કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પિયૂષ ગોયલે આજે નવી દિલ્હીમાં ભારત હેલ્થ ગ્લોબલ એક્સ્પો 2026 માં જણાવ્યું હતું કે ભારતે સ્થિતિસ્થાપક, વૈશ્વિક સ્તરે સંકલિત હેલ્થકેર સપ્લાય ચેઇન્સનું નિર્માણ કરવું જોઈએ, વિશ્વના એક વિશ્વસનીય હેલ્થકેર ભાગીદાર તરીકે પોતાના સ્થાનને મજબૂત બનાવવું જોઈએ અને જેનરિક ક્ષેત્રની સફળતાથી આગળ વધીને વધુ સંશોધન, વિકાસ અને નવીનતા (R&D અને ઇનોવેશન) તરફ આગળ વધવું જોઈએ.

મંત્રીશ્રીએ વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ તથા ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને ઇન્ફોર્મેશન ટેકનોલોજી રાજ્ય મંત્રી શ્રી જિતિન પ્રસાદ અને વાણિજ્ય સચિવ શ્રી રાજેશ અગ્રવાલ સાથે એક્સ્પોમાં હાજરી આપી હતી.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ભારતના ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્ર પાસે વિશ્વ સમક્ષ પોતાની ક્ષમતાઓ પ્રદર્શિત કરવાની નોંધપાત્ર તક છે અને "વિશ્વની ફાર્મસી" તરીકે ઓળખાતા દેશે વધુ મોટા અને વધુ સારા ભવિષ્યનું લક્ષ્ય રાખવું જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે ભારત હેલ્થ ગ્લોબલ એક્સ્પો દ્વારા હેલ્થકેર સમુદાયનું એકસાથે આવવું એ માત્ર એક શરૂઆત છે અને તેમાં નોંધપાત્ર ક્ષમતા છે, જેમાં વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય ભાગીદારીને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે સંપૂર્ણ વેલ્યુ ચેઇનને એક જ મંચ પર લાવવામાં આવી છે.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે પાછળના તબક્કામાં, આ મંચને કન્ટ્રી પેવેલિયન અને ભાગીદાર દેશો માટે પણ ખુલ્લો મૂકી શકાય છે, જેનાથી વિદેશી કંપનીઓ ભારતીય કંપનીઓ સાથે તેમના ઉત્પાદનો પ્રદર્શિત કરી શકશે. તેમણે કહ્યું કે આનાથી ભારત આત્મવિશ્વાસ સાથે પોતાની ક્ષમતાઓ દર્શાવી શકશે અને વૈશ્વિક સ્તરે શ્રેષ્ઠ કંપનીઓ સાથે સ્પર્ધા કરી શકશે.

સપ્લાય ચેઇનમાં સ્થિતિસ્થાપકતાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે વિશ્વ હવે સ્થિતિસ્થાપક સપ્લાય ચેઇન શોધી રહ્યું છે અને તે એક કે બે સ્થળો પર અતિશય ભૌગોલિક નિર્ભરતા અથવા સપ્લાય ચેઇન કે જેનો સંભવિતપણે હથિયાર તરીકે ઉપયોગ થઈ શકે તેનાથી સહજ નથી. તેમણે નોંધ્યું હતું કે વિવિધ કારણોસર ભારતે અગાઉ એક્ટિવ ફાર્માસ્યુટિકલ ઇન્ગ્રેડિયન્ટ્સ (APIs) અને કી સ્ટાર્ટિંગ મટિરિયલ્સ (KSMs) માં પોતાની પકડ ગુમાવી દીધી હતી અને કહ્યું હતું કે ફાર્માસ્યુટિકલ સપ્લાય ચેઇનમાં સ્થિતિસ્થાપકતા પુનઃસ્થાપિત કરવાનો હવે સમય આવી ગયો છે.

