અટલ વયો અભ્યુદય યોજના

વૃદ્ધત્વ અને તેની જરૂરિયાતો

ભારત વસ્તી વિષયક પરિવર્તનનો અનુભવ કરી રહ્યું છે. 2011ની વસ્તી ગણતરી મુજબ, વરિષ્ઠ નાગરિકો (60 વર્ષ અને તેથી વધુ ઉંમરના લોકો) ની કુલ વસ્તી 10.38 કરોડ છે, જેમાંથી 5.11 કરોડ પુરુષો અને 5.27 કરોડ સ્ત્રીઓ છે. ભારતમાં લોન્ગીટ્યુડિનલ એજિંગ સ્ટડી (LASI) દર્શાવે છે કે વૃદ્ધોનો નોંધપાત્ર હિસ્સો શારીરિક અથવા કાર્યાત્મક મર્યાદાઓનો સામનો કરે છે. આ એક વ્યવસ્થિત અને વિશ્વસનીય સંભાળ પ્રણાલીની વધતી જતી જરૂરિયાતને પ્રકાશિત કરે છે. વધુમાં, શહેરીકરણ, સ્થળાંતર અને વિભાજિત પરિવારોના ઉદયને કારણે, વૃદ્ધો માટે પરંપરાગત કૌટુંબિક સહાય નબળી પડી રહી છે.

2021માં શરૂ કરાયેલ, અટલ વયો અભ્યુદય યોજના (AVYAY) વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે હાલની રાષ્ટ્રીય કાર્ય યોજના (NAPSrC)ને એકીકૃત અને વિસ્તૃત કરે છે. તે એક જ છત્ર હેઠળ અનેક વરિષ્ઠ નાગરિકો કલ્યાણ યોજનાઓને એકસાથે લાવે છે. આ યોજનાનો ઉદ્દેશ્ય વરિષ્ઠ નાગરિકોને વ્યવહારુ સહાય પૂરી પાડવાનો અને તેમને રહેઠાણ, ખોરાક, આરોગ્યસંભાળ અને મનોરંજન જેવી સુવિધાઓ પૂરી પાડીને સક્રિય વૃદ્ધત્વને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે. તે સરકારો, NGO, સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને સમુદાયોની ક્ષમતાને પણ મજબૂત બનાવે છે જેથી વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે સક્રિય અને ઉત્પાદક જીવન સુનિશ્ચિત કરી શકાય. આ યોજના "ગૌરવ સાથે વૃદ્ધત્વ" અને "સ્થળે વૃદ્ધત્વ" પ્રત્યે સરકારની મજબૂત પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે. "ગૌરવ સાથે વૃદ્ધત્વ"નો અર્થ એ છે કે ખાતરી કરવી કે વરિષ્ઠ નાગરિકોને એવી સંભાળ મળે જે તેમના જીવનભરના યોગદાનને માન આપે અને સશક્ત બનાવે. દરમિયાન, 'પોતાના ઘર/સમુદાયમાં વૃદ્ધત્વ'નો અર્થ એ છે કે વૃદ્ધોને બીજી સંભાળ સુવિધા (સહાયિત જીવન)માં જવાને બદલે તેમના પોતાના ઘરો અને સમુદાયોમાં સુરક્ષિત રીતે રહેવાની તક મળે. ઘરોમાં જરૂરી ફેરફારો અને વિશિષ્ટ સમુદાય સહાય પ્રણાલીઓ દ્વારા આ શક્ય બન્યું છે.

AVYAY નું લક્ષ્ય શું છે?

