भारत सरकारच्या भू विज्ञान मंत्रालयांतर्गत असलेल्या राष्ट्रीय ध्रुवीय आणि महासागर संशोधन केंद्राने एनसीपीओआर 18 आणि 19 सप्टेंबर रोजी कोची येथे आशियाई ध्रुवीय विज्ञान मंच अर्थात एएफओपीएसच्या 2026 च्या वार्षिक सर्वसाधारण सभेचे आयोजन केले. या बैठकीत आर्क्टिक, अंटार्क्टिक आणि दक्षिण महासागरातील संशोधनात सहकार्य अधिक दृढ करण्यासाठी आशियातील ध्रुवीय विज्ञान प्रतिनिधी एकत्र आले होते.

गोवा स्थित एनसीपीओआर, भारताच्या ध्रुवीय संशोधन कार्यक्रमांमध्ये आणि आंतरराष्ट्रीय वैज्ञानिक सहकार्यात महत्त्वाची भूमिका बजावते. दोन दिवसीय एएफओपीएस बैठकीने सहभागी देशांना त्यांच्या राष्ट्रीय ध्रुवीय कार्यक्रमांची माहिती एकमेकांना देण्याची आणि संयुक्त संशोधन व वैज्ञानिक सहकार्याच्या क्षेत्रांवर चर्चा करण्याची संधी दिली.

या बैठकीला चीन, भारत, जपान, कोरिया, मलेशिया आणि थायलंडचे प्रतिनिधी, तसेच संयुक्त अरब अमिरातीचे एक निरीक्षक उपस्थित होते.

आशियाई देशांमध्ये आयपीवाय-5 च्या तयारीवर चर्चा

2032-2033 मध्ये नियोजित असलेले पाचवे आंतरराष्ट्रीय ध्रुवीय वर्ष हे या बैठकीचे प्रमुख केंद्रबिंदू होते. आयपीवाय-5  सहयोगी प्रयत्नांसाठी एएफओपीएस रोडमॅप या संकल्पनेअंतर्गत, सहभागींनी राष्ट्रीय प्राधान्यक्रम, संभाव्य संयुक्त उपक्रम आणि जागतिक ध्रुवीय विज्ञान कार्यक्रमात आशियाई देशांचे योगदान अधिक मजबूत करण्याच्या विविध मार्गांवर चर्चा केली.

या चर्चेत ध्रुवीय आणि सागरी निरीक्षणे, डेटाची देवाणघेवाण, संशोधन पायाभूत सुविधा, लॉजिस्टिक्स, क्षमता बांधणी आणि सहयोगी संशोधन यांसारख्या क्षेत्रांचा समावेश होता. सहभागींनी आर्क्टिक आणि अंटार्क्टिकमधील बदलांची, ज्यात सागरी बर्फाच्या परिवर्तनीयतेचा समावेश आहे, समज सुधारण्यासाठी वैज्ञानिक सहकार्यावरही चर्चा केली.

भारताने यावेळी आपले अंटार्क्टिक आणि आर्क्टिक खंडांतील कार्यक्रम, दक्षिण महासागरातील घडामोडी, ध्रुवीय पायाभूत सुविधा आणि आंतरराष्ट्रीय वैज्ञानिक सहकार्य यांविषयी अद्ययावत माहिती दिली.

एनसीपीओआरने भारताच्या ध्रुवीय शिक्षण आणि जनजागृती प्रयत्न अधोरेखित केले.

ध्रुवीय संशोधनासाठी आशियाई व्यासपीठाच्या (AFoPS) एका विशेष सत्रादरम्यान शैक्षणिक आणि नागरिकांमधे प्रसार यावरही चर्चा झाली. सहभागी देशांनी ध्रुवीय विज्ञानाबद्दल जागरूकता निर्माण करण्याबाबत आणि विद्यार्थी व सर्वसामान्य जनतेला त्यात सामील करून घेण्याबाबतचे त्यांचे अनुभव सांगितले.

चीन, जपान, कोरिया, मलेशिया आणि थायलंड या देशांच्या सादरीकरणांबरोबरच  भारताने ध्रुवीय शिक्षण आणि जनजागृतीमधील आपला अनुभव सादर केला.

राष्ट्रीय ध्रुवीय आणि महासागरी संशोधन केंद्राचे (एनसीपीओआर) संचालक आणि एएफओपीएसच्या वार्षिक सर्वसाधारण सभेचे  (2026) अध्यक्ष डॉ. थंबन मेलोथ म्हणाले की, या बैठकीने आशियाई देशांतील तज्ञांच्या ज्ञानाची देवाणघेवाण करण्यासाठी, समान वैज्ञानिक प्राधान्यक्रम ओळखण्यासाठी आणि ध्रुवीय संशोधनात सहकार्य मजबूत करण्यासाठी एक महत्त्वाचे व्यासपीठ उपलब्ध करून दिले आहे.

जागतिक ध्रुवीय संशोधनात आशियाई देशांचे योगदान बळकट करण्यासाठी, विशेषतः आयपीवाय-5 (IPY-5) च्या पार्श्वभूमीवर, सातत्यपूर्ण निरीक्षण, माहितीची देवाणघेवाण, समन्वयीत संशोधन आणि क्षमता बांधणी महत्त्वाची ठरेल, असे ते पुढे म्हणाले.

या वेळी झालेल्या व्यावसायिक बैठकीत भविष्यातील दिशा ठरवण्यावर चर्चा झाली.

राष्ट्रीय समन्वयक आणि सदस्य देशांचे राष्ट्रीय प्रतिनिधी यांच्या उपस्थितीत वार्षिक सर्वसाधारण सभा संपन्न होऊन AFoPS च्या व्यावसायिक बैठकीची सांगता झाली. या सभेत गटाच्या कार्यवाहीचा आढावा घेण्यात आला आणि त्याच्या भविष्यातील वाटचालीवर चर्चा करण्यात आली.

एएफओपीएस वार्षिक सर्वसाधारण सभा 2026 (AFoPS AGM 2026) ही आशियाई ध्रुवीय संशोधन संस्थांमधील अधिक घनिष्ठ सहकार्याच्या दिशेने पुढे टाकलेले आणखी एक पाऊल आहे. या चर्चांमधून ध्रुवीय विज्ञान, निरीक्षणे, माहितीची देवाणघेवाण, संशोधन पायाभूत सुविधा, क्षमता बांधणी, शिक्षण आणि जनजागृती या क्षेत्रांतील सहयोगी कार्याला पाठिंबा मिळण्याची अपेक्षा आहे, ज्यामध्ये IPY-5च्या तयारीवर समान लक्ष केंद्रित केले जाईल.

एनसीपीओआर ही भारतातील ध्रुवीय संशोधनासाठी सुरू केलेली नोडल संस्था असून ती गोव्यात आहे. यावेळी आंतरराष्ट्रीय भागीदारी निर्माण करण्यात आणि अत्याधुनिक जागतिक ध्रुवीय संशोधन करण्यातील  भारतीय वैज्ञानिक संस्थांच्या भूमिकेवर प्रकाश टाकण्यात आला.

***

सुषमा काणे/राजेश शिरभाते/संपदा पाटगावकर/परशुराम कोर

Follow us on social media: @PIBPanaji    /PIBPanaji    /pibpanaji  pibgoa[at]gmail[dot]com  /PIBPanaji    /pibpanaji

(Release ID: 2312602) अभ्यागत कक्ष : 17