તેમણે સ્પષ્ટ કર્યું કે સ્થિતિસ્થાપકતાનો અર્થ અંતર્મુખી (ઇનવર્ડ-લુકિંગ) અભિગમ ન હોવો જોઈએ. તેમણે કહ્યું કે ભારતને દરેક વસ્તુનું સ્વદેશીકરણ કરવાની જરૂર નથી અને જ્યાં જરૂર હોય ત્યાં આયાત ચાલુ જ રહેશે. જો કે, ઉત્પાદનો વિવિધ ભૌગોલિક વિસ્તારો અને કંપનીઓ પાસેથી ઉપલબ્ધ હોવા જોઈએ જેથી કરીને કોઈ એક કે બે દેશો અથવા કંપનીઓ વ્યવસાયોને બંધક ન બનાવી શકે અને ઉદ્યોગના સાતત્યને જોખમમાં ન મૂકી શકે.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ભારતની માગને એકત્રિત કરવાથી હાલમાં આયાત કરવામાં આવતા એવા અનેક ઉત્પાદનોની ઓળખ થશે જ્યાં સ્વદેશી ઉત્પાદન માટે ક્ષમતા રહેલી છે. તેમણે ઉમેર્યું કે વિશ્વભરના દેશો હવે રોકાણ આકર્ષવા અને તેમની સપ્લાય ચેઇનમાં સ્થિતિસ્થાપકતા બનાવવા માટે સ્પર્ધા કરી રહ્યા છે.

તેમણે નોંધ્યું કે રોકાણ માટેની સ્પર્ધા હવે માત્ર વિકાસશીલ દેશો પુરતી મર્યાદિત નથી, જેમાં યુનાઇટેડ સ્ટેટ્સ, કેનેડા, મેક્સિકો, જાપાન, કોરિયા, સિંગાપુર, યુરોપ અને અન્ય વિકસિત અર્થતંત્રો પણ તેમના ભૌગોલિક વિસ્તારોમાં રોકાણ આકર્ષવાનો પ્રયાસ કરી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે તેથી ભારત માત્ર ચીજવસ્તુઓ અને સેવાઓમાં જ નહીં પરંતુ રોકાણ આકર્ષવામાં વિકસિત દેશો સાથે પણ સ્પર્ધા કરી રહ્યું છે, જેનાથી ભારતની રોકાણ યોજનાને મજબૂત બનાવવાનું કાર્ય વધુ મહત્વપૂર્ણ બની જાય છે.

તે જ સમયે, શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ભારતે સ્વીકારવું જોઈએ કે અન્ય દેશો પણ સ્થિતિસ્થાપકતા ઈચ્છે છે અને તેથી ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્રે વૈશ્વિક અને બાહ્ય-લક્ષી અભિગમ અપનાવવાની જરૂર પડશે. તેમણે કહ્યું કે એવા દેશો હોઈ શકે છે જ્યાં ભારતીય ફાર્માસ્યુટિકલ કંપનીઓએ આફ્રિકન દેશો સહિત લાસ્ટ-માઇલ ડિલિવરી, સ્થાનિક મૂલ્ય વર્ધન અને રોજગાર સર્જન માટે રોકાણ કરવાની જરૂર છે. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ ક્ષેત્રે આવનારા વર્ષોમાં વૈશ્વિક દ્રષ્ટિકોણ અપનાવવો પડશે.

