੀੜ੍ਹੀ ਤਿਆਰ ਕਰਨੀ ਹੈ ਜੋ ਉੱਭਰਦੇ ਵਿਗਿਆਨ ਅਤੇ ਟੈਕਨਾਲੋਜੀ ਵਿੱਚ ਕੇਵਲ ਇੱਕ ਭਾਈਵਾਲ ਨਾ ਹੋਵੇ, ਸਗੋਂ ਉਸ ਦੀ ਅਗਵਾਈ ਕਰੇ।"

****

ਐੱਮਜੇਪੀਐੱਸ/ਐੱਸਐੱਸ/ਪੀਆਰਕੇ