UDAN 2026 માં દસ વર્ષ પૂર્ણ કરશે. છેલ્લા દાયકામાં, તેણે ભારતના પ્રાદેશિક ઉડ્ડયન નેટવર્કનો વિસ્તાર કર્યો છે, મર્યાદિત અથવા બિલકુલ નહિવત હવાઈ સેવાઓ ધરાવતા પ્રદેશોને જોડ્યા છે, અને હવાઈ મુસાફરીની સુલભતામાં સુધારો કર્યો છે. પ્રાદેશિક જોડાણથી પર્યટન, તબીબી સુવિધાઓ, કૃષિ વેપાર અને સ્થાનિક રોજગારમાં વધારો થયો છે; તેજુ, દેવઘર અને કિશનગઢ જેવા એરપોર્ટ આ અસર દર્શાવે છે. 'સંશોધિત UDAN' ની શરૂઆત આ યોજનાના આગામી તબક્કાનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેનું પ્રાથમિક ધ્યાન ઉડ્ડયન માળખાને મજબૂત બનાવવા, કાર્યકારી સાતત્ય સુનિશ્ચિત કરવા અને પ્રાદેશિક હવાઈ જોડાણને વિસ્તૃત કરવા પર છે.

 

પ્રાદેશિક ભારતને જોડવું

પ્રાદેશિક વિકાસમાં હવાઈ જોડાણ મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવે છે. તે બજારો સુધી પહોંચવાની સુવિધા આપે છે, પર્યટનને પ્રોત્સાહન આપે છે અને આર્થિક તકોનો વિસ્તાર કરે છે. જોકે, હવાઈ મુસાફરીની સુવિધાને વિસ્તૃત કરવા માટે દૂરના અને વંચિત વિસ્તારોને જોડવાનું ખૂબ જ મહત્વપૂર્ણ છે. આ જરૂરિયાતને ઓળખીને, રાષ્ટ્રીય નાગરિક ઉડ્ડયન નીતિ 2016 એ નાણાકીય સહાય અને માળખાગત વિકાસ દ્વારા સસ્તા પ્રાદેશિક જોડાણને પ્રાથમિકતા આપી.

આ ઉદ્દેશ્યને ધ્યાનમાં રાખીને, પ્રાદેશિક જોડાણ યોજના (RCS), જેને UDAN (ઉડે દેશ કા આમ નાગરિક) તરીકે પણ ઓળખવામાં આવે છે, તે 21 ઓક્ટોબર, 2016 ના રોજ શરૂ કરવામાં આવી હતી. આ યોજનાનો પ્રાથમિક ધ્યેય એક સરળ છતાં ક્રાંતિકારી વિચાર પર આધારિત છે: પ્રાદેશિક રૂટ પર હવાઈ મુસાફરીને સસ્તું, આર્થિક રીતે સધ્ધર અને નફાકારક બનાવવાનો.

જેમ જેમ UDAN દસ વર્ષ પૂર્ણ કરે છે, તેમ તેમ તેણે પ્રાદેશિક હવાઈ જોડાણનો વિસ્તાર કર્યો છે અને એવા એરપોર્ટને જોડીને નાગરિકો માટે હવાઈ મુસાફરી સુલભ બનાવી છે જેની પાસે અગાઉ કોઈ અથવા મર્યાદિત સેવા નહોતી. છેલ્લા દાયકામાં, ભારતનું નાગરિક ઉડ્ડયન ક્ષેત્ર ઝડપથી વિસ્તર્યું છે. ભારત હવે વિશ્વનું ત્રીજું સૌથી મોટું સ્થાનિક ઉડ્ડયન બજાર બની ગયું છે, જેમાં કાર્યરત એરપોર્ટની સંખ્યા 2014માં 74 થી વધીને આજે 166 થઈ ગઈ છે. UDAN આ પરિવર્તનના કેન્દ્રમાં છે.