સંશોધન અને વિકાસ તથા નવીનતા (R&D અને ઇનોવેશન) અંગે શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે જેનરિકમાં ભારતની સફળતા ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગના સક્રિય અને સતત પ્રયાસો દ્વારા નિર્માણ પામી છે. જો કે, જો ભારતે 2047 સુધીમાં વિકસિત દેશ બનવાનું લક્ષ્ય રાખવું હોય તો તે જેનરિક સાથે અટકી શકે નહીં.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ભારતે વધુ R&D ને પ્રોત્સાહન આપવું જોઈએ, પોતાના ઉત્પાદનો વિકસાવવા અને પેટન્ટ કરવા જોઈએ, અને R&D તથા ઇનોવેશનને ટેકો આપવા માટે શરૂ કરાયેલા કાર્યક્રમોનો ઉપયોગ કરવો જોઈએ. તેમણે ઉમેર્યું કે ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્રે R&D માં અગ્રેસર રહેવું જોઈએ અને રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ ઇનોવેશન ફંડ (RDIF) જેવી પહેલોનો લાભ લેવો જોઈએ. તેમણે ભારતીય કંપનીઓ, ઇજનેરો અને પ્રતિભાઓને નવા મોલેક્યુલ્સ, બાયોસિમિલર્સ અને બાયોટેકનોલોજી પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવા આહ્વાન કર્યું હતું, જે તેમણે કહ્યું કે આ ક્ષેત્ર માટે નવું સીમાચિહ્ન બનવું જોઈએ.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ભારતે વિશ્વને એક એવી નિયામક વ્યવસ્થા (રેગ્યુલેટરી મેકેનિઝમ) પણ આપવી પડશે જે દેશમાં R&D અને ઇનોવેશનને આકર્ષક બનાવે. તેમણે ક્લિનિકલ ટ્રાયલ્સમાં રોકાણ, ઉત્પાદનોની પેટન્ટ, R&D કરવા અને ભારતમાં નવા ઉત્પાદનો રજૂ કરવા તરફ ખુલ્લા અને આવકારદાયક અભિગમની હાકલ કરી હતી.

તેમણે કહ્યું કે ભારતીય નિયમનકારોએ વધુ વિકસિત દેશોના નિયમોની તપાસ કરવી જોઈએ અને વિકસિત વિશ્વ સાથે વધુ રેગ્યુલેટરી કન્વર્જન્સ (નિયમનકારી સુસંગતતા) તરફ આગળ વધવા માટે વૈશ્વિક વિકાસમાંથી સંકેતો લેવા જોઈએ. તેમણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે જ્યાં સુધી ભારતની માનસિકતા અને અભિગમ વિકસિત વિશ્વ સાથે સુસંગત ન થાય ત્યાં સુધી દેશ 2047 સુધીમાં વિકસિત દેશ બનવાનું લક્ષ્ય રાખી શકે નહીં. તેમણે કહ્યું કે ભારતે દેશમાં આવવા ઈચ્છતા રોકાણકારો અને વૈશ્વિક સ્તરે સરકારોની માંગણીઓને સાંભળવી જોઈએ અને સાથે મળીને ઉદ્યોગની સફળતા માટે એક નવો માર્ગ તૈયાર કરવો જોઈએ.

મેડિકલ વેલ્યુ ટ્રાવેલ પર શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે આ ક્ષેત્રમાં લગભગ USD 8 બિલિયન ખર્ચવામાં આવે છે અને પ્રકાશ પાડ્યો હતો કે ભારતીય હોસ્પિટલો શ્રેષ્ઠ સાધનો સાથે આધુનિક અને વિશ્વ કક્ષાની બની ગઈ છે, જ્યારે ભારતીય ડોકટરો, ટેકનિશિયનો અને નર્સો શ્રેષ્ઠમાંના એક છે. તેમણે મેડિકલ વેલ્યુ ટ્રાવેલને મિશન મોડ પર લેવા આહ્વાન કર્યું હતું.

