કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહની ઉપસ્થિતિમાં સોન નદીના પાણીની વહેંચણી અંગે બિહાર અને ઝારખંડ વચ્ચે કરાર (MoU) પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ પ્રસંગે ઝારખંડના મુખ્યમંત્રી શ્રી હેમંત સોરેન, બિહારના મુખ્યમંત્રી શ્રી સમ્રાટ ચૌધરી, કેન્દ્રીય જલ શક્તિ મંત્રી શ્રી સી.આર. પાટીલ, બિહારના નાયબ મુખ્યમંત્રી, કેન્દ્રીય ગૃહ સચિવ અને ભારત સરકાર તથા બંને રાજ્યોના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકારિતા મંત્રી શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે બિહાર અને ઝારખંડ વચ્ચેના આજના કરારે પૂર્વ ભારતમાં લાંબા સમયથી રાહ જોવાતા જળ વિવાદનો ઉકેલ લાવ્યો છે. તેમણે કહ્યું કે આ કરાર બિહાર અને ઝારખંડના મોટા ગ્રામીણ વિસ્તારોના લાખો ખેડૂતોને સિંચાઈનું પાણી પૂરું પાડશે, સાથે જ લોકો માટે પીવાનું પાણી પણ ઉપલબ્ધ કરાવશે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે સોન નદીના પાણીની વહેંચણી અંગે આજે થયેલો કરાર પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા આગળ ધપાવવામાં આવેલા 'ટીમ ભારત' ના વિઝન અને સહકારી સંઘવાદનું ઉત્કૃષ્ટ ઉદાહરણ છે. તેમણે કહ્યું કે જ્યારે તમામ રાજ્યો પોતાની વિશિષ્ટ ઓળખ ધરાવે છે, જો તેઓ રાષ્ટ્રીય સંદર્ભમાં 'ટીમ ભારત' તરીકે આગળ વધે તો એવી કોઈ સમસ્યા નથી કે જેનો ઉકેલ ન લાવી શકાય. શ્રી શાહે ઉમેર્યું હતું કે આ વર્ષે રાજ્યો વચ્ચે આ ચોથો જળ કરાર છે, જે સિંચાઈ, ગ્રામીણ વિકાસ અને પીવાના હેતુઓ માટે પાણીની ઉપલબ્ધતા વધારશે.

કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે બિહાર અને ઝારખંડ વચ્ચેના લગભગ 25 વર્ષ જૂના જળ વિવાદને ઉકેલવા માટે આજે થયેલો કરાર એ બાબતનું ઉદાહરણ પૂરું પાડે છે કે સહકારી સંઘવાદની ભાવનાથી કરવામાં આવતા સંવાદ દ્વારા કોઈપણ સમસ્યાનો ઉકેલ લાવી શકાય છે. તેમણે કહ્યું કે આજે બંને રાજ્યોમાં વિશાળ ભૌગોલિક વિસ્તારો, ખેડૂતો, ગ્રામીણ વિસ્તારો અને પીવાના પાણીના પુરવઠાને લગતા મુદ્દાઓનો કાયમી ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો છે.

શ્રી અમિત શાહે જણાવ્યું હતું કે આજના કરારથી બિહારના ભોજપુર, બક્સર, રોહતાસ, કૈમૂર, ઔરંગાબાદ, અરવલ, ગયા અને પટના જિલ્લાઓમાં મોટી વસ્તી માટે પીવાના અને સિંચાઈ માટે પૂરતા પ્રમાણમાં પાણીની ઉપલબ્ધતા સુનિશ્ચિત થશે. ઉપરાંત, ઝારખંડના પલામુ, ગઢવા અને અન્ય વિસ્તારોમાં સિંચાઈ અને પીવાના હેતુ માટે પાણી ઉપલબ્ધ થશે.

ઝારખંડના મુખ્યમંત્રી શ્રી હેમંત સોરેન અને બિહારના મુખ્યમંત્રી શ્રી સમ્રાટ ચૌધરીએ સોન નદીના પાણીની વહેંચણીના મુદ્દાને ઉકેલવા બદલ પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી અને કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહનો આભાર વ્યક્ત કર્યો હતો.

ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહની પહેલ પર, વિવિધ રાજ્યો વચ્ચેના ઘણા દાયકાઓથી વણઉકેલાયેલા લાંબા સમયથી પડતર જળ વિવાદોનો આંતર-રાજ્ય પરિષદ દ્વારા ઉકેલ લાવવામાં આવી રહ્યો છે, આ વર્ષે અત્યાર સુધીમાં ચાર ઐતિહાસિક કરારો થયા છે.

