મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગ, ભારત સરકાર દ્વારા 17મી સપ્ટેમ્બર 2026ના રોજ ગાંધીનગર, ગુજરાત ખાતે ડીપ-સી ફિશિંગ (ઊંડા સમુદ્રમાં માછીમારી) ના પ્રોત્સાહન પર રાષ્ટ્રીય વર્કશોપ અને એક્સેસ પાસ ધારકો સાથે સંવાદનું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. આ રાષ્ટ્રીય વર્કશોપનો ઉદ્દેશ્ય માછીમારોને ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા મત્સ્ય સંસાધનોનો ઉપયોગ કરવા માટે પ્રોત્સાહિત કરીને ડીપ-સી ફિશિંગને પ્રોત્સાહન આપવાનો છે, અને સાથે સાથે જમીની પડકારોને સમજવા અને આ ક્ષેત્રને વધુ મજબૂત કરવા માટે હિતધારકોના સૂચનો એકત્રિત કરવા માટેનું મંચ પૂરું પાડવાનો છે. ભારત સરકારના મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગે ફિશરીઝ ફાર્મર પ્રોડ્યુસર ઓર્ગેનાઇઝેશન્સ (FFPO) અને ફિશરીઝ કોઓપરેટિવ્સને મજબૂત કરવા પર વિશેષ ભાર મૂક્યો છે, જ્યારે વિવિધ પહેલો દ્વારા મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રના ડિજિટાઇઝેશન પર પણ ધ્યાન કેન્દ્રિત કર્યું છે.

આ રાષ્ટ્રીય વર્કશોપમાં ગુજરાતના માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલ; માનનીય કેન્દ્રીય મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી તથા પંચાયતી રાજ મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહ; તેમજ માનનીય મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી તથા પંચાયતી રાજ રાજ્ય મંત્રી પ્રો. એસ. પી. સિંહ બઘેલની ઉપસ્થિતિ રહી હતી. આ કાર્યક્રમમાં મહિલા માછીમારો સહિત માછીમારોએ વ્યક્તિગત રીતે ભાગ લીધો હતો, તેની સાથે ભારત સરકારના મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગ, ગુજરાત સરકાર, ICAR, INCOIS, CIFNET, ASCI, NABARD, NCEL, NCDC, SEAI, MPEDA, EIC અને મત્સ્યઉદ્યોગના અન્ય હિતધારકોના અધિકારીઓ પણ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

 

ગુજરાતના માનનીય મુખ્યમંત્રી શ્રી ભૂપેન્દ્રભાઈ પટેલે દેશનો સૌથી લાંબો દરિયાકિનારો ધરાવવાનો ગુજરાતનો વિશિષ્ટ લાભ રેખાંકિત કર્યો હતો અને માછીમારોને ભારત સરકારની ડીપ-સી ફિશિંગ પહેલો દ્વારા સર્જાતી તકોનો પૂર્ણ લાભ લેવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ગુજરાતને ડીપ-સી ફિશિંગ, તાલીમ, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને માર્કેટ એક્સેસમાં રોકાણથી નોંધપાત્ર ફાયદો થશે, અને તાલીમ અને ક્ષમતા નિર્માણ કાર્યક્રમોમાં ભાગીદારી સુગમ બનાવવા માટે રાજ્ય સરકારના સંપૂર્ણ સમર્થનની માછીમાર સમુદાયને ખાતરી આપી હતી. મુખ્યમંત્રીએ માછીમારોને કેન્દ્ર અને રાજ્ય સરકારો દ્વારા આપવામાં આવતા લાભો, ખાસ કરીને કૌશલ્ય વિકાસ, કોલ્ડ-ચેઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સહકારી આગેવાની હેઠળની પહેલો જેવા ક્ષેત્રોમાં, સક્રિયપણે મેળવવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. તેમણે નોંધ્યું હતું કે રાજ્ય સરકાર કોલ્ડ સ્ટોરેજ સુવિધાઓની સ્થાપનામાં મદદ કરવા અને માછીમારોને દરિયાઈ સંસાધનોમાંથી વધુ મૂલ્ય પ્રાપ્ત કરવામાં સક્ષમ બનાવવા માટે તાલીમની તકો પૂરી પાડવા તૈયાર છે. સામૂહિક પ્રયાસોના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, તેમણે તમામ હિતધારકોને ગુજરાતની વિશાળ દરિયાઈ ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરવા, મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા અને 2047 સુધીમાં વિકસિત ગુજરાત અને વિકસિત ભારતના વિઝનમાં યોગદાન આપવા માટે સાથે મળીને કામ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું.