તેમણે કહ્યું કે SAPC એ આ ક્ષેત્રમાં CII, FICCI અને અન્ય લોકો સાથે અગાઉથી જ પહેલ હાથ ધરી છે અને બજારનો મોટો હિસ્સો કવર કરવા અને વૈશ્વિક સ્તરે ભારતીય હેલ્થકેર સ્ટોરીને પ્રોત્સાહિત કરવા પ્રયાસો કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે EPM અને ઇન્ડિયા બ્રાન્ડ ઇક્વિટી ફંડ દ્વારા, સરકાર બાકીની દુનિયા માટે ભારતમાં તબીબી સંભાળને પ્રોત્સાહન આપવાની પહેલોને સમર્થન આપવા માટે ખુશ થશે અને ઉદ્યોગને ઝડપથી પ્રસ્તાવો સાથે આગળ આવવા વિનંતી કરી હતી.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે વિશ્વના એક વિશ્વસનીય ભાગીદાર તરીકે ભારતની ભૂમિકા, ખાસ કરીને હેલ્થકેરમાં, કોવિડ રોગચાળા દરમિયાન, વિશ્વભરમાં જેનરિક દવાઓની જોગવાઈ અને ભારત તરફથી નવી વિભાવનાઓ અને પેટન્ટ ધરાવતા ઉત્પાદનોના ઉદ્ભવ દ્વારા વારંવાર પ્રદર્શિત થઈ છે. તેમણે કહ્યું કે આ ઘટનાક્રમ, સામુહિક રીતે, ઉદ્યોગને સ્થાનિક અને વૈશ્વિક બંને સ્તરે આગલા સ્તર પર લઈ જવામાં મદદ કરશે.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે છેલ્લા 40 વર્ષ ફાર્માસ્યુટિકલ ઉદ્યોગ માટે નિર્ણાયક ગાળો રહ્યો છે પરંતુ આ ક્ષેત્રે તે આજે જ્યાં છે તેનાથી જ સંતોષ માનવો જોઈએ નહીં. તેમણે ઉદ્યોગને "આકાશ આંબવાનું લક્ષ્ય રાખવા" અને વધુ મોટા અને સારા ભવિષ્ય માટે કામ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું.

ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અંગે શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે સરકાર બલ્ક ડ્રગ પાર્ક વિકસાવવા માટે કામ કરી રહી છે, જેમાં આંધ્ર પ્રદેશ, ગુજરાત અને હિમાચલ પ્રદેશમાં જૂના અને નવા બંને પાર્ક સહિતના પ્રોજેક્ટ્સ આવી રહ્યા છે. તેમણે કહ્યું કે 100 નવા ઔદ્યોગિક પાર્ક આવી રહ્યા છે જ્યાં જો જરૂર હોય તો ફાર્મા અને હેલ્થકેર ક્ષેત્ર માટે સમર્પિત વિસ્તારો પૂરા પાડી શકાય છે.

તેવી જ રીતે તેમણે એન્જિનિયરિંગ, એરોસ્પેસ અને ડિફેન્સ જેવા ક્ષેત્રોના ઉદ્યોગોને તેઓ જ્યાં પોતાના ઉદ્યોગો સ્થાપવા માંગતા હોય તેવા સ્થળો વિશે વધુ માંગણી કરવા આમંત્રણ આપ્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે સરકાર વિવિધ ક્ષેત્રોની જરૂરિયાતોને અનુરૂપ પ્લગ-એન્ડ-પ્લે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર બનાવવામાં ખુશ થશે.

મેડિકલ ડિવાઇસિસ (તબીબી સાધનો) અંગે શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે આ ક્ષેત્રમાં પ્રયાસો થયા હોવા છતાં, ભારતે હજુ લાંબો સર્જનાત્મક માર્ગ કાપવાનો બાકી છે. તેમણે એસેમ્બલીમાંથી ઘટકો અને સમગ્ર મેડિકલ ડિવાઇસિસ ઇકોસિસ્ટમના સ્થાનિક અને સ્વદેશી ઉત્પાદન તરફ શિફ્ટ થવા હાકલ કરી હતી, અને નોંધ્યું હતું કે મેડિકલ ડિવાઇસિસમાં વૃદ્ધિની નોંધપાત્ર ક્ષમતા રહેલી છે.

તેમણે કહ્યું કે ડોકટરો, નર્સો, ટેકનિશિયનો અને હોસ્પિટલોએ ભારતમાં વધુ સારા અને શ્રેષ્ઠ ઉત્પાદનોની ઉપલબ્ધતા વિશે વધુ સભાન બનવું પડશે. મોટો સ્થાનિક બજાર હિસ્સો નિકાસને પણ સમર્થન આપશે, કારણ કે મોટું ભારતીય બજાર ઇકોનોમીઝ ઓફ સ્કેલ (મોટા પાયે ઉત્પાદનનો લાભ) પૂરો પાડી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે MSMEs ઘટકો અને સાધનોના સ્વદેશીકરણને સમર્થન આપી શકે છે, જ્યારે મોટી કંપનીઓ સ્કેલ (વિશાળ ક્ષમતા) બનાવી શકે છે.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે સામુહિક રીતે આ પ્રયાસો લાખો નોકરીઓ સર્જી શકે છે, અબજો ડોલરના રોકાણને પ્રોત્સાહિત કરી શકે છે અને ભવિષ્યની કટોકટીઓ સામે ભારતને વધુ સ્થિતિસ્થાપક બનાવી શકે છે.