આ પ્રગતિના આધારે, UDANનો આગળનો તબક્કો 4 જુલાઈ, 2026ના રોજ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ યોજના હવે કેન્દ્ર અને રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો વચ્ચે ભાગીદારી પર વધુ ભાર મૂકે છે. વધુમાં, હવાઈ પટ્ટીઓ અને હેલિપેડ ઓળખવા માટે 'ચેલેન્જ મોડ પોર્ટલ ફોર એરોડ્રોમ ડેવલપમેન્ટ' શરૂ કરવામાં આવશે. આ બધા પ્રયાસો પ્રાદેશિક ઉડ્ડયન માળખાને વધુ વિસ્તૃત કરશે.

ઉડાનનો પહેલો દાયકો

એપ્રિલ 2017માં શિમલાથી દિલ્હી સુધીની પ્રથમ RCS-UDAN ફ્લાઇટના ઉદ્ઘાટન સાથે UDAN તેના કાર્યકારી તબક્કામાં પ્રવેશ્યું . ત્યારથી, આ યોજનાએ પ્રાદેશિક હવાઈ જોડાણનો વિસ્તાર કર્યો છે.

• કાર્યરત રૂટ: આ યોજનાએ સમગ્ર ભારતમાં 687 પ્રાદેશિક રૂટ કાર્યરત કર્યા છે.
• એરોડ્રોમ કાર્યરત: કુલ 95 એરોડ્રોમ કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે, જેમાં 17 હેલિપોર્ટ અને 02 વોટર એરોડ્રોમનો સમાવેશ થાય છે.
• સંચાલિત ફ્લાઇટ્સ: આ યોજના હેઠળ 3.68 લાખથી વધુ ફ્લાઇટ્સનું સંચાલન કરવામાં આવ્યું છે.
• મુસાફરોને લઈ જવામાં આવ્યા: આ યોજનાથી 1.72 કરોડ મુસાફરો માટે હવાઈ મુસાફરીની સુવિધા મળી છે.

આ યોજના એરલાઇન ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપવા માટે બજાર-આધારિત પસંદગી, હવાઇભાડા મર્યાદા, છૂટછાટો અને વાયેબિલિટી ગેપ ફંડિંગ (VGF)નો ઉપયોગ કરે છે. 15 ઓક્ટોબર 2026 સુધીમાં, VGF હેઠળ 5091.23 કરોડ રૂપિયાનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે .

નાગરિક ઉડ્ડયનના વિસ્તરણની સાથે, ક્ષેત્રીય નોકરીઓ 2014માં લગભગ 30 લાખથી વધીને 2026માં લગભગ 77 લાખ થઈ ગઈ છે . વધુમાં, 2040 સુધીમાં તેમાં 2.5 કરોડ સુધી પહોંચવાની સંભાવના છે.

UDAN હેઠળ ઉત્તર-પૂર્વીય ક્ષેત્ર

મુશ્કેલ પર્વતીય ભૂપ્રદેશને કારણે, ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યો હજુ પણ ઓછા જોડાયેલા છે, જે હવાઈ જોડાણને મજબૂત બનાવવાને એક મહત્વપૂર્ણ વિકાસ પ્રાથમિકતા બનાવે છે.

• UDAN હેઠળ ઉત્તર-પૂર્વીય રાજ્યોમાં, 90 પ્રાથમિકતાવાળા RCS રૂટ કાર્યરત કરવામાં આવ્યા છે.
• હેલિપોર્ટ અને વોટર એરોડ્રોમ સહિત 52 એરોડ્રોમ પણ ઓળખવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી 12 કાર્યરત થઈ ગયા છે .

UDANના આગામી તબક્કાનો પ્રારંભ

તેની શરૂઆતથી, RCS-UDAN યોજનાના અનેક સંસ્કરણો બહાર પાડવામાં આવ્યા છે. અત્યાર સુધી મળેલી સિદ્ધિઓના આધારે, UDAN યોજનાનો આગામી તબક્કો ઔપચારિક રીતે 4 જુલાઈ, 2026ના રોજ શરૂ કરવામાં આવ્યો હતો. આ યોજના દસ વર્ષમાં (નાણાકીય વર્ષ 2026-27 થી નાણાકીય વર્ષ 2035-36 સુધી) અમલમાં મૂકવામાં આવશે, જેનું કુલ બજેટ ₹28,840 કરોડ છે. હવે ધ્યાન એક એવી ઇકોસિસ્ટમ બનાવવા પર છે જે 'મેડ ઇન ઇન્ડિયા' નાગરિક વિમાનોને પ્રોત્સાહન આપે છે.