7 જુલાઈ, 2026 ના રોજ, કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીની ઉપસ્થિતિમાં 'નર્મદા એવોર્ડ' ના લાભાર્થી રાજ્યો — મહારાષ્ટ્ર, ગુજરાત, રાજસ્થાન અને મધ્યપ્રદેશ — વચ્ચે બાકી ચૂકવણીના નિપટારા અંગે એક ઐતિહાસિક કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ કરાર સરદાર સરોવર પ્રોજેક્ટના નિર્માણ માટેના ખર્ચની વહેંચણી અંગે આ રાજ્યો વચ્ચેના લાંબા સમયથી ચાલતા વિવાદોને ઉકેલવામાં એક માઇલસ્ટોન ચિહ્નિત કરે છે, જેમાં વન-ટાઇમ સેટલમેન્ટ (એકસાથે ચૂકવણી) દ્વારા બાકી લેણાંનો ઉકેલ લાવવામાં આવ્યો છે.

29 જૂન, 2026 ના રોજ, યમુના જળ પ્રોજેક્ટના નિર્માણ અને અમલીકરણ અંગે રાજસ્થાન અને હરિયાણા સરકારો વચ્ચે એક મહત્વપૂર્ણ કરાર પર હસ્તાક્ષર કરવામાં આવ્યા હતા. આ કરાર હેઠળ, યમુના કેનાલમાંથી ત્રણ ભૂગર્ભ પાઇપલાઇન દ્વારા આશરે 580 MCM પાણી રાજસ્થાન લઈ જવામાં આવશે. આ પ્રોજેક્ટનો ઉદ્દેશ્ય પશ્ચિમ યમુના કેનાલમાંથી યમુનાના પાણીનો રાજસ્થાનનો હિસ્સો આ ભૂગર્ભ પાઇપલાઇન દ્વારા પહોંચાડવાનો છે. આનાથી રાજસ્થાન અપર યમુના બેસિનમાં ઉપયોગ કરી શકાય તેવા સપાટી પરના પાણીની વહેંચણી અંગેના 1994 ના કરાર હેઠળ તેને ફાળવેલ પાણીનો અસરકારક રીતે ઉપયોગ કરી શકશે. આ પ્રોજેક્ટ રાજસ્થાનના શુષ્ક અને ઓછા વરસાદવાળા વિસ્તારોમાં પીવાના પાણીનો સતત પુરવઠો સુનિશ્ચિત કરશે અને સામાજિક-આર્થિક વિકાસને વેગ આપશે, જેનાથી લાખો લોકોને ફાયદો થશે.

16 જૂન, 2026 ના રોજ, નવી દિલ્હીમાં કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રી શ્રી અમિત શાહની અધ્યક્ષતામાં યોજાયેલી એક મહત્વપૂર્ણ બેઠક દરમિયાન લાંબા સમયથી પડતર 'કિશાઉ બહુલક્ષી ડેમ પ્રોજેક્ટ' અંગે સંબંધિત રાજ્યો વચ્ચે સંમતિ સધાઈ હતી. બેઠક દરમિયાન, હિમાચલ પ્રદેશ, ઉત્તરાખંડ, દિલ્હી, ઉત્તર પ્રદેશ, હરિયાણા અને રાજસ્થાન 'કિશાઉ બહુલક્ષી પ્રોજેક્ટ' ના અમલીકરણ માટે સમજૂતી કરાર (MoU) માટે સંમત થયા હતા. આ પ્રોજેક્ટ અંગે, કેન્દ્ર સરકાર કેન્દ્રીય સહાય તરીકે વોટર કમ્પોનન્ટ (પાણીના ભાગ) માટે 90% ભંડોળ પૂરું પાડશે, જ્યારે બાકીનો 10% નાણાકીય બોજ છ રાજ્યો વહન કરશે. પ્રોજેક્ટના પાવર કમ્પોનન્ટ (વીજળીના ભાગ) ના ખર્ચની વહેંચણીના બદલામાં હિમાચલ પ્રદેશને ફાળવવામાં આવેલું પાણી દિલ્હી અને રાજસ્થાનને ફાળવવા માટે સંમતિ સાધવામાં આવી હતી.

SM/DK/JD