આયુષ પર શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે તે ભારતની પરંપરાગત ચિકિત્સા અને પરંપરાગત જ્ઞાનનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે, પરંતુ ભારત હજુ પણ કાચી જડીબુટ્ટીઓની નિકાસ કરી રહ્યું છે. તેમણે આયુષ ઉત્પાદનોના વધુ વૈજ્ઞાનિક માપદંડ/ચકાસણી (સાયન્ટિફિક વેલિડેશન) માટે હાકલ કરી જેથી તેઓ વૈશ્વિક સ્તરે વ્યાપક સ્વીકૃતિ મેળવી શકે, અને નોંધ્યું કે સરકાર આ દિશામાં કામ કરી રહી છે.

સહયોગના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ભારતે તેની તાકાતના ક્ષેત્રોમાં આવી જ અનેક પહેલોનું આયોજન કર્યું છે, જેમાં ફાર્માસ્યુટિકલ ક્ષેત્ર દેશની સૌથી મોટી તાકાતમાંનું એક છે. તેમણે કહ્યું કે વિવિધ વિભાગો માટે અલગ-અલગ પરિષદો યોજવાને બદલે આ ક્ષેત્રને એક જ મંચ પર લાવવું મહત્વપૂર્ણ છે. તેમણે નોંધ્યું કે એકીકૃત મંચ 50 દેશોની ભાગીદારી અને વિશ્વભરમાંથી લગભગ 1,000 લોકોને આકર્ષિત કરી શકે છે, જ્યારે હિતધારકોને સમગ્ર ક્ષેત્રના વિકાસનો વ્યાપક દ્રષ્ટિકોણ મેળવવા અને શ્રેષ્ઠની સરખામણી તથા ઓળખ કરવા સક્ષમ બનાવે છે.

મંત્રીશ્રીએ કહ્યું કે ભારત પાસે પણ એવો દ્રઢ વિશ્વાસ હોવો જોઈએ કે તે શ્રેષ્ઠ સાથે સ્પર્ધા કરી શકે છે. તેમણે કહ્યું કે સ્પર્ધા આખરે ગુણવત્તા, સમયસર ડિલિવરી અને સારી ગ્રાહક સેવા દ્વારા નક્કી થશે. તેમણે કહ્યું કે ભારત પાસે ખાસ કરીને આરોગ્ય ક્ષેત્રમાં વિશ્વ સમક્ષ શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શિત કરવાની તક અને ક્ષમતા છે.

આંતરરાષ્ટ્રીય બજાર પહોંચ (ઇન્ટરનેશનલ માર્કેટ એક્સેસ) અંગે શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે FTAs ભારતીય ઉદ્યોગ માટે વૈશ્વિક બજારો ખોલી રહ્યા છે અને વૈશ્વિક બજારનો લગભગ બે-તૃતિયાંશ હિસ્સો ભારત માટે પ્રાથમિકતાપૂર્ણ બજાર પહોંચ (પ્રેફરેન્શિયલ માર્કેટ એક્સેસ) માટે અગાઉથી જ ખુલ્લો છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત અન્ય 8 થી 10 બહુપક્ષીય અથવા દ્વિપક્ષીય FTAs અથવા PTAs પર વાટાઘાટો કરી રહ્યું છે, જે વૈશ્વિક વેપારના લગભગ 75 ટકા સુધી પહોંચ પ્રદાન કરશે.

