సుందర్‌బన్ ప్రపంచంలోని అత్యంత విశిష్టమైన మడ అడవుల పర్యావరణ వ్యవస్థల్లో ఒకటి. నదులు, చిన్న కాలువలు, ఆటుపోట్ల ప్రభావంతో ప్రవహించే జలమార్గాలు, దీవులతో కూడిన సంక్లిష్ట భౌగోళిక నిర్మాణం సుందర్‌బన్ ప్రత్యేకత. భారతదేశంలోని సుందర్‌బన్ సుమారు 9,630 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఇందులో 102 దీవులు ఉండగా, 54 దీవుల్లో ప్రజలు నివసిస్తున్నారు. మిగిలిన 48 దీవులు రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ ప్రాంతంలో భాగంగా ఉన్నాయి.

రిజర్వ్ ఫారెస్ట్ సుమారు 4,263 చదరపు కిలోమీటర్ల విస్తీర్ణంలో ఉంది. ఇది సుందర్‌బన్ మడ అడవుల పర్యావరణ వ్యవస్థలో కీలక భాగంగా ఉండి, విభిన్న రకాల వృక్ష, జంతు జాతులకు ఆవాసాన్ని అందిస్తోంది.

ప్రత్యేకమైన ఆటుపోట్ల ఆధారిత మడ అడవుల పర్యావరణ వ్యవస్థ

సుందర్‌బన్ ఒక ఆటుపోట్ల ప్రభావిత నదీ ముఖద్వార (ఎస్ట్యూరైన్) మడ అడవుల పర్యావరణ వ్యవస్థ. ఇక్కడ మంచినీటి ప్రవాహాలు ఉప్పునీటి ఆటుపోట్లతో కలుస్తాయి. ఫలితంగా ఏర్పడే లవణీయతలో మార్పులు, ఆటుపోట్లు, అవక్షేపాల నిక్షేపణ వంటి ప్రక్రియలు ప్రత్యేకమైన పర్యావరణ పరిస్థితులను తీర్చిదిద్దాయి.

పులులకు ఆవాసంగా ఉన్న ప్రపంచంలోని ఏకైక మడ అడవి సుందర్‌బన్. ఇక్కడి మడ అడవుల భూభాగం రాయల్ బెంగాల్ టైగర్‌కు ప్రత్యేకమైన ఆవాసాన్ని అందిస్తోంది. ఆటుపోట్లు, లవణీయతతో కూడిన ఈ ప్రత్యేక వాతావరణ పరిస్థితులకు అనుగుణంగా రాయల్ బెంగాల్ టైగర్ తన జీవన విధానాన్ని మలుచుకుంది.

పులుల సంరక్షణ

సుందర్‌బన్‌లో వన్యప్రాణుల నిర్వహణలో పులుల సంరక్షణకు ప్రత్యేక ప్రాధాన్యం ఉంది. 2024–25 పులుల అంచనా కార్యక్రమంలో, సుందర్‌బన్ టైగర్ రిజర్వ్‌లో 81 పులులు, దానికి ఆనుకుని ఉన్న దక్షిణ 24 పరగణాల ప్రాంతంలో 20 పులులు ఫోటో ద్వారా గుర్తించబడ్డాయి. రెండు ప్రాంతాల్లో ఒకే పులి నమోదైనట్లు గుర్తించారు. తదుపరి విశ్లేషణ కోసం ఈ సమాచారాన్ని *వైల్డ్‌లైఫ్ ఇన్‌స్టిట్యూట్ ఆఫ్ ఇండియా (WII)*కు పంపించారు.

పులుల ఆవాసాలకు సమీపంలో మానవ నివాసాలు ఉండటంతో, మానవ–పులుల మధ్య ఎదురుపడే పరిస్థితులను తగ్గించేందుకు వివిధ చర్యలు చేపడుతున్నారు. అటవీ ప్రాంతాల సున్నితమైన సరిహద్దుల్లో నైలాన్ వలలతో కంచెలు ఏర్పాటు చేయడం ద్వారా పులులు మానవ నివాస ప్రాంతాల్లోకి ప్రవేశించకుండా నిరోధించడం వంటి చర్యలు అమలు చేస్తున్నారు.