માનનીય કેન્દ્રીય મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી તથા પંચાયતી રાજ મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહે પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વમાં વિવિધ યોજનાઓ અને પહેલો દ્વારા ભારતના મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રના પરિવર્તનકારી વિકાસ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે નોંધ્યું હતું કે 2024-25માં માછલીનું ઉત્પાદન વધીને રેકોર્ડ 197.75 લાખ ટન થયું છે, જ્યારે સીફૂડની નિકાસ બમણા કરતાં પણ વધુ થઈ ગઈ છે. મંત્રીએ નિર્દેશ કર્યો હતો કે વૈશ્વિક વેપાર અવરોધો અને મુખ્ય બજારોમાં વધેલા ટેરિફ હોવા છતાં, ભારતની સીફૂડ નિકાસ ₹11,400 કરોડ વધીને રેકોર્ડ ₹73,890 કરોડ થઈ છે, જે આ ક્ષેત્રની વધતી જતી સ્થિતિસ્થાપકતા અને વૈશ્વિક સ્પર્ધાત્મકતા દર્શાવે છે.

મંત્રીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે EEZ માં માછીમારી માટે એક્સેસ પાસ અને હાઇ સીઝ ફિશિંગ (ખુલ્લા સમુદ્રમાં માછીમારી) માટે લેટર ઓફ ઓથોરાઇઝેશન જારી કરવાનો ઉદ્દેશ્ય માછીમારોને ટ્યુના અને અન્ય દરિયાઈ પ્રજાતિઓ જેવા ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા સંસાધનોની અપ્રાપ્ય ક્ષમતાનો ઉપયોગ કરવા, નિકાસ વધારવા અને આવકમાં વધારો કરવા સક્ષમ બનાવવાનો છે. તેમણે માછીમારોને પરંપરાગત માછીમારીના વિસ્તારોથી આગળ વધીને EEZ અને ખુલ્લા સમુદ્રમાં ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતી પ્રજાતિઓને લક્ષ્ય બનાવવા અને ઓનબોર્ડ પ્રોસેસિંગ, કોલ્ડ-ચેઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, મૂલ્ય વર્ધન (વેલ્યુ એડિશન), બ્રાન્ડિંગ અને નિકાસ-લક્ષી માર્કેટ લિંકેજ દ્વારા સમર્થિત આધુનિક માછીમારી પદ્ધતિઓ અપનાવવા વિનંતી કરી હતી. કૌશલ્ય વિકાસ અને ટેકનોલોજી અપનાવવાના મહત્વ પર ભાર મૂકતા, તેમણે રાજ્યોને માછીમારો માટે માળખાગત તાલીમ રોડમેપ તૈયાર કરવા આહ્વાન કર્યું હતું અને હિતધારકોને FIDF હેઠળ ઉપલબ્ધ રાહતદરે ધિરાણનો લાભ લેવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. તેમણે એ પણ નોંધ્યું હતું કે સહકારી મંડળીઓ માટે હાઇ સીઝ ફિશિંગ માટે લેટર ઓફ ઓથોરાઇઝેશન મેળવવાની ફી ₹25,000 થી ઘટાડીને ₹5,000 કરવામાં આવી છે, જેથી માછીમાર જૂથો માટે ડીપ-સી ફિશિંગમાં ભાગ લેવો અને ભારતના બ્લુ ઇકોનોમીના વિકાસમાં યોગદાન આપવું વધુ સરળ બને.