એવો અંદાજ છે કે ભારતમાં વૃદ્ધોની વસ્તી 2036 સુધીમાં 23 કરોડ સુધી પહોંચી જશે, જેનાથી વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે વ્યાપક સહાય પ્રણાલીની જરૂરિયાત વધુ વધશે. AVYAY દ્વારા, સરકાર સંસ્થાકીય પદ્ધતિઓને મજબૂત બનાવીને અને સમુદાય-આધારિત સહાયને પ્રોત્સાહન આપીને આ વસ્તી વિષયક પરિવર્તનને સંબોધવાનો હેતુ ધરાવે છે. આ વૃદ્ધોને ગૌરવપૂર્ણ, સંતોષકારક અને અર્થપૂર્ણ જીવન જીવવા માટે સક્ષમ બનાવશે. આ પ્રતિબદ્ધતાને ચાલુ રાખીને, સરકારે નાણાકીય વર્ષ 2026-27 દરમિયાન, 30 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ પૂરા થતા ત્રિમાસિક ગાળા માટે AVYAYના 'સંખ્યાબદ્ધ વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે કાર્યક્રમ' (IPSr.C) હેઠળ 755 પ્રોજેક્ટ્સને 77.98 કરોડ રૂપિયાની ગ્રાન્ટ-ઇન-એઇડ જારી કરી છે.

AVYAYનું સંસ્થાકીય સ્થાપત્ય

AVYAY નું સંસ્થાકીય સ્થાપત્ય નીચે મુજબ છે:

1. નોડલ મંત્રાલય

• સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય (MoSJE) એ સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ વિભાગ દ્વારા AVYAYના નીતિ નિર્માણ, ભંડોળ, દેખરેખ અને એકંદર અમલીકરણ માટે જવાબદાર નોડલ મંત્રાલય છે.

2. રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સરકારો

• રાજ્ય કાર્ય યોજના ફોર સિનિયર સિટિઝન્સ ( SAPSrC ) ઘટક હેઠળ, રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો વરિષ્ઠ નાગરિક કલ્યાણ માટે રાજ્ય-વિશિષ્ટ કાર્ય યોજનાઓ તૈયાર કરે છે અને અમલમાં મૂકે છે.
• મંત્રાલય આ યોજનાઓના નિર્માણ અને અમલીકરણ માટે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે.

૩. જિલ્લા-સ્તરીય સમિતિઓ: જ્યારે કેન્દ્ર અને રાજ્યો વ્યાપક રીતે શિલ્પી છે ત્યારે ગરીબ લાભાર્થીઓની વાસ્તવિક પસંદગી અને ઘરોનું જમીન પર દેખરેખ જિલ્લા કલેક્ટર/મેજિસ્ટ્રેટની અધ્યક્ષતામાં જિલ્લા સમિતિઓ દ્વારા સંભાળવામાં આવે છે.

AVYAYના બિલ્ડીંગ બ્લોક્સ

અટલ​ વયો અભ્યુદય યોજના (AVYAY) વરિષ્ઠ નાગરિકોની વિવિધ જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે રચાયેલ સંકલિત ઘટકોના સમૂહ દ્વારા કાર્ય કરે છે.

વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે સંકલિત કાર્યક્રમ ( IPSrC)

IPSrC મુખ્ય અમલીકરણ સંસ્થા તરીકે સેવા આપે છે. તે વૃદ્ધાશ્રમ, સતત સંભાળ ગૃહો, મોબાઇલ તબીબી એકમો, ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક્સ અને પ્રાદેશિક સંસાધન અને તાલીમ કેન્દ્રો (RRTCs) સ્થાપિત કરવા અને જાળવવા માટે બિન-સરકારી સંસ્થાઓ (NGO), પંચાયતી રાજ સંસ્થાઓ અને સ્થાનિક સંસ્થાઓને સીધી ગ્રાન્ટ-ઇન-એઇડ પૂરી પાડે છે. હાલમાં, IPSrC હેઠળ 764 વૃદ્ધાશ્રમ, 13 સતત સંભાળ ગૃહો, 17 મોબાઇલ તબીબી એકમો અને 3 ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક્સને સહાય આપવામાં આવી રહી છે. જ્યારે મોબાઇલ તબીબી એકમો (MMUs) અને ફિઝિયોથેરાપી ક્લિનિક્સ ચાલુ પ્રોજેક્ટ છે, ત્યારે યોજનાનો વર્તમાન અવકાશ મુખ્યત્વે જરૂરિયાતમંદ વરિષ્ઠ નાગરિકોને આશ્રય પૂરો પાડવા માટે વૃદ્ધાશ્રમ સ્થાપિત કરવા અને જાળવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. આ સુવિધાઓની સ્થાપના અને જાળવણી માટે ગ્રાન્ટ-ઇન-એઇડ મોડેલ દ્વારા પાત્ર સંસ્થાઓ (જેમ કે NGO, રાજ્ય સરકારો અને સ્થાનિક સંસ્થાઓ) ને ભંડોળ આપવામાં આવે છે.

વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે રાજ્ય કાર્ય યોજના (SAPSrC)

આ કાર્યક્રમ રાજ્ય-સ્તરીય વ્યૂહરચના અને ક્ષમતા નિર્માણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તે રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સરકારોને પ્રશિક્ષિત વૃદ્ધાવસ્થા સંભાળ રાખનારાઓને તાલીમ આપવા, ખાસ મોતિયાની શસ્ત્રક્રિયા ઝુંબેશ ચલાવવા અને રાજ્ય-વિશિષ્ટ કલ્યાણકારી પહેલો અમલમાં મૂકવા માટે અનુદાન પૂરું પાડે છે. સ્થાનિક નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે, રાજ્યો આ રાજ્ય-વિશિષ્ટ કાર્યક્રમો માટે તેમના ફાળવેલ ભંડોળના 20% સુધીનો ઉપયોગ કરી શકે છે. જ્યારે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો તેમની પોતાની વ્યૂહરચનાઓ અને કાર્યક્રમોનો સમાવેશ કરી શકે છે, ત્યારે ભંડોળ ફક્ત AVYAY (અટલ વયો અભ્યુદય યોજના) હેઠળ મંજૂર કરાયેલા ઘટકો માટે જ પૂરું પાડવામાં આવે છે. આ હેતુ માટે ઉપલબ્ધ સંસાધનોને વધારવા માટે રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો પાસેથી પણ પોતાના ભંડોળનું યોગદાન આપવાની અપેક્ષા રાખવામાં આવે છે.

પ્રાદેશિક સંસાધન અને તાલીમ કેન્દ્રો (RRTCs)

પ્રાદેશિક સંસાધન અને તાલીમ કેન્દ્રો (RRTCs) AVYAY (સિનિયર સિટીઝન્સ માટે ખાસ સંભાળ રાખતો સંકલિત કાર્યક્રમ - IPSrC) હેઠળ એક મુખ્ય સંસ્થાકીય સહાયક માળખા તરીકે સેવા આપે છે. આ સરકાર દ્વારા નિયુક્ત કેન્દ્રો ક્ષમતા નિર્માણ, તાલીમ, સંશોધન, દસ્તાવેજીકરણ, જાગૃતિ ઉત્પન્ન કરવા અને વૃદ્ધો અને તેમના કલ્યાણ સંબંધિત મુદ્દાઓ પર હિમાયત માટે પ્રાદેશિક નોડલ એજન્સીઓ તરીકે સેવા આપે છે. આ કેન્દ્રો ડેટાબેઝ બનાવવા, દેખરેખ અને મૂલ્યાંકન, પ્રોજેક્ટ દેખરેખ અને રાજ્ય સરકારો, કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને યોજના અમલીકરણ એજન્સીઓ સાથે સંકલન દ્વારા પુરાવા-આધારિત નીતિ અને કાર્યક્રમ અમલીકરણને સમર્થન આપે છે. યોજના માર્ગદર્શિકા અનુસાર, દરેક RRTC ને વાર્ષિક ₹19.58 લાખની નાણાકીય સહાય પૂરી પાડવામાં આવે છે. વધુમાં, મંત્રાલય વરિષ્ઠ નાગરિકોને ઍક્સેસ વધારવા, ક્ષમતા નિર્માણ કરવા અને વધુ સારી સેવાઓ પૂરી પાડવા માટે RRTCs તરીકે કાર્ય કરતી નિયુક્ત NGO અને સંસ્થાઓને નાણાકીય સહાય પણ પૂરી પાડે છે.

