1. પ્રોજેક્ટ વિશે કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ શું છે?

કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ (KBLP) એ મધ્યપ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશના બુંદેલખંડ વિસ્તારની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી પાણીની અછત અને સિંચાઈના પડકારોને ઉકેલવાના હેતુથી એક મુખ્ય જળ સંસાધન વિકાસ પ્રોજેક્ટ છે. આ પ્રોજેક્ટ દૌધન ડેમ, લિંક કેનાલ અને સંબંધિત કામોથી બનેલી પ્રણાલી દ્વારા કેન બેસિનમાંથી બેતવા બેસિનમાં પાણી ટ્રાન્સફર કરવાની યોજના ધરાવે છે. KBLP એ નદીઓને જોડવા માટેના નેશનલ પરસ્પેક્ટિવ પ્લાન હેઠળ અમલીકરણ તબક્કામાં પ્રવેશવા માટેનો પ્રથમ અગ્રતા ધરાવતો પ્રોજેક્ટ છે.

2. પ્રોજેક્ટની યોજના શું છે?

આ પ્રોજેક્ટમાં ખજુરાહોથી લગભગ 40 કિમી દૂર મધ્યપ્રદેશના પન્ના અને છતરપુર જિલ્લામાં કેન નદી પર 96.7 મીટર ઊંચા દૌધન ડેમના નિર્માણ દ્વારા કેનથી બેતવા નદીમાં પાણી ટ્રાન્સફર કરવાનો સમાવેશ થાય છે. 216.465 કિમી લાંબી કેન-બેતવા લિંક કેનાલ દૌધન ડેમ નજીકથી શરૂ થશે અને ઝાંસી નજીક બારુઆ સાગરમાં ભળી જશે. અન્ય ઘટકોમાં લોઅર ઓર પ્રોજેક્ટ, કોઠા બેરેજ અને બીના કમ્પ્લેક્સ મલ્ટીપર્પઝ પ્રોજેક્ટનો સમાવેશ થાય છે. આ પ્રોજેક્ટમાં ઉત્તર પ્રદેશ અને મધ્યપ્રદેશ સરકારો દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવનાર વિવિધ સિંચાઈ અને જળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર કામોનો પણ સમાવેશ થાય છે, જેમાં વર્તમાન કેનાલ પ્રણાલીઓનું આધુનિકીકરણ અને સુદ્રઢીકરણ, તળાવો અને ચેકડેમોનો જીર્ણોદ્ધાર, બેરેજનું નિર્માણ, પમ્પિંગ અને પ્રેસરાઇઝ્ડ પાઇપ/માઇક્રો-ઇરિગેશન સિસ્ટમનો વિકાસ, નવા કમાન્ડ એરિયાનું સ્થિરીકરણ અને વિકાસ, અને સંબંધિત વોટર સપ્લાય અને સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ્સનું અમલીકરણ શામેલ છે.

3. પ્રોજેક્ટનો કુલ ખર્ચ કેટલો છે?

પ્રોજેક્ટનો કુલ ખર્ચ ₹44,605 કરોડ છે.

4. આ પ્રોજેક્ટની સ્થિતિ શું છે?

આ પ્રોજેક્ટનો શિલાન્યાસ માનનીય પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદી દ્વારા 25 ડિસેમ્બર 2024ના રોજ કરવામાં આવ્યો હતો. ડેમનું નિર્માણ કાર્ય ચાલુ છે, જ્યારે કેનાલનું કામ શરૂ થવાનું બાકી છે. લોઅર ઓર પ્રોજેક્ટ, કોઠા બેરેજ અને બીના કમ્પ્લેક્સ મલ્ટીપર્પઝ પ્રોજેક્ટ નિર્માણાધીન છે. એમપી (MP) અને યુપી (UP) ના અન્ય રાજ્ય-વિશિષ્ટ પ્રોજેક્ટ્સના DPR પણ આખરી કરવાના તબક્કામાં છે. આ પ્રોજેક્ટ 2030 માં પૂર્ણ કરવાનું આયોજન છે.

5. આ પ્રોજેક્ટની જરૂરિયાત શા માટે છે?