આ કાર્યક્રમ દરમિયાન મત્સ્યઉદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી તથા પંચાયતી રાજ રાજ્ય મંત્રી પ્રો. એસ.પી. સિંહ બઘેલે રેખાંકિત કર્યું હતું કે આ વર્કશોપે ડીપ-સી ફિશિંગ પર વિચારમંથન માટે એક મૂલ્યવાન મંચ પૂરું પાડ્યું છે, જેમાં ટેકનોલોજી એડોપ્શન, કોલ્ડ-ચેઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વેલ્યુ એડિશન, પ્રોસેસિંગ, માર્કેટ એક્સેસ અને નિકાસની તકો જેવા મુદ્દાઓને આવરી લેવામાં આવ્યા છે. તેમણે મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રમાં સરકારની પહેલોની પરિવર્તનકારી અસર પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો, ખાસ કરીને સમર્પિત મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગની સ્થાપના, PMMSY નો પ્રારંભ, અને બ્લુ રિવોલ્યુશન (બ્લુ ક્રાંતિ) તથા બ્લુ ઇકોનોમીનું પ્રોત્સાહન, જેણે મત્સ્ય ઉત્પાદન, ઉત્પાદકતા, નિકાસ અને રોજગારી સર્જનમાં યોગદાન આપ્યું છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે એક્સેસ પાસ જારી કરવાથી માછીમારો ઊંડા પાણીમાં જવા અને ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા સંસાધનો, ખાસ કરીને ટ્યુનાનો ઉપયોગ કરવા સક્ષમ બની રહ્યા છે, જેનાથી આવક વૃદ્ધિ અને નિકાસ વિકાસ માટે નવી તકો ઊભી થઈ રહી છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, પ્રોસેસિંગ, વેલ્યુ એડિશન અને માર્કેટ લિંકેજ સહિતની સંપૂર્ણ મત્સ્યઉદ્યોગ મૂલ્ય શ્રૃંખલા (વેલ્યુ ચેઇન) ને મજબૂત બનાવવી એ ભારતના દરિયાઈ મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રની ક્ષમતાનો યોગ્ય ઉપયોગ કરવા અને જીવંત બ્લુ ઇકોનોમીના વિઝનને આગળ વધારવા માટે ચાવીરૂપ બનશે.

મત્સ્યઉદ્યોગ વિભાગના સચિવ (મત્સ્યઉદ્યોગ) ડૉ. અભિલક્ષ લીખીએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતની ડીપ-સી ફિશરીઝ ક્ષમતા માત્ર માછીમારો, સહકારી મંડળીઓ, FPOs, સ્વસહાય જૂથો અને મહિલા હિતધારકોની સક્રિય ભાગીદારી દ્વારા જ પૂર્ણપણે સાકાર થઈ શકે છે. તેમણે ટ્યુના જેવા ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા દરિયાઈ સંસાધનોમાં રહેલી અફાટ તકો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો અને માછીમારોની આવક વધારવા અને દરિયાઈ મત્સ્યઉદ્યોગ ક્ષેત્રની સ્પર્ધાત્મકતાને મજબૂત કરવા માટે આધુનિક બોટ, અદ્યતન ટેકનોલોજી, ટકાઉ માછીમારી પદ્ધતિઓ, ક્ષમતા નિર્માણ અને કૌશલ્ય વિકાસની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. વર્કશોપ દરમિયાન યોજાયેલી ચર્ચાઓને પ્રતિબિંબિત કરતાં, તેમણે તાલીમ અને ક્ષમતા નિર્માણ, નાણાકીય સુવિધાઓ સુધી સુધારેલી પહોંચ અને સહકારી સંસ્થાઓના સશક્તિકરણને ડીપ-સી ફિશિંગને પ્રોત્સાહન આપવા માટેની ત્રણ મુખ્ય પ્રાથમિકતાઓ તરીકે ઓળખાવી હતી. તેમણે સહભાગીઓને આશ્વાસન આપ્યું હતું કે ભારતના ડીપ-સી ફિશરીઝ ક્ષેત્રના ટકાઉ વિકાસને ઝડપી બનાવવા અને માછીમાર સમુદાયોમાં આજીવિકા સુધારવા માટે નીતિ અને કાર્યક્રમોના અમલીકરણમાં માછીમારો અને હિતધારકો પાસેથી મળેલા પ્રતિસાદ અને સૂચનોનો સમાવેશ કરવામાં આવશે.