રાષ્ટ્રીય વયોશ્રી યોજના (RVY)

રાષ્ટ્રીય વયોશ્રી યોજના (RVY), જે મૂળ રૂપે 2017માં એક સ્વતંત્ર કેન્દ્રીય ક્ષેત્ર યોજના તરીકે શરૂ કરવામાં આવી હતી, તેને હવે AVYAYના મુખ્ય ઘટક તરીકે સામેલ કરવામાં આવી છે. આ યોજના હેઠળ, વય-સંબંધિત અપંગતા અથવા નબળાઈથી પીડાતા પાત્ર વરિષ્ઠ નાગરિકોને તેમના શારીરિક કાર્યોને નોંધપાત્ર હદ સુધી પુનઃસ્થાપિત કરવા માટે સહાયક જીવન ઉપકરણો પૂરા પાડવામાં આવે છે. આજની તારીખમાં, આ યોજના નોંધપાત્ર સ્તરે પહોંચી છે. આ યોજનાનો લાભ 10.45 લાખથી વધુ વરિષ્ઠ નાગરિકોએ લીધો છે, જેમાં આર્ટિફિશિયલ લિમ્બ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ કોર્પોરેશન ઓફ ઈન્ડિયા (ALIMCO) કેમ્પ અને પ્રધાનમંત્રી દિવ્યાંગ વયોશ્રી કેન્દ્રો (PMD-VK) દ્વારા કુલ 55,87,653 સહાયક ઉપકરણો પૂરા પાડવામાં આવ્યા છે.

વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઇન

સરકારે વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે એક રાષ્ટ્રીય હેલ્પલાઇન પણ સ્થાપિત કરી છે, જેને એલ્ડરલાઇન                 (હેલ્પલાઇન નંબર: 14567 ) કહેવામાં આવે છે, જે ઓક્ટોબર 2021માં શરૂ કરવામાં આવી હતી. તે વરિષ્ઠ નાગરિકોને સમયસર સહાય સાથે જોડે છે અને મફત માહિતી, માર્ગદર્શન અને ભાવનાત્મક સહાય પૂરી પાડે છે. એક જ, સુલભ પ્લેટફોર્મ તરીકે સેવા આપતા તે તમામ પ્રકારની ફરિયાદોનું નિવારણ કરે છે, જેમાં સેવા જિલ્લા અધિકારીઓ અને NGO સાથે સીધા સંકલન કરીને જમીન પર સમસ્યાઓનું નિરાકરણ લાવે છે. જ્યાં પણ વરિષ્ઠ નાગરિકોને સૌથી વધુ જરૂર હોય ત્યાં ક્ષેત્રીય હસ્તક્ષેપ પણ પૂરો પાડવામાં આવે છે. તેની વિશાળ પહોંચ દર્શાવતા, એલ્ડરલાઇનને 8.66 લાખથી વધુ કાર્યવાહી કરી શકાય તેવા કોલ્સ પ્રાપ્ત થયા છે , જેમાં માહિતી, માર્ગદર્શન, ભાવનાત્મક સહાય, ક્ષેત્રીય હસ્તક્ષેપ અને અન્ય સેવાઓ સહિત વિવિધ શ્રેણીઓનો સમાવેશ થાય છે.

જીવન એપ અને શતાયુ ડેશબોર્ડ

મે 2026માં, સરકારે 'જોઈન્ટ એલ્ડર્લી એમ્પાવરમેન્ટ એન્ડ વર્ચ્યુઅલ આસિસ્ટન્સ નેટવર્ક' (JEEVAN) મોબાઇલ એપ્લિકેશન અને 'સિનિયર હોલિસ્ટિક કેર આસિસ્ટન્સ એન્ડ ટ્રેનિંગ ફોર યોર યુટિલિટી' (શતાયુ) ડેશબોર્ડ શરૂ કર્યું.