આ યોજના સસ્તી હવાઈ મુસાફરી, ટકાઉ પ્રાદેશિક ઉડ્ડયન કામગીરી, ચેલેન્જ મોડ ફ્રેમવર્ક દ્વારા એરોડ્રોમ વિકાસ અને સ્વદેશી વિમાન ઉત્પાદન પર ભાર મૂકે છે .

સંશોધિત ઉડાન યોજના પ્રાદેશિક ઉડ્ડયનના ટકાઉ વિકાસ અને લાંબા ગાળાની સધ્ધરતાને ટેકો આપવા માટે લક્ષિત પગલાં રજૂ કરે છે.

• એરપોર્ટનો વિકાસ (CAPEX): આઠ વર્ષમાં ₹12,159 કરોડના બજેટ સાથે, હાલના પરંતુ ઓછી સેવા ધરાવતા હવાઈ પટ્ટાઓને 100 એરપોર્ટમાં વિકસાવવામાં આવશે. આનો અર્થ એ કે પ્રતિ એરપોર્ટ ₹100 કરોડ ફાળવવાનો પ્રસ્તાવ છે.
• એરપોર્ટ ઓપરેશન્સ અને મેન્ટેનન્સ (O&M): ત્રણ વર્ષમાં આશરે 441 એરપોર્ટ માટે ઓપરેશન્સ અને મેન્ટેનન્સ (O&M) સપોર્ટ પૂરો પાડવામાં આવશે, જેનો અંદાજિત ખર્ચ ₹2,577 કરોડ થશે. આ નાણાકીય સહાય પ્રતિ એરપોર્ટ મહત્તમ ₹3.06 કરોડ પ્રતિ વર્ષ અને હેલિપોર્ટ અથવા વોટર એરોડ્રોમ દીઠ ₹0.90 કરોડ પ્રતિ વર્ષ સુધી મર્યાદિત છે.
• આધુનિક હેલિપેડનો વિકાસ: ₹15 કરોડના અંદાજિત ખર્ચે 200 આધુનિક હેલિપેડ વિકસાવવામાં આવશે. આઠ વર્ષમાં આ માટે કુલ ₹3,661 કરોડનું બજેટ રાખવામાં આવ્યું છે.
• એરલાઇન્સ માટે સધ્ધરતા ગેપ ફંડિંગ: પ્રાદેશિક રૂટ પર કાર્યરત એરલાઇન્સને ટેકો આપવા માટે દસ વર્ષમાં ₹10,043 કરોડ ફાળવવામાં આવ્યા છે. આ ભંડોળ મહત્તમ પાંચ વર્ષ માટે ઉપલબ્ધ રહેશે, જેમાં ત્રીજા વર્ષથી ધીમે ધીમે સપોર્ટ ઘટશે અને ચોક્કસ રૂટ પર એરલાઇનની વિશિષ્ટતા ત્રણ વર્ષ સુધી મર્યાદિત રહેશે.
• આત્મનિર્ભર ભારત અને સ્વદેશી ઉડ્ડયન ક્ષમતા: પવન હંસ માટે બે HAL ધ્રુવ હેલિકોપ્ટર અને એલાયન્સ એર માટે બે HAL ડોર્નિયર વિમાન માટે ₹400 કરોડની ફાળવણીનો પ્રસ્તાવ છે. આ પહેલ આત્મનિર્ભર ભારત પહેલ હેઠળ સ્વદેશી ઉડ્ડયનને પ્રોત્સાહન આપે છે અને દૂરના વિસ્તારો અને મુશ્કેલ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં કનેક્ટિવિટીને મજબૂત બનાવવાનો હેતુ ધરાવે છે.