લેટર ઓફ ઓથોરાઇઝેશન (LoA) અને એક્સેસ પાસ ધારકો સાથેના સંવાદ દરમિયાન, માછીમારોએ એક્સેસ પાસ જારી કરવાના સરકારના નિર્ણયની વ્યાપક પ્રશંસા કરી હતી, અને નોંધ્યું હતું કે આનાથી તેઓ પરંપરાગત કિનારા નજીકના માછીમારીના વિસ્તારોથી આગળ વધીને EEZ માં જવા સક્ષમ બન્યા છે, જેનાથી ટ્યુના અને અન્ય દરિયાઈ સંસાધનો જેવી ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતી પ્રજાતિઓને લક્ષ્ય બનાવવાની નવી તકો ખુલી છે. સહભાગીઓએ અવલોકન કર્યું હતું કે ઊંડા માછીમારી વિસ્તારો સુધીની પહોંચથી આજીવિકાની સંભાવનાઓ સુધરી છે અને નિકાસ-લક્ષી મત્સ્યઉદ્યોગ દ્વારા વધુ આવક મેળવવાની તકો ઊભી થઈ છે. માછીમારોએ ગુણવત્તાયુક્ત હેન્ડલિંગ અને વેલ્યુ એડિશન અંગેની તાલીમ, મત્સ્ય બંદરો પર કોલ્ડ-ચેઇન અને કોલ્ડ સ્ટોરેજ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, ડીપ-સી ફિશિંગ બોટોનું આધુનિકીકરણ, સુધારેલી સંચાર પ્રણાલીઓ અને ડીપ-સી ફિશિંગ કામગીરી માટે વધુ નાણાકીય સહાયના સ્વરૂપમાં વધુ સમર્થનની જરૂરિયાત પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ ઇકોસિસ્ટમ સમર્થકોને મજબૂત કરવાથી એક્સેસ પાસના લાભો મહત્તમ કરવામાં, ભાવની પ્રાપ્તિ સુધારવામાં અને ભારતના ડીપ-સી ફિશરીઝ ક્ષેત્રની સંપૂર્ણ ક્ષમતાને અનલોક કરવામાં મદદ મળશે.

આ વર્કશોપમાં ડીપ-સી ફિશરીઝ મૂલ્ય શ્રૃંખલાને આવરી લેતા પાંચ ટેકનિકલ સત્રો યોજાયા હતા, જેમાં દરિયાઈ સંસાધનોનો ટકાઉ ઉપયોગ, માછીમારી બોટોનું આધુનિકીકરણ, અદ્યતન ટેકનોલોજી અપનાવવી, ક્ષમતા નિર્માણ, નાણાકીય પદ્ધતિઓ, વેલ્યુ એડિશન, ટ્રેસેબિલિટી સિસ્ટમ્સ અને નિકાસ બજાર પહોંચનો સમાવેશ થાય છે. વિષયોમાં 'અનલોકિંગ ઇન્ડિયાઝ બ્લુ ઇકોનોમી: ડીપ-સી ફિશિંગ ઓપર્ચ્યુનિટીઝ ઇન ધ EEZ એન્ડ હાઇ સીઝ ફોર એન્હાન્સ્ડ સીફૂડ એક્સપોર્ટ્સ', 'ટ્રાન્સફોર્મિંગ ઇન્ડિયાઝ ડીપ-સી ફિશિંગ ફ્લીટ- મોડર્ન વેસલ ટેકનોલોજીસ એન્ડ ગ્લોબલ બેસ્ટ પ્રેક્ટિસિસ', 'બિલ્ડિંગ અ ફ્યુચર-રેડી ડીપ-સી ફિશિંગ વર્કફોર્સ- સ્પેશિયલાઇઝ્ડ ટ્રેનિંગ, સ્કિલ્સ એન્ડ કેપેસિટી ડેવલપમેન્ટ', 'ફાઇનાન્સિંગ મિકેનિઝમ્સ ફોર ડીપ-સી ફિશિંગ' અને 'ફ્રોમ ડીપ-સી કેચ ટુ ગ્લોબલ માર્કેટ્સ - પ્રોસેસિંગ, વેલ્યુ એડિશન, ટ્રેસેબિલિટી એન્ડ એક્સપોર્ટ કમ્પ્લાયન્સ' નો સમાવેશ થતો હતો. પાંચ ટેકનિકલ સત્રોમાં, સરકાર, સંશોધન સંસ્થાઓ, નાણાકીય સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગ, આંતરરાષ્ટ્રીય સંગઠનોના નિષ્ણાતો અને માછીમારોના પ્રતિનિધિઓ સહિત 19 વક્તાઓએ વિચારમંથન કર્યું હતું.