આ એપ વરિષ્ઠ નાગરિકોને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન કરવામાં આવી છે. તેમાં સરકારી યોજનાઓ અને કલ્યાણ કાર્યક્રમોની માહિતી, કટોકટી સહાય અને સહાય સેવાઓની ઍક્સેસ અને વરિષ્ઠ નાગરિક ઘરોની વિગતો સહિત અનેક સુવિધાઓ સામેલ છે. વૃદ્ધ ઉપયોગકર્તાઓને ધ્યાનમાં રાખીને ડિઝાઇન કરાયેલ, આ પ્લેટફોર્મ ઉપયોગમાં સરળ ઇન્ટરફેસ, સરળ નેવિગેશન અને ઉન્નત સુલભતા વિકલ્પો ધરાવે છે. સૌથી અગત્યનું, તેમાં "વન-ટેપ કોલ" સુવિધા છે, જે ઉપયોગકર્તાઓને એક જ ટેપથી મહત્વપૂર્ણ નંબરો પર સીધા કૉલ કરવાની મંજૂરી આપે છે. આ તબીબી જરૂરિયાતો અથવા કટોકટીના કિસ્સામાં તાત્કાલિક માર્ગદર્શન અને સહાય પૂરી પાડી શકે છે.

શતાયુ ડેશબોર્ડ વરિષ્ઠ નાગરિકો અને તેમના પરિવારોને પ્રશિક્ષિત સંભાળ રાખનારાઓને શોધવામાં મદદ કરે છે. તે જિલ્લા અને રાજ્ય દ્વારા સંભાળ રાખનારાઓની ઉપલબ્ધતા દર્શાવે છે, જે ભારતના સંગઠિત સંભાળ અર્થતંત્રને મજબૂત બનાવે છે. તે પ્રશિક્ષિત સંભાળ રાખનારાઓને સંભાળની જરૂર હોય તેવા વરિષ્ઠ નાગરિકો સાથે જોડે છે. ડેટાબેઝને મજબૂત બનાવવા માટે, 2023-24 અને તે પહેલાં તાલીમ પામેલા સંભાળ રાખનારાઓને પોતાને નોંધણી કરાવવા માટે આમંત્રિત કરવામાં આવ્યા હતા, જેથી વધુ વરિષ્ઠ નાગરિકો પ્રશિક્ષિત સંભાળ સેવાઓનો ઉપયોગ કરી શકે. ડેશબોર્ડ મુજબ, સંભાળ રાખનારાઓની કુલ સંખ્યા 30,151 છે, જેમાંથી 6,817 પુરુષો અને 23,334 મહિલાઓ છે.

સિનિયરકેર એજિંગ ગ્રોથ એન્જિન (SAGE)

આ પહેલનો હેતુ યુવા ઉદ્યોગસાહસિકોને વૃદ્ધો દ્વારા સામનો કરવામાં આવતા પડકારોને ઓળખવા અને નવીન ઉકેલો દ્વારા તેમને સંબોધવા માટે પ્રોત્સાહિત કરવાનો છે. વધુમાં, આ પહેલ આ વિચારોને સ્ટાર્ટઅપ્સમાં પરિવર્તિત કરવા માટે ઇક્વિટી સપોર્ટ પૂરો પાડે છે. એક મજબૂત 'સિલ્વર ઇકોનોમી' બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને, SAGE વૃદ્ધોની સંભાળ ક્ષેત્રમાં નવા વિચારોને સ્ટાર્ટઅપ્સમાં પરિવર્તિત કરવામાં અને હાલના સ્ટાર્ટઅપ્સને વિસ્તૃત કરવામાં મદદ કરે છે. આ સાહસો ખાસ કરીને વરિષ્ઠ નાગરિકોની જરૂરિયાતો માટે રચાયેલ ઉત્પાદનો, સેવાઓ અને ટેકનોલોજી સોલ્યુશન્સ વિકસાવે છે. SAGE હેઠળ, પસંદ કરેલા સ્ટાર્ટઅપ્સને ઇક્વિટી ભાગીદારી દ્વારા ₹1 કરોડ સુધીની નાણાકીય સહાય મળે છે. તેમને માર્ગદર્શન અને બજાર જોડાણો પણ પૂરા પાડવામાં આવે છે જેથી તેઓ વૃદ્ધોના જીવનની ગુણવત્તામાં સુધારો કરતા ઉકેલોને સ્કેલ અને અમલમાં મૂકી શકે.

