સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલયે ક્લિનિકલ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ્સ (રજીસ્ટ્રેશન એન્ડ રેગ્યુલેશન) એક્ટ, 2010 અપનાવનારા તમામ રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સ્ટેમ સેલ થેરાપીના નિયમન અંગે 16 સપ્ટેમ્બર 2026 ના રોજની એક એડવાઇઝરી જારી કરી છે. આ એડવાઇઝરી માનનીય સુપ્રીમ કોર્ટના યશ ચેરિટેબલ ટ્રસ્ટ અને અન્ય વિ. યુનિયન ઓફ ઇન્ડિયા અને અન્ય, W.P. (C) No. 369 of 2022 [2026 INSC 96] માં 30 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજના ચુકાદાને ધ્યાનમાં રાખીને જારી કરવામાં આવી છે.

આ એડવાઇઝરી સ્ટેમ સેલ સંશોધન અને થેરાપીને સંચાલિત કરતા હાલના માળખાને પુનરાવર્તિત કરે છે અને સુનિશ્ચિત કરવા માંગે છે કે સ્વાસ્થ્ય અને પરિવાર કલ્યાણ મંત્રાલય દ્વારા મંજૂર કરાયેલ યાદીમાં સામેલ રોગની સ્થિતિઓ/સંકેતો માટે જ રૂટિન ક્લિનિકલ પ્રેક્ટિસમાં સ્ટાન્ડર્ડ કેર તરીકે સ્ટેમ સેલ થેરાપીની પરવાનગી આપવામાં આવે.

ઓટિઝમ સ્પેક્ટ્રમ ડિસઓર્ડર (ASD) ના સંદર્ભમાં, એડવાઇઝરી શરત મૂકે છે કે ઓટિઝમમાં કોઈપણ પ્રકારના સ્ટેમ સેલનો ઉપચારાત્મક ઉપયોગ, ઇન્ડિયન કાઉન્સિલ ઓફ મેડિકલ રિસર્ચ (ICMR) અને ડિપાર્ટમેન્ટ ઓફ બાયોટેકનોલોજી (DBT) દ્વારા સંયુક્ત રીતે જારી કરાયેલ નેશનલ ગાઇડલાઇન્સ ફોર સ્ટેમ સેલ રિસર્ચ, 2017 અને ભારત સરકાર દ્વારા સમયાંતરે જારી કરાયેલી અન્ય લાગુ સરકારી સૂચનાઓ અનુસાર, યોગ્ય રીતે મંજૂર થયેલ ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સ સુધી જ મર્યાદિત રહેશે.

મંત્રાલયે રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને લાગુ માળખાના કડક પાલન માટે સ્ટેમ સેલ સંશોધન, સારવાર, પ્રમોશન અથવા વહીવટમાં સામેલ તમામ સંબંધિત રાજ્ય અને જિલ્લા નિયમનકારી અધિકારીઓ અને સરકારી અને ખાનગી ક્લિનિકલ સ્થાપનોને માનનીય સુપ્રીમ કોર્ટના નિર્દેશોનો વ્યાપક પ્રચાર કરવા વિનંતી કરી છે.

આ એડવાઇઝરી સ્ટેમ સેલ થેરાપીને સંચાલિત કરતા માળખાના ગેર-પાલનના પરિણામો તરફ પણ ધ્યાન દોરે છે. માનનીય સુપ્રીમ કોર્ટે તેના 30 જાન્યુઆરી 2026 ના રોજના ચુકાદાના ફકરા 151(xiii) માં જણાવ્યું હતું કે વૈધાનિક જનાદેશનું અનુપાલન ન કરવાથી પરિણામો ભોગવવા પડશે, જેમાં IMC રેગ્યુલેશન્સ, 2002 ના રેગ્યુલેશન 7.22 હેઠળ વ્યવસાયિક ગેરવર્તણૂક (પ્રોફેશનલ મિસકંડક્ટ), તેમજ ક્લિનિકલ એસ્ટાબ્લિશમેન્ટ્સ (રજીસ્ટ્રેશન એન્ડ રેગ્યુલેશન) એક્ટ, 2010 ની કલમ 32 અને 40 હેઠળની કાર્યવાહીનો સમાવેશ થાય છે, જે નોંધણી રદ કરવા અને દંડની જોગવાઈ કરે છે.

મંત્રાલયે તે મુજબ સંબંધિત રાજ્ય અને જિલ્લા નિયમનકારી સત્તાધિકારીઓ અને ક્લિનિકલ સ્થાપનોને સ્ટેમ સેલ સંશોધન અને થેરાપીને સંચાલિત કરતા લાગુ માળખાનું કડક પાલન સુનિશ્ચિત કરવા વિનંતી કરી છે.

નિયમનકારી સ્થિતિને મજબૂત બનાવતા, નેશનલ મેડિકલ કમિશન (NMC) એ તેની 5 સપ્ટેમ્બર 2026 ની એડવાઇઝરીમાં દોહરાવ્યું હતું કે સ્ટેમ સેલ થેરાપી માત્ર મંજૂર કરેલા સંકેતો માટે જ સ્ટાન્ડર્ડ ક્લિનિકલ કેર તરીકે ઓફર કરી શકાય છે. એડવાઇઝરી વધુમાં જણાવે છે કે મંજૂર કરાયેલા સંકેતો સિવાય સ્ટેમ સેલ થેરાપીનો અનાધિકૃત વહીવટ, પ્રિસ્ક્રિપ્શન, પ્રમોશન અથવા જાહેરાત વ્યવસાયિક ગેરવર્તણૂક ગણાશે.

NMC એ રાજ્ય મેડિકલ કાઉન્સિલોને તેમના ધ્યાને લાવવામાં આવેલા કથિત ઉલ્લંઘનના કેસોની તપાસ કરવા અને યોગ્ય પ્રક્રિયા પછી રજિસ્ટર્ડ મેડિકલ પ્રેક્ટિશનર દ્વારા વ્યવસાયિક ગેરવર્તણૂક સ્થાપિત થાય ત્યાં લાગુ પડતી વૈધાનિક અને નિયમનકારી જોગવાઈઓ અનુસાર યોગ્ય શિસ્તભંગની કાર્યવાહી કરવા સલાહ આપી છે.

SM/IJ/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com

(રીલીઝ આઈડી: 2311188) મુલાકાતી સંખ્યા : 6