 

વક્તાઓએ સામૂહિક રીતે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ભારતમાં ડીપ-સી ફિશરીઝમાં, ખાસ કરીને ટ્યુના, સ્ક્વિડ અને અન્ય દરિયાઈ સંસાધનો જેવી ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતી પ્રજાતિઓ માટે નોંધપાત્ર અપ્રાપ્ય ક્ષમતા છે. તેમણે માછીમારોની આવક, સીફૂડ નિકાસ અને એકંદર મૂલ્ય પ્રાપ્તિમાં સુધારો કરવા માટે આધુનિક બોટો, અદ્યતન માછીમારી ટેકનોલોજી, કોલ્ડ-ચેઇન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વૈજ્ઞાનિક ફિશ હેન્ડલિંગ, ટ્રેસેબિલિટી સિસ્ટમ્સ અને આંતરરાષ્ટ્રીય પ્રમાણપત્ર દ્વારા માછીમારીની પ્રવૃત્તિઓને કિનારા નજીકના પાણીથી આગળ ખસેડવાની જરૂરિયાત પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. આઇસલેન્ડમાં ભારતના રાજદૂત શ્રી આર. રવિન્દ્રએ અદ્યતન માછીમારી બોટો, સ્વચાલિત ઓનબોર્ડ પ્રોસેસિંગ, ઇલેક્ટ્રોનિક મોનિટરિંગ અને ટકાઉ મત્સ્ય વ્યવસ્થાપનમાં આઇસલેન્ડની શ્રેષ્ઠ પદ્ધતિઓ શેર કરી હતી, જ્યારે મૂલ્ય મહત્તમ કરવા માટે "હોલ-ઓફ-ફિશ" અભિગમની હિમાયત કરી હતી.

ચર્ચાઓએ કૌશલ્ય વિકાસ, વ્યાવહારિક તાલીમ, પરવડે તેવા ધિરાણ, સહકારી આગેવાની હેઠળના રોકાણો, આધુનિક બંદર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સંચાર અને સુરક્ષા પ્રણાલીઓ, પ્રોસેસિંગ અને વેલ્યુ એડિશન, ડિજિટલ કેચ ડોક્યુમેન્ટેશન, નિકાસ પાલન અને માર્કેટ એક્સેસના મહત્વને વધુ રેખાંકિત કર્યું હતું. હિતધારકો અને માછીમારોના પ્રતિનિધિઓએ ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ક્ષમતા નિર્માણને મજબૂત બનાવવું, ધિરાણ સુધીની પહોંચ સુધારવી, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વધારવું અને માછીમાર-અનુકૂળ ડિજિટલ ટ્રેસેબિલિટી પ્લેટફોર્મ અપનાવવું એ માછીમારોને ડીપ-સી ફિશિંગમાં સફળતાપૂર્વક સંક્રમિત કરવા અને ભારતના બ્લુ ઇકોનોમીની પૂર્ણ ક્ષમતાને અનલોક કરવા માટે નિર્ણાયક બનશે.

આ વિચારમંથને નીતિ નિર્માતાઓ, તકનીકી નિષ્ણાતો, નાણાકીય સંસ્થાઓ, ઉદ્યોગના હિતધારકો, સહકારી મંડળીઓ અને માછીમારોને કેન્દ્રિત ચર્ચાઓ માટે એકસાથે લાવીને ભારતના ડીપ-સી ફિશિંગ ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ મંચ તરીકે કામ કર્યું હતું. વર્કશોપમાંથી ઉદ્ભવતી ચર્ચાઓ અને ભલામણો જમીની પડકારોના વ્યાવહારિક ઉકેલો ઓળખવામાં, ટેકનોલોજી, કૌશલ્ય, ફાઇનાન્સ અને બજારો સુધીની પહોંચ સુધારવામાં અને ડીપ-સી ફિશિંગમાં માછીમારોની વધુ ભાગીદારીને સુગમ બનાવવામાં મદદ કરશે.

SM/IJ/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2311576) મુલાકાતી સંખ્યા : 32