ઇક્વિટી સપોર્ટ અને SAGE પોર્ટલ દ્વારા, સરકાર સિલ્વર ઇકોનોમીને પ્રોત્સાહન આપતી વખતે વિશ્વસનીય વૃદ્ધ-સંભાળ ઉકેલોની ઍક્સેસને સરળ બનાવે છે.

ઉત્પાદક જોડાણ માટે વરિષ્ઠ નાગરિક તકો (SCOPE)

સિનિયર સિટીઝન ઓપોર્ચ્યુનિટીઝ ફોર પ્રોડક્ટિવ એન્ગેજમેન્ટ (SCOPE) સક્રિય સમુદાય ભાગીદારી અને આજીવિકાની તકો દ્વારા વડીલોને સશક્ત બનાવે છે. ઘણા વરિષ્ઠ નાગરિકો પાસે અનુભવ, સમય અને ઊર્જા હોય છે જે સ્થિર, અનુભવી કર્મચારીઓની શોધમાં રહેલા વ્યવસાયિક સાહસો માટે ખૂબ મૂલ્યવાન બની શકે છે. ઘણા ખાનગી સાહસોના માનવ સંસાધન કોષો ચોક્કસ હોદ્દા માટે આવા અનુભવી વ્યક્તિઓને સક્રિયપણે શોધે છે તે ઓળખીને, પોર્ટલ પસંદગીઓના વર્ચ્યુઅલ મેચિંગને મંજૂરી આપીને સેતુ તરીકે કાર્ય કરે છે. આ અનુભવી વરિષ્ઠ નાગરિકોને અર્થપૂર્ણ ભૂમિકાઓ સાથે જોડીને, આ પહેલ ઉત્પાદક વૃદ્ધત્વને પ્રોત્સાહન આપે છે અને તેમને ભારતના વિકસતા સામાજિક-આર્થિક પરિદૃશ્યમાં સક્રિય, સ્વતંત્ર યોગદાન આપનારાઓમાં પરિવર્તિત કરે છે.

PM-SPEIAL (વૃદ્ધ અને સહાયિત જીવન માટે હોમ કેર) - વૃદ્ધાવસ્થા સંભાળ રાખનારાઓ માટે તાલીમ

આ પહેલ ભારતમાં વૃદ્ધાવસ્થા સંભાળના ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. મુખ્ય ઉદ્દેશ્ય વૃદ્ધાવસ્થા સંભાળ રાખનારાઓના ક્ષેત્રમાં પુરવઠા અને વધતી માંગમાં અંતરને દૂર કરવાનો છે. ધ્યેય વરિષ્ઠ નાગરિકોને વધુ વ્યાવસાયિક સેવાઓ પૂરી પાડવાનો છે અને વૃદ્ધાવસ્થાના ક્ષેત્રમાં વ્યાવસાયિક સંભાળ આપનારાઓની એક કેડર બનાવવાનો પણ છે. વધુમાં, તે વૃદ્ધાવસ્થા સંભાળ ભૂમિકાઓમાં વ્યક્તિઓને મફત કૌશલ્ય-આધારિત તાલીમ પૂરી પાડે છે. આ તાલીમ સરકાર દ્વારા નિર્ધારિત માનક ધોરણોને અનુસરીને પેનલ્ડ સંસ્થાઓ દ્વારા આપવામાં આવે છે.