આગામી તબક્કાનું માળખું

UDANના આગામી તબક્કામાં, આ યોજનામાં ત્રણ-પાંખિયા અભિગમ હશે જે કેન્દ્ર-રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ ભાગીદારીને મજબૂત બનાવવા, ઉડ્ડયન માળખાગત સુવિધાઓ બનાવવા અને પ્રાદેશિક હવાઈ જોડાણનો વિસ્તાર કરવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરશે.

• કેન્દ્ર-રાજ્ય/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ સંકલન: સરકાર, ભાગ લેનારા રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશો અને એરપોર્ટ ઓથોરિટી ઓફ ઈન્ડિયા (AAI) વચ્ચે કુલ 21 સમજૂતી કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા છે. આ કરારો ઉડ્ડયન સંપત્તિઓને ઓળખવા, વિકસાવવા અને કાર્યરત કરવા માટે એક સંકલિત માળખું સ્થાપિત કરે છે. આ માળખું રાજ્યો/કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોની પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટી જરૂરિયાતો અને પ્રાથમિકતાઓને અનુરૂપ બનાવવામાં આવશે.
• એરપોર્ટ વિકાસ માટે 'ચેલેન્જ મોડ' પોર્ટલ: એક સમર્પિત પોર્ટલ દ્વારા, રાજ્ય સરકારો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશ વહીવટીતંત્રો ઉડ્ડયનના આગામી તબક્કામાં વિકાસ માટે એરસ્ટ્રીપ્સ અને હેલિપેડને નામાંકિત કરી શકે છે. આ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને ઉડ્ડયન જોડાણ માટે સંભવિત સ્થાનો ઓળખવામાં મદદ કરશે. આ સ્થાનિક જરૂરિયાતોના આધારે ઉડ્ડયન માળખાના નિર્માણ અને અપગ્રેડિંગને સરળ બનાવશે.

UDAN હેઠળ પ્રાદેશિક પરિવર્તન

UDAN હેઠળ પ્રાદેશિક એરપોર્ટના કાર્યરત થવાથી પ્રાદેશિક કેન્દ્રોમાં સામાજિક-આર્થિક પરિવર્તન આવ્યું છે, જેનાથી સ્થાનિક વેપાર, તબીબી સુવિધાઓની ઉપલબ્ધતા, પર્યટન અને રોજગારમાં વધારો થયો છે.

બિહારમાં પૂર્ણિયા એરપોર્ટ

2025 પહેલા, પૂર્ણિયા, અરરિયા, કિશનગંજ, કટિહાર અને ભાગલપુર સહિત સીમાંચલ અને કોસી પ્રદેશોના રહેવાસીઓને હવાઈ મુસાફરી માટે બાગડોગરા એરપોર્ટ સુધી 200 કિલોમીટરથી વધુ મુસાફરી કરવી પડતી હતી. કોલકાતા અને પટના જેવા મુખ્ય શહેરો સુધી પહોંચવા માટે ઘણીવાર અનુક્રમે 10 કલાક અને 8 કલાકની કઠિન રોડ મુસાફરી કરવી પડતી હતી. મુખ્ય કૃષિ કેન્દ્ર હોવા છતાં, મખાના, લીચી અને શાકભાજી જેવા ઉત્પાદનો માટે પ્રખ્યાત હોવા છતાં, આ પ્રદેશ સીધી હવાઈ જોડાણ અને હવાઈ કાર્ગો સુવિધાઓના અભાવે તેની આર્થિક ક્ષમતાનો સંપૂર્ણ લાભ લઈ શક્યો ન હતો. 2025માં પૂર્ણિયા એરપોર્ટ ખુલવાથી પ્રાદેશિક જોડાણમાં નોંધપાત્ર પરિવર્તન આવ્યું છે, જેનાથી બિહારના 10થી વધુ જિલ્લાઓના લોકોને હવાઈ મુસાફરીની સુવિધા મળી છે. હવે, કોલકાતાની મુસાફરીમાં લગભગ 2 કલાક અને પટનાની મુસાફરીમાં લગભગ 1 કલાક લાગે છે, જે રહેવાસીઓ, વ્યવસાયો અને સંસ્થાઓ માટે મુસાફરીમાં નોંધપાત્ર રીતે સરળતા લાવે છે. આશરે 2.8 કિલોમીટર (બિહારમાં સૌથી લાંબો) રનવે સાથે, એરપોર્ટ A320 અને B737 જેવા વિમાનોને હેન્ડલ કરવા સક્ષમ છે. આનાથી પ્રદેશના મુખ્ય આર્થિક કેન્દ્રો સાથે વધુ સારી કનેક્ટિવિટી મળી છે. વધુમાં, સુધારેલ કનેક્ટિવિટીથી સ્થાનિક આર્થિક પ્રવૃત્તિમાં વધારો થયો છે.

