વેનેઝુએલા, કોલંબિયા, ઇન્ડોનેશિયા અને જાપાનમાં તાજેતરમાં આવેલા વિનાશક ભૂકંપો એ વાતની સ્પષ્ટ યાદ અપાવે છે કે ભૂકંપને અટકાવી શકાતા નથી, પરંતુ સુરક્ષિત ઇમારતો દ્વારા તેનાથી થતા જાનમાલના મોટા ભાગના નુકસાનને ટાળી શકાય છે. ભૂકંપ સલામતી અંગેનું જ્ઞાન દરેક વ્યક્તિ, ખાસ કરીને ભાવિ મકાનમાલિકો સુધી પહોંચે તે મહત્વને ધ્યાનમાં રાખીને, IIT ગાંધીનગર (IITGN)ના ફેકલ્ટી સભ્યો પ્રોફેસર મનીષ કુમાર અને પ્રોફેસર મોહમ્મદ મુબશ્શિર અહસાને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે પ્રસિદ્ધ પ્રકાશન ‘અર્થક્વેક-સેફ બિલ્ડિંગ્સ’ નો અનુક્રમે હિન્દી અને ઉર્દૂમાં અનુવાદ કર્યો છે.

મૂળ રૂપે એન્ડ્ર્યુ ચાર્લ્સન દ્વારા લખાયેલ અને વર્લ્ડ હાઉસિંગ એન્સાઇક્લોપીડિયા (WHE) દ્વારા પ્રકાશિત — જે અર્થક્વેક એન્જિનિયરિંગ રિસર્ચ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (EERI) અને ઇન્ટરનેશનલ એસોસિએશન ફોર અર્થક્વેક એન્જિનિયરિંગ (IAEE) દ્વારા સમર્થિત એક પહેલ છે — આ પુસ્તક 25 સંક્ષિપ્ત, ચિત્રાત્મક લેખોનો સંગ્રહ છે જે સરળ અને સમજી શકાય તેવી ભાષામાં સમજાવે છે કે ભૂકંપ મકાનોને કેવી રીતે અસર કરે છે અને વધુ સુરક્ષિત બાંધકામ પદ્ધતિઓ જાન-માલ બચાવવામાં કેવી રીતે મદદ કરી શકે છે. તે એન્જિનિયરિંગ ક્ષેત્રથી આગળ વધીને ભૂકંપ-સલામતીના જ્ઞાનને સમજી શકાય તેવું બનાવવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યું છે, અને એ સ્વીકારે છે કે લોકોએ પોતાના ઘર વિશે માહિતગાર નિર્ણયો લેવા માટે વિશિષ્ટ સ્ટ્રક્ચરલ એન્જિનિયરિંગ જ્ઞાનની જરૂર હોવી જોઈએ નહીં. આ અભિગમ સાથે, પ્રકાશન મકાનમાલિકો, બિલ્ડરો, કોન્ટ્રાક્ટરો, આર્કિટેક્ટ્સ, એન્જિનિયરો, વિદ્યાર્થીઓ, નીતિ નિર્માતાઓ અને ભૂકંપ દરમિયાન મકાનોને કેવી રીતે વધુ સુરક્ષિત બનાવી શકાય તે સમજવામાં રસ ધરાવતા કોઈપણ વ્યક્તિ માટે બનાવાયેલ છે.

 “ભૂકંપ સલામતી એવી બાબત નથી જેને માત્ર એન્જિનિયરોએ જ સમજવાની જરૂર હોય. ઘર ભૂકંપ દરમિયાન કેવી રીતે વર્તશે તે નક્કી કરતા ઘણા નિર્ણયો બાંધકામ શરૂ થાય તે પહેલાં જ લેવામાં આવે છે,” એમ IITGNના ડીન ઑફ સ્ટુડન્ટ અફેર્સ, સિવિલ એન્જિનિયરિંગ વિભાગના એસોસિયેટ પ્રોફેસર અને વર્લ્ડ હાઉસિંગ એન્સાયક્લોપીડિયાની એક્ઝિક્યુટિવ કમિટીના સહ-અધ્યક્ષ પ્રોફેસર મનીષ કુમારે જણાવ્યું હતું. “જો મકાનમાલિકો અને બિલ્ડરો કેટલીક મૂળભૂત બાબતો સમજે, જેમ કે ઇમારતનું માળખું સરળ અને નિયમિત રાખવું, માળખાને નબળું પાડી શકે તેવા ફેરફારો ટાળવા, યોગ્ય સામગ્રીનો ઉપયોગ કરવો અને બાંધકામની ગુણવત્તા પર ધ્યાન આપવું, તો તેઓ જરૂરી નથી કે ઘણો વધુ ખર્ચ કર્યા વિના વધુ સુરક્ષિત વિકલ્પો પસંદ કરી શકે. લોકો જે ભાષામાં સહજતા અનુભવે છે તે ભાષાઓમાં આ જ્ઞાન ઉપલબ્ધ કરાવવું આ પ્રયાસનો મહત્વપૂર્ણ ભાગ છે.”