બુંદેલખંડ વિસ્તારને ઐતિહાસિક રીતે વારંવાર પાણીની અછત, વરસાદ પર નિર્ભરતા, અપૂરતી સિંચાઈ સુવિધાઓ, ઘણા વિસ્તારોમાં ભૂગર્ભજળની ઘટતી જતી ઉપલબ્ધતા અને દુષ્કાળ સામે કૃષિની અસુરક્ષિતતાનો સામનો કરવો પડ્યો છે. કેન બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ સિંચાઈ અને પીવાના પાણીની જરૂરિયાતો માટે વધુ વિશ્વસનીય પાણીની ઉપલબ્ધતા પ્રદાન કરવા માટે ડિઝાઇન કરવામાં આવ્યો છે, સાથે જ અક્ષય ઊર્જા ઉત્પન્ન કરવા અને વ્યાપક પ્રાદેશિક વિકાસને ટેકો આપે છે. તેથી આ પ્રોજેક્ટ માત્ર સિંચાઈ પ્રોજેક્ટ નથી; તે બુંદેલખંડ માટે એક સર્વગ્રાહી જળ-સુરક્ષા અને પ્રાદેશિક-વિકાસ પહેલ તરીકે પ્રસ્તાવિત છે.

6. પ્રોજેક્ટના મુખ્ય લાભો શું છે?

આ પ્રોજેક્ટ 10.62 લાખ હેક્ટર વિસ્તારને સિંચાઈ, લગભગ 62 લાખ લોકોને પીવાનું પાણી પૂરું પાડશે અને 103 મેગાવોટ હાઇડ્રોપાવર તેમજ 27 મેગાવોટ સોલર પાવરનું ઉત્પાદન કરશે. આમ, તે મધ્યપ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશના વિશાળ ખેતરોમાં સ્વચ્છ પીવાનું પાણી, વીજળી અને વર્ષભર વિશ્વસનીય સિંચાઈ પૂરી પાડશે, જે બુંદેલખંડ વિસ્તારની લાંબા સમયથી ચાલી આવતી જળ કટોકટીનો કાયમી ઉકેલ લાવશે.

7. આ પ્રોજેક્ટથી કયા વિસ્તારોને લાભ થશે?

આ પ્રોજેક્ટથી મધ્યપ્રદેશ અને ઉત્તર પ્રદેશના પાણીની અછત ધરાવતા બુંદેલખંડ વિસ્તારને લાભ થશે, જેમાં એમપીના છતરપુર, નિવાડી, ટીકમગઢ, પન્ના, સાગર, દમોહ, દતિયા, વિદિશા, શિવપુરી અને રાયસેન તથા યુપીના બાંદા, મહોબા, ઝાંસી અને લલિતપુર જેવા જિલ્લાઓનો સમાવેશ થાય છે.

8. શું કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ સ્થાનિક વિસ્તારમાં નવી નોકરીઓ ઊભી કરશે?

હા. કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ (KBLP) સ્થાનિક વિસ્તારમાં, ખાસ કરીને ચાલુ નિર્માણ તબક્કા દરમિયાન રોજગારીની તકો ઊભી કરી રહ્યો છે. સિવિલ કન્સ્ટ્રક્શન, એન્જિનિયરિંગ, ટ્રાન્સપોર્ટેશન, મટિરિયલ સપ્લાય, ઇક્વિપમેન્ટ ઓપરેશન, સિક્યુરિટી, સેવાઓ અને અન્ય આનુષંગિક પ્રવૃત્તિઓમાં રોજગારી ઊભી થઈ રહી છે. વધેલી આર્થિક પ્રવૃત્તિથી સ્થાનિક દુકાનો, ટ્રાન્સપોર્ટરો, સપ્લાયરો અને સેવા પ્રદાતાઓને પણ લાભ થઈ રહ્યો છે. લાંબા ગાળે, સુધારેલી સિંચાઈ અને પાણીની ઉપલબ્ધતા કૃષિ અને સંલગ્ન પ્રવૃત્તિઓને ટેકો આપશે, જેનાથી આ વિસ્તારમાં જીવિકા અને રોજગારીની વધુ તકો ઊભી થશે.

9. કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ બુંદેલખંડમાં કૃષિમાં કેવી રીતે સુધારો કરશે?

કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ વધુ વિશ્વસનીય સિંચાઈનું પાણી પૂરું પાડી રહ્યો છે, જેનાથી અનિશ્ચિત વરસાદ પરની નિર્ભરતા ઘટે છે અને ખેડૂતોને વધુ આત્મવિશ્વાસ સાથે કૃષિ પ્રવૃત્તિઓનું આયોજન કરવામાં મદદ મળે છે. સિંચાઈના પાણીની સુધારેલી ઉપલબ્ધતાથી ક્રોપિંગ ઇન્ટેન્સિટી (પાકની તીવ્રતા) વધારવા, ઊંચી પાક ઉત્પાદકતા, પાકની વિવિધતા, ઉચ્ચ મૂલ્ય ધરાવતા પાકોની ખેતી, દુષ્કાળ સામે અસુરક્ષિતતામાં ઘટાડો અને ખેતીની આવકમાં સુધારો થવાની અપેક્ષા છે, જેનાથી બુંદેલખંડ વિસ્તારમાં ગ્રામીણ જીવિકા મજબૂત થશે.

10. શું KBLP બુંદેલખંડમાંથી દુષ્કાળને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરશે?

 પ્રોજેક્ટ દુષ્કાળને સંપૂર્ણપણે નાબૂદ કરશે એવો દાવો કરવો યોગ્ય રહેશે નહીં. તેના બદલે, KBLP નો હેતુ વિશ્વસનીય સિંચાઈ અને પીવાના પાણીનો ટેકો આપીને તેના કમાન્ડ અને લાભાર્થી વિસ્તારોમાં જળ સુરક્ષા અને દુષ્કાળ સામેની સ્થિતિસ્થાપકતામાં નોંધપાત્ર સુધારો કરવાનો છે.

11. શું ભૂગર્ભજળનું સ્તર સુધરશે?

સિંચાઈ અને અન્ય ઉપયોગો માટે સપાટી પરના પાણી (સરફેસ વોટર) ની ઉપલબ્ધતા યોગ્ય વિસ્તારોમાં ભૂગર્ભજળ પરની અતિશય નિર્ભરતા ઘટાડી શકે છે. આ પ્રોજેક્ટમાં લિંક કેનાલની સાથે આવેલા તળાવોને પુનર્જીવિત/ભરવાની પણ યોજના છે, જ્યાં પણ તકનીકી રીતે શક્ય હોય, જે ભૂગર્ભજળના રિચાર્જિંગ અને સ્થાનિક જળ સુરક્ષામાં યોગદાન આપી શકે છે. વાસ્તવિક ભૂગર્ભજળનો સુધારો સ્થાનિક હાઇડ્રોજીઓલોજિકલ પરિસ્થિતિઓ અને ટકાઉ ભૂગર્ભજળ-ઉપયોગની પદ્ધતિઓ પર આધારિત રહેશે.

12. વ્યાપક વિસ્તારને આ વિકાસથી કેવી રીતે લાભ થાય છે?

પાકને દુષ્કાળથી બચાવીને, તે લણણીમાં વધારો કરશે, નુકસાન ઘટાડશે અને ખેડૂતોની કૌટુંબિક આવકમાં વધારો કરશે, જ્યારે વધુ સારી ઉપયોગિતાઓ અને પરિવહન લિંક્સ નવી નોકરીઓ ઊભી કરે છે અને સમગ્ર સમુદાય માટે દૈનિક જીવનધોરણ ઊંચું લાવે છે. વધેલી કૃષિ પ્રવૃત્તિઓ, રોજગારીનું સર્જન અને અસહાયતાને કારણે થતું સ્થળાંતર ઘટવા દ્વારા આ પછાત વિસ્તારમાં સામાજિક-આર્થિક સમૃદ્ધિ વધવાની અપેક્ષા છે. વધુ સારું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર નવી શાળાઓ, આરોગ્ય ક્લિનિક્સ, વ્યાપારી બજારો અને એગ્રો-ઇન્ડસ્ટ્રીઝને આકર્ષિત કરે છે, જે આ વિસ્તારને સમૃદ્ધ વિસ્તારમાં રૂપાંતરિત કરે છે.

13. શું નીચેના નીચાણવાળા (ડાઉનસ્ટ્રીમ) ગામડોને પાણીની કોઈ અછતનો સામનો કરવો પડશે?

ના. ડાઉનસ્ટ્રીમ ખેતી, પીવાના પાણીની જરૂરિયાતો અને જળચર ઇકોસિસ્ટમ અનિર્દેશિત રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે વર્ષભર સતત લઘુત્તમ પર્યાવરણીય પાણી છોડવાનું કડકપણે જાળવવામાં આવે છે. તેવી જ રીતે, આ વિસ્તાર હેઠળ બનાવવામાં આવેલ જળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પણ વિસ્તારના ભૂગર્ભજળમાં વધારો કરશે.

14. ભારે ચોમાસા દરમિયાન પૂરના જોખમોનું સંચાલન કેવી રીતે કરવામાં આવે છે?