અરુણાચલ પ્રદેશમાં તેજુ એરપોર્ટ

ભારતની પૂર્વીય સરહદ પર, ચીન સરહદની નજીક સ્થિત, અરુણાચલ પ્રદેશના લોહિત જિલ્લામાં અગાઉ હવાઈ જોડાણનો અભાવ હતો. પરિણામે, રહેવાસીઓને ફ્લાઇટ અથવા તબીબી કટોકટી માટે ડિબ્રુગઢ (164 કિમી દૂર) અથવા ગુવાહાટી (610 કિમી દૂર) પહોંચવા માટે 10 કલાકથી વધુ મુસાફરી કરવી પડતી હતી. 2021માં ખુલેલું તેજુ એરપોર્ટ હવે આ દૂરના વિસ્તારના 2,00,000 થી વધુ લોકોને હવાઈ જોડાણ પૂરું પાડે છે. એરપોર્ટે ગુવાહાટીનો મુસાફરીનો સમય ઘટાડીને માત્ર એક કલાક કર્યો છે. આ સુવિધાથી આદુ, એલચી અને ચોખા જેવા કૃષિ ઉત્પાદનોની હવાઈ માર્ગે નિકાસ (એર કાર્ગો નિકાસ) પણ શક્ય બન્યું છે.

ઝારખંડમાં દેવઘર એરપોર્ટ

જુલાઈ 2022 પહેલા, દિલ્હીથી દેવઘર પહોંચવા માટે રોડ કે રેલ દ્વારા 15 કલાકથી વધુ અને કોલકાતાથી 7.5 કલાકથી વધુની લાંબી અને થકવી નાખતી મુસાફરી કરવી પડતી હતી. બાબા વૈદ્યનાથ ધામની મુલાકાત લેતા યાત્રાળુઓને રાંચી અથવા પટનાના નજીકના કાર્યરત એરપોર્ટ સુધી પહોંચવા માટે 150 થી 200 કિલોમીટરથી વધુની મુસાફરી કરવી પડતી હતી. દેવઘર એરપોર્ટ ખુલવાથી દિલ્હીથી દેવઘરનો પ્રવાસ સમય ઘટીને માત્ર 2 કલાક થઈ ગયો છે. જુલાઈ 2022 થી, દર વર્ષે 10 લાખથી વધુ યાત્રાળુઓ સીધા દેવઘર જાય છે. આ એરપોર્ટ કંવર યાત્રાના ટોચના મહિનામાં મુલાકાત લેતા 5 મિલિયનથી વધુ યાત્રાળુઓને સીધી પહોંચ પૂરી પાડે છે. વધુમાં, એરપોર્ટે પૂર્વી ભારતના દર્દીઓને AIIMS દેવઘર સુધી મુસાફરીની સુવિધા આપીને તબીબી પર્યટનને પ્રોત્સાહન આપ્યું છે. તેણે સ્થાનિક આતિથ્ય ક્ષેત્રને પણ વેગ આપ્યો છે, જેના કારણે 30 થી વધુ નવી હોટલો ખુલી છે.