పర్యావరణ, చారిత్రక ప్రాధాన్యం కలిగిన భూభాగం

కాలక్రమేణా సుందర్‌బన్‌లో గణనీయమైన పర్యావరణ మార్పులు చోటుచేసుకున్నాయి. గతంలో విస్తృత ప్రాంతంలో నమోదైన ఖడ్గమృగం, అడవి నీటి గేదె వంటి కొన్ని పెద్ద క్షీరదాలు ప్రస్తుతం సుందర్‌బన్‌లో కనిపించడం లేదు. అయితే రాయల్ బెంగాల్ టైగర్ మాత్రం ఈ ప్రత్యేకమైన ఆటుపోట్ల ప్రభావిత మడ అడవుల వాతావరణానికి అనుగుణంగా జీవిస్తూ కొనసాగుతోంది.

“బెంగాల్ టైగర్” అనే పేరు బెంగాల్ ప్రాంతంతో పులికి ఉన్న చారిత్రక అనుబంధాన్ని ప్రతిబింబిస్తుంది. నేడు సుందర్‌బన్ పులులకు ప్రపంచంలోని అత్యంత ప్రత్యేకమైన ఆవాసాల్లో ఒకటిగా నిలిచింది. మడ అడవుల వంటి అసాధారణ పర్యావరణ వ్యవస్థకు పులులు ఎలా అనుగుణంగా జీవించగలవో సుందర్‌బన్ స్పష్టంగా చాటిచెబుతోంది.

అందువల్ల, సుందర్‌బన్ పరిరక్షణ అనేది కేవలం రాయల్ బెంగాల్ టైగర్ సంరక్షణకే పరిమితం కాదు. ప్రపంచంలోని అత్యంత ముఖ్యమైన మడ అడవుల పర్యావరణ వ్యవస్థల్లో ఒకటైన సుందర్‌బన్‌ను, అలాగే ఈ ప్రాంతానికి అది అందించే కీలక పర్యావరణ సేవలను పరిరక్షించడం కూడా అంతే ముఖ్యమైనది.

సుందర్‌బన్‌ సందర్శన సందర్భంగా తెలంగాణ  మీడియా ప్రతినిధుల బృందంతో ఎకో-టూరిజం రేంజ్‌ అధికారి శ్రీ శిలాదిత్య  ఆచార్య తమ అనుభవాలను పంచుకొన్నారు. సుందర్‌బన్‌ ప్రత్యేకమైన మడ అడవుల పర్యావరణ వ్యవస్థ, దాని సమృద్ధమైన జీవవైవిధ్యం, ముఖ్యంగా రాయల్ బెంగాల్ పులుల సంరక్షణకు తీసుకుంటున్న చర్యల గురించి ఆయన మీడియా ప్రతినిధులకు వివరించారు.

పులులు, వాటి ఆవాసాల పరిరక్షణ కోసం అటవీ శాఖ చేపడుతున్న వివిధ చర్యలను ఆయన వివరించారు. ఇందులో నిరంతర గస్తీ, పులుల పర్యవేక్షణ, కెమెరా ట్రాపింగ్‌, సాంకేతిక ఆధారిత నిఘా, అలాగే మానవ–పులి ఘర్షణలను తగ్గించేందుకు తీసుకుంటున్న చర్యలు ఉన్నాయి. సున్నితమైన సుందర్‌బన్‌ పర్యావరణ వ్యవస్థపై పర్యాటక కార్యకలాపాల ప్రభావం పడకుండా ఎకో-టూరిజం కార్యకలాపాలను కూడా నిబంధనల ప్రకారం నియంత్రిస్తున్నట్లు ఆయన తెలిపారు.

 

***

(రిలీజ్ ఐడి: 2313503) సందర్శకుల సూచీ సంఖ్య : : 15