તેમણે કહ્યું કે, 2014 સુધી, ભારતના FTAs એ સામુહિક રીતે USD 10 ટ્રિલિયનના સંયુક્ત જીડીપી ધરાવતા બજારો સુધી પહોંચ પ્રદાન કરી હતી. આનાથી વિપરીત, શ્રી જિતિન પ્રસાદ દ્વારા ઉલ્લેખિત અને સાથેની પુસ્તકમાં આવરી લેવામાં આવેલા નવ FTAs 38 વિકસિત દેશોને આવરી લે છે અને USD 60 ટ્રિલિયનના સંયુક્ત જીડીપી સુધી પહોંચ ખોલે છે, જે 2014 સુધી ખુલ્લા હતા તેના કરતાં છ ગણું વધુ છે. તેમણે નોંધ્યું કે આમાંથી ઘણા FTAs 25 વર્ષથી અટકેલા હતા.

શ્રી ગોયલે જણાવ્યું હતું કે ભારતીય ઉદ્યોગ સ્પર્ધાત્મક અને શ્રેષ્ઠ વર્ગનો છે, જેમાં મજબૂત પ્રતિભા છે, અને હવે જે જરૂર છે તે વધુ ઉત્કટ આકાંક્ષા, ઉચ્ચ લક્ષ્યો અને બિંદુઓને જોડવાની (કનેક્ટિંગ ધ ડોટ્સ) ક્ષમતા છે. તેમણે કહ્યું કે ભારત હેલ્થ જેવી સંસ્થા વિવિધ સંસ્થાઓને એકસાથે લાવીને, દરેકને એક જ મંચ પર લાવીને અને સહયોગ તથા સહકારને પ્રોત્સાહિત કરીને આ જ કરવાનો પ્રયાસ કરી રહી છે.

તેમણે કહ્યું કે સ્વસ્થ સ્પર્ધા જરૂરી અને સારી છે, પરંતુ આ ક્ષેત્રે સહયોગ પણ કરવો જોઈએ. તેમણે ઉદ્યોગને મોટા લક્ષ્યો રાખવા, આધુનિક દ્રષ્ટિકોણ અપનાવવા, વૈશ્વિક બનવા, ગુણવત્તાને તેની ટોચની પ્રાથમિકતા બનાવવા, સ્થિતિસ્થાપકતા અને સ્કેલ બનાવવાનો, R&D અને ઇનોવેશનમાં રોકાણ કરવા, ભારતીય ક્ષમતાઓ અને પ્રતિભાઓનો ઉપયોગ કરવા અને ભારતની વેપાર ભાગીદારી દ્વારા ખૂલી રહેલી તકોનો પૂરેપૂરો ઉપયોગ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું.

શ્રી ગોયલે ઉદ્યોગને વિશ્વભરમાં વધુ વિશ્વાસ, ગુડવિલ (સદ્ભાવના) અને બજાર હિસ્સો મેળવવા અને ભારતને "ગ્લોબલ હેલ્થ સ્ટેક" બનાવવા તરફ કામ કરવા આહ્વાન કર્યું હતું. તેમણે કહ્યું કે ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળી હેલ્થકેર વિના કોઈ પણ માનવી, અર્થતંત્ર કે દેશ સફળ અથવા ખુશ થઈ શકે નહીં.

મંત્રીશ્રીએ જણાવ્યું હતું કે વિકસિત ભારત 2047 હેલ્થકેર ક્ષેત્રના ખભા પર ટકેલું છે, જેના પર સ્વસ્થ ભારત પ્રદાન કરવાની, સારી આરોગ્ય સુવિધાઓ અને ગુણવત્તાયુક્ત દવાઓ સુનિશ્ચિત કરવાની અને 1.4 અબજ લોકોને પ્રિવેન્ટિવ વેલનેસ અને ક્યુરેટિવ હેલ્થકેર બંને પહોંચાડવાની જવાબદારી છે. તેમણે કહ્યું કે આ વિકસિત ભારત 2047 નો મુખ્ય આધાર રહેશે.

SM/JY/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2307261) મુલાકાતી સંખ્યા : 16