રાજસ્થાનમાં કિશનગઢ એરપોર્ટ

2017માં સીધી હવાઈ સેવા શરૂ થઈ તે પહેલાં, કિશનગઢ, અજમેર અને પુષ્કરના મુસાફરોને ફ્લાઇટ પકડવા માટે જયપુર સુધી 100 કિલોમીટરથી વધુ મુસાફરી કરવી પડતી હતી. આ વિક્ષેપથી પ્રદેશના માર્બલ વેપાર તેમજ વાર્ષિક અજમેર શરીફ દરગાહ અને પુષ્કર મંદિરની મુલાકાત લેતા 2 કરોડથી વધુ યાત્રાળુઓ પર અસર પડી હતી. 2017 પછી, સીધી હવાઈ કાર્ગો કનેક્ટિવિટીએ ઇટાલી, યુએઈ અને યુએસએમાં માર્બલ નિકાસ કરવાનું શક્ય બનાવ્યું. 2022માં, એરપોર્ટે એવિઆના એવિએશન એકેડેમી ખોલી, જે પ્રદેશની એકમાત્ર કેટેગરી A ફ્લાઈંગ ટ્રેનિંગ ઓર્ગેનાઈઝેશન (FTO) છે. એરપોર્ટે 200થી વધુ સીધી નોકરીઓનું સર્જન કર્યું. વધુમાં, સ્થાનિક રિયલ એસ્ટેટના ભાવમાં 40-50%નો વધારો થયો.

આગમી માર્ગ

છેલ્લા દાયકામાં, UDAN યોજનાએ અસંખ્ય રૂટ અને એરપોર્ટ ખોલીને અને લાખો મુસાફરોને પરિવહન કરીને ભારતની પ્રાદેશિક કનેક્ટિવિટીને ફરીથી વ્યાખ્યાયિત કરી છે. પ્રાદેશિક ઉડ્ડયનનો આગામી તબક્કો વિવિધ ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં વિશ્વસનીય અને સુસંગત હવાઈ સેવાઓને ટેકો આપી શકે તેવા માળખાગત સુવિધાઓના વિકાસ પર આધારિત રહેશે. સુધારેલી ઉડાન યોજના દ્વારા, હવે એરપોર્ટ વિકાસ, સંચાલન સહાય અને સ્થાનિક ઉડ્ડયન ક્ષમતાના વિસ્તરણ પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવ્યું છે. આ પહેલનો ઉદ્દેશ્ય પ્રાદેશિક હવાઈ મુસાફરી સાથે સંકળાયેલ માળખાગત સુવિધાઓ અને આર્થિક સદ્ધરતાના પડકારોનો સામનો કરવાનો છે. તેમનો ઉદ્દેશ્ય સમગ્ર ભારતમાં કનેક્ટિવિટી માટે મજબૂત પાયો નાખવાનો છે.

સંદર્ભ

કેબિનેટ

• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2245096®=3&lang=1

નાગરિક ઉડ્ડયન મંત્રાલય

• https://x.com/RamMNK/status/2078088053009305782/photo/1
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2285420®=48&lang=
• https://www.civilaviation.gov.in/sites/default/files/2026-09/modified-udan-scheme-v1.2-workshop-1.pdf
• https://www.civilaviation.gov.in/sites/default/files/2026-04/annual-report-english-2025-moca.pdf
• https://www.pib.gov.in/PressReleaseDetail.aspx?PRID=2313612®=48&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2181310®=48&lang=
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2124459®=48&lang=2
• https://www.facebook.com/photo/?fbid=702332871928837&set=a.353428550152606
• https://www.facebook.com/photo/?fbid=685688723593252&set=a.353428550152606
• https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2245471®=3&lang=1

PIB બેકગ્રાઉન્ડર્સ

• https://static.pib.gov.in/WriteReadData/specificdocs/documents/2024/nov/doc20241120438001.pdf
• https://www.pib.gov.in/FactsheetDetails.aspx?Id=150842®=48&lang=1
• https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=159240&ModuleId=3®=48&lang=1

પીડીએફ જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

પીઆઈબી સંશોધન

 

SM/DK/GP/JT

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2325396) મુલાકાતી સંખ્યા : 12