આવા સંસાધનની જરૂરિયાત ભારતમાં ખાસ કરીને નોંધપાત્ર છે, જ્યાં દેશના મોટા ભાગો ભૂકંપીય જોખમ ધરાવે છે, જેમાં હિમાલયન પ્રદેશ, ઉત્તર-પૂર્વ અને ઉત્તર તથા પશ્ચિમ ભારતના કેટલાક ભાગોનો સમાવેશ થાય છે. તે જ સમયે, ઘણા પ્રદેશોમાં લાયકાત ધરાવતા સ્ટ્રક્ચરલ એન્જિનિયરો સુધી પહોંચ મર્યાદિત રહે છે. પરિણામે, ડિઝાઇન પાલન, બાંધકામ પદ્ધતિઓ, સામગ્રી ગુણવત્તા નિયંત્રણ અને અમલીકરણમાં નોંધપાત્ર અંતર રહેલું છે. અક્ષરશઃ અનુવાદ હોવાને બદલે, હિન્દી આવૃત્તિને ભારત માટે સંદર્ભિત પણ કરવામાં આવી છે. તેનું પ્રારંભિક પ્રકરણ મૂળ પ્રકાશનના શૈક્ષણિક હેતુને જાળવી રાખીને વાચકોને દેશના ભૂકંપીય ઝોન, ઐતિહાસિક ભૂકંપ અને સ્થાનિક રીતે સંબંધિત ઉદાહરણોથી પરિચિત કરાવે છે.

બહુવિધ ભાષાઓમાં વૈજ્ઞાનિક જ્ઞાન ઉપલબ્ધ કરાવવાની અડચણો પર પ્રકાશ પાડતા, IITGNના હ્યુમેનિટીઝ એન્ડ સોશિયલ સાયન્સ વિભાગના લેક્ચરર પ્રો. મોહમ્મદ મુબશ્શિર અહસાન સમજાવે છે, “મારો સૌથી મોટો પડકાર સરળતા અને વૈજ્ઞાનિક સચોટતા વચ્ચે સંતુલન જાળવવાનો હતો. તે જ સમયે, હું મૂળ લખાણના તકનીકી અર્થ સાથે સમાધાન કર્યા વિના સરળ, નૈસર્ગિક ઉર્દૂનો ઉપયોગ કરવા માંગતો હતો. ઉર્દૂમાં ભૂકંપ વિશે બહુ ઓછી વૈજ્ઞાનિક સામગ્રી ઉપલબ્ધ હોવાથી, મને આશા છે કે આ અનુવાદ એવા વાચકો સુધી આવશ્યક ભૂકંપ-સલામતીનું જ્ઞાન પહોંચાડવામાં મદદ કરશે જેઓ અન્યથા વંચિત રહી જાય છે કારણ કે આવી માહિતી તેમની અનુકૂળ ભાષામાં ઉપલબ્ધ નથી.”

આ પુસ્તક વાચકોને ભૂકંપ દરમિયાન મકાનો શા માટે ધરાશાયી થાય છે, ભૂકંપ-પ્રતિરોધક માળખાકીય પ્રણાલીઓ, મજબૂત પાયો, વર્તમાન મકાનોનું રેટ્રોફિટિંગ, બાંધકામની સામાન્ય ભૂલો અને બિલ્ડિંગ રેગ્યુલેશન્સની ભૂમિકા જેવા વિષયોથી માહિતગાર કરે છે. આકૃતિઓ, ફોટોગ્રાફ્સ અને રોજિંદા ઉદાહરણો દ્વારા, તે આ વિભાવનાઓને એન્જિનિયરિંગ પૃષ્ઠભૂમિ ન ધરાવતા વાચકો માટે પણ સુલભ બનાવે છે.

આ અનુવાદ પહેલ ભૂકંપ એન્જિનિયરિંગમાં IITGNના વ્યાપક કાર્ય પર આધારિત છે, જે ભૂકંપ-પ્રતિરોધક બાંધકામ, ભૂકંપીય જોખમ, ચણતરના માળખાં અને સીસ્મિક આઇસોલેશન જેવી ટેકનોલોજી પરના સંશોધનને આવરી લે છે. આ આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે માન્યતા પ્રાપ્ત શૈક્ષણિક સંસાધનને હિન્દી અને ઉર્દૂમાં ઉપલબ્ધ કરાવીને, સંસ્થા ભવિષ્યના મકાનમાલિકો દ્વારા માહિતગાર નિર્ણયો લેવા પ્રોત્સાહિત કરવાની, વધુ સુરક્ષિત બાંધકામ પદ્ધતિઓને પ્રોત્સાહન આપવાની અને દેશભરમાં વધુ સ્થિતિસ્થાપક સમુદાયોના નિર્માણમાં યોગદાન આપવાની આશા રાખે છે.

(રીલીઝ આઈડી: 2308298) મુલાકાતી સંખ્યા : 45