ઓલ ઇન્ડિયા ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ આયુર્વેદ (AIIA), નવી દિલ્હી અને 132 ઇન્ફન્ટ્રી બટાલિયન (ટેરિટોરિયલ આર્મી) ઈકો રાજપૂતે દક્ષિણ દિલ્હીના ભટ્ટી માઇન્સ સ્થિત ટેરિયર્સ હર્બલ ગાર્ડન ખાતે અશ્વગંધા વાવેતર અને સંશોધન પહેલનો પ્રારંભ કર્યો છે. આ પહેલ આયુર્વેદ, ઔષધીય વનસ્પતિ સંશોધન, જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ અને પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપનને એકસાથે લાવે છે.

આ કાર્યક્રમ 24 સપ્ટેમ્બર, 2026 ના રોજ AIIA ના ડિરેક્ટર પ્રો. (વૈદ્ય) પ્રદીપ કુમાર પ્રજાપતિ અને 132 ઇન્ફન્ટ્રી બટાલિયન (ટેરિટોરિયલ આર્મી) ઈકો રાજપૂતના કમાન્ડિંગ ઓફિસર કર્નલ મોહન સિંહના નેતૃત્વ હેઠળ યોજાયો હતો.

આ સહયોગી પહેલ હેઠળ, અશ્વગંધા (વિથાનિયા સોમનિફેરા (એલ.) ડ્યુનલ) ના 10,000 છોડ વાવવામાં આવશે અને તેનું વૈજ્ઞાનિક નિરીક્ષણ કરવામાં આવશે. આ પહેલ આયુર્વેદ, ઔષધીય વનસ્પતિઓ અને વૈજ્ઞાનિક સંશોધનમાં AIIA ની વિશેષજ્ઞતાને વાવેતર, જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ અને પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપનમાં ઇકોલોજીકલ બટાલિયનના અનુભવ સાથે જોડે છે.

અરવલ્લી ક્ષેત્રની સ્થાનિક આબોહવા અને પર્યાવરણીય પરિસ્થિતિઓ હેઠળ તેમના વિકાસ અને અનુકૂલન વિશે માહિતી એકત્રિત કરવા માટે અશ્વગંધાના છોડનું નિયમિતપણે નિરીક્ષણ, અવલોકન અને દસ્તાવેજીકરણ કરવામાં આવશે. આ પહેલ ઔષધીય વનસ્પતિઓ પરના પરંપરાગત આયુર્વેદિક જ્ઞાનને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન સાથે જોડવાની તક પણ પૂરી પાડશે.

આ પ્રસંગે AIIA ના ડિરેક્ટર પ્રો. (વૈદ્ય) પ્રદીપ કુમાર પ્રજાપતિએ જણાવ્યું હતું કે, “આ પહેલ ઔષધીય વનસ્પતિઓના સમૃદ્ધ આયુર્વેદિક જ્ઞાનને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન અને પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપન સાથે એકસાથે લાવે છે. અશ્વગંધા એ આયુર્વેદની એક મહત્વપૂર્ણ ઔષધીય વનસ્પતિ છે, અને તેની પદ્ધતિસરની ખેતી, સંરક્ષણ અને વૈજ્ઞાનિક દસ્તાવેજીકરણ જ્ઞાન નિર્માણ અને જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ બંનેમાં યોગદાન આપી શકે છે. આવા સહયોગ આયુર્વેદને ક્લિનિકલ પ્રેક્ટિસથી આગળ વધારવા અને પ્રકૃતિ તથા ટકાઉપણું (સસ્ટેનેબિલિટી) સાથે તેના જોડાણને મજબૂત કરવાની અમારી કટિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.”

આ કાર્યક્રમમાં AIIA ના દ્રવ્યગુણ વિભાગના વડા ડૉ. મીના દેવોગડે, ફેકલ્ટી સભ્યો ડૉ. શિવાની ગિલડિયાલ (એસોસિએટ પ્રોફેસર), અને ડૉ. બિધાન મહાજોન (આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર) સાથે વિભાગના પીએચડી સંશોધકો તથા 132 ઇન્ફન્ટ્રી બટાલિયન (ટેરિટોરિયલ આર્મી) ઈકો રાજપૂતના અધિકારીઓ અને કર્મચારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

બંને સંસ્થાઓ વચ્ચે વાવેતર પહેલના પ્લાનિંગ અને અમલીકરણનું સંકલન 132 ઇન્ફન્ટ્રી બટાલિયન (ટેરિટોરિયલ આર્મી) ઈકો રાજપૂતના મેજર જય સિંહ શેખાવત અને AIIA ના મેજર (ડૉ.) આશિષ કુમાર દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું.

ભટ્ટી માઇન્સ ખાતેની આ પહેલ પર્યાવરણીય મહત્વ ધરાવે છે કારણ કે આ વિસ્તાર દિલ્હીની સધર્ન રિજ અને અરવલ્લી ક્ષેત્રનો એક ભાગ છે. 132 ઇન્ફન્ટ્રી બટાલિયન (ટેરિટોરિયલ આર્મી) ઈકો રાજપૂત ખાણકામથી પ્રભાવિત અને ક્ષતિગ્રસ્ત થયેલા વિસ્તારોમાં વાવેતર અને પુનઃસ્થાપનની પ્રવૃત્તિઓમાં રોકાયેલ છે.

ટેરિયર્સ હર્બલ ગાર્ડનમાં અગાઉથી જ ઔષધીય અને આયુર્વેદિક મહત્વ ધરાવતી આશરે 200 પ્રજાતિઓ આવેલી છે, વાવવામાં આવી છે અને તેનું સંરક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે. તેમાં પારિજાત (હરસિંગાર), આમળા અને ધૃતકુમારી (એલોવેરા) નો સમાવેશ થાય છે. AIIA ને હર્બલ ગાર્ડનની યોગ્ય જાળવણી, વૈજ્ઞાનિક વ્યવસ્થાપન અને માર્ગદર્શન માટે તકનીકી સપોર્ટ પૂરો પાડવાની જવાબદારી સોંપવામાં આવી છે.

અશ્વગંધાને આયુર્વેદમાં આરોગ્યને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ ઔષધીય વનસ્પતિ માનવામાં આવે છે. આયુષ મંત્રાલયના નેશનલ મેડિસિનલ પ્લાન્ટ્સ બોર્ડે તેના સ્વાસ્થ્ય સંબંધિત મહત્વ વિશે જાગૃતિ લાવવા માટે “અશ્વગંધા – એ હેલ્થ પ્રમોટર” ઝુંબેશ પણ ચલાવી છે.

આ પહેલ ભટ્ટી માઇન્સ ખાતે પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપન સાથે ઔષધીય વનસ્પતિઓ પરના વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને જોડવા માંગે છે, જે જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણ અને ઇકો-ફ્રેન્ડલી ઇકોસિસ્ટમના વિકાસને ટેકો આપે છે.

આ પહેલ સંદેશ આપે છે: “આયુર્વેદમાં મૂળિયાં – જૈવવિવિધતાનું સંરક્ષણ – ઇકોસિસ્ટમનું પુનઃસ્થાપન.” તે ભારતના પરંપરાગત ઔષધીય-વનસ્પતિ જ્ઞાનને વૈજ્ઞાનિક સંશોધન, જૈવવિવિધતા સંરક્ષણ અને અરવલ્લીના હરિયાળા ક્ષેત્રને પુનઃસ્થાપિત કરવાના પ્રયાસો સાથે જોડવા માગે છે.

SM/DK/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2315025) મુલાકાતી સંખ્યા : 21