ગૌરવપૂર્ણ વૃદ્ધત્વ તરફ

તેના અન્ય ઘટકો ઉપરાંત, AVYAYમાં એવી પહેલો પણ સામેલ છે જે વરિષ્ઠ નાગરિકોને યુવા પેઢીઓ સાથે જોડે છે. 1 સપ્ટેમ્બર, 2026ના રોજ, સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ વિભાગે આંતર-પેઢી જોડાણને પ્રોત્સાહન આપવા માટે રામકૃષ્ણ મઠ અને રામકૃષ્ણ મિશન સાથે સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કર્યા. આ રાષ્ટ્રવ્યાપી પહેલનો હેતુ શાળા શિક્ષણ પ્રણાલીમાં રમત-આધારિત અને પુરાવા-આધારિત પ્રવૃત્તિઓ દ્વારા બાળકો, માતાપિતા અને દાદા-દાદી વચ્ચે ભાવનાત્મક અને સાંસ્કૃતિક બંધનોને મજબૂત બનાવવાનો છે. આ સહયોગ હેઠળ, મોટા પાયે અમલીકરણ માટે એક મોડેલ વિકસાવવામાં આવશે. તે 200 પાયલોટ શાળાઓમાં શરૂ કરવામાં આવશે, જેમાં કો-લર્નિંગ ગેમ્સ, દ્વિભાષી રિસોર્સ સેન્ટર વેબસાઇટ અને શિક્ષક પ્રમાણપત્રનો સમાવેશ થશે. આશા છે કે આ પહેલ મંત્રાલયની વરિષ્ઠ નાગરિક કલ્યાણ યોજનાઓ, જેમ કે AVYAY અને એલ્ડર લાઇન હેલ્પલાઇનની અસરકારકતામાં વધારો કરશે. આ વરિષ્ઠ નાગરિકોને તેમના જ્ઞાન અને મૂલ્યોને આગામી પેઢી સુધી પહોંચાડવાની તક પૂરી પાડશે, સાથે સાથે બાળકોને તેમની સંસ્કૃતિ સાથે જોડાયેલા રહેવા માટે પણ સક્ષમ બનાવશે. રામકૃષ્ણ મઠ અને રામકૃષ્ણ મિશન અમલીકરણ ભાગીદારો હશે, જેને સંશોધન, ડિઝાઇન અને મૂલ્યાંકન માટે જ્ઞાન વિકાસ ભાગીદાર દ્વારા સમર્થન આપવામાં આવશે.

અટલ વયો અભ્યુદય યોજના (AVYAY) ભારતની વૃદ્ધ વસ્તીની વિવિધ જરૂરિયાતોને પૂર્ણ કરવા માટે એક વ્યાપક અને સતત વિકસતી માળખું છે. આ યોજના વૃદ્ધો માટે લાંબા ગાળાની સંભાળ માળખા, સહાયિત રહેવાની સુવિધાઓ અને સહાયક પ્રણાલીઓને મજબૂત બનાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે. તે ભારતના વરિષ્ઠ નાગરિકો માટે વધુ સંકલિત અને જીવનચક્ર-આધારિત અભિગમને પ્રતિબિંબિત કરે છે. કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો, બિન-સરકારી સંસ્થાઓ (NGO) અને વિશિષ્ટ સંસ્થાઓ સાથે સહયોગથી કામ કરવાના તેના મોડેલ દ્વારા, AVYAY એ ભારતની સામાજિક સુરક્ષા સ્થાપત્યના એક મહત્વપૂર્ણ સ્તંભ તરીકે પોતાને સ્થાપિત કર્યું છે.

સંદર્ભ:

પ્રેસ ઇન્ફોર્મેશન બ્યુરો

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2222704
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2241901
• https://www.pib.gov.in/PressReleseDetailm.aspx?PRID=2226202
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2244485
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2281068&reg=48&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2305652
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2305179
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1938996
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=1844991
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2264053
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2277755

સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલય

• https://socialjustice.gov.in/schemes/43
• https://socialjustice.gov.in/schemes/111
• https://scw.dosje.gov.in/public/uploads/documents/AVYAY%20Scheme%20document%20FY%202021-26%20(%20IPSrC%20scheme સહિત).pdf
• https://scw.dosje.gov.in/seniorcare-ageing-growth-engine
• https://scw.dosje.gov.in/state-action-plan-senior-citizens
• https://scw.dosje.gov.in/rrtc
• https://shatayu.dosje.gov.in/
• https://socialjustice.gov.in/schemes
• https://scw.dosje.gov.in/register
• https://x.com/MSJEGOI/status/2057749045221736830

ન્યાય અને સશક્તિકરણ વિભાગ , ભારત સરકાર )

• https://scw.dosje.gov.in/faqs
• https://scw.dosje.gov.in
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2207735
• https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2025/oct/doc20251028678601.pdf

અટલ વાયો અભ્યુદય યોજના

SM/BS/GP/JT