આ બંધ પૂર સામે રક્ષણાત્મક ઢાલ તરીકે કામ કરશે. તેના સ્વચાલિત સ્પિલવે દરવાજા અને 24/7 નિયંત્રણ કક્ષો પાણીના પ્રવાહ પર નજર રાખશે, જેથી નીચાણવાળા ગામોમાં અચાનક પૂર આવતું અટકાવી શકાય.

15. શું KBLP ના લાભો તેની અસરો કરતાં વધુ છે?

 પ્રોજેક્ટનું મૂલ્યાંકન નિર્ધારિત તકનીકી, આર્થિક, પર્યાવરણીય અને સામાજિક મૂલ્યાંકન પ્રક્રિયાઓ દ્વારા કરવામાં આવ્યું છે. KBLPનો હેતુ અનિવાર્ય અસરો માટે શમન અને R&R (પુનર્વસન અને પુનઃસ્થાપન) ઉપાયો અમલમાં મૂકીને સિંચાઈ, પીવાના પાણી અને અક્ષય ઊર્જામાં મોટા પાયે લાભો પહોંચાડવાનો છે. તેથી યોગ્ય અભિગમ એ છે કે અસરોને અવગણવામાં ન આવે, પરંતુ ઇચ્છિત જાહેર હિતના લાભો પૂરા કરવાની સાથે તે અસરોને ઘટાડવામાં આવે, તેનું નિવારણ કરવામાં આવે, વળતર આપવામાં આવે અને જવાબદારીપૂર્વક તેનું સંચાલન કરવામાં આવે.

 

16. શું કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ માત્ર ખેડૂતો માટે જ ફાયદાકારક છે?

ના. કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ (KBLP) ખેડૂતોને સિંચાઈ સિવાય પણ લાભો પૂરા પાડે છે. તે સિંચાઈ સુવિધાઓ દ્વારા ખેડૂતોને; પીવાના પાણી પુરવઠા દ્વારા ગ્રામીણ અને શહેરી વસ્તીને; હાઇડ્રોપાવર ઉત્પાદન દ્વારા ઊર્જા ક્ષેત્રને; અને રોજગાર, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને વધેલી આર્થિક પ્રવૃત્તિ દ્વારા સ્થાનિક સમુદાયોને ટેકો આપે છે. એકંદરે, આ પ્રોજેક્ટ બુંદેલખંડ વિસ્તારમાં જળ સુરક્ષા, કૃષિ વિકાસ અને સામાજિક-આર્થિક વૃદ્ધિને મજબૂત કરી રહ્યો છે.

17. શું KBLP પરિવહન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં સુધારો કરશે?

મુખ્ય જળ સંસાધન પ્રોજેક્ટ્સ માટે પહોંચવા માટેના રસ્તાઓ, પુલો, પહોંચ માર્ગો અને અન્ય સંબંધિત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના નિર્માણ અને સુધારણાની જરૂર પડે છે. જ્યાં પ્રોજેક્ટના ભાગ રૂપે આવું ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર વિકસાવવામાં આવે છે અથવા અપગ્રેડ કરવામાં આવે છે, તે નજીકના વિસ્તારોમાં સુધારેલી કનેક્ટિવિટી સુવિધા આપશે.

18. શું પ્રોજેક્ટના રસ્તાઓ સ્થાનિક સમુદાયોને લાભ પહોંચાડશે?

પ્રોજેક્ટ સંબંધિત રસ્તાઓ અને કનેક્ટિવિટી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર આસપાસના સમુદાયો અને સામાન્ય લોકોને ગૌણ લાભો આપશે જેમ કે: કૃષિ પેદાશોની હેરફેર; બજારો સુધી પહોંચ; શાળાઓ અને આરોગ્યસંભાળ સુધી પહોંચ; નિર્માણ અને આર્થિક પ્રવૃત્તિઓ; લોકો અને માલસામાનની હેરફેર; અને પ્રોજેક્ટ સુવિધાઓ સુધી પહોંચ.

19. શું KBLP સીધો નવો ટ્રાન્સપોર્ટ કોરિડોર વિકસાવશે?

 KBLP પ્રાથમિક રીતે એક જળ-સંસાધન અને ઊર્જા પ્રોજેક્ટ છે. તેથી પરિવહન સંબંધિત કોઈપણ લાભને પ્રોજેક્ટ-સંબંધિત રસ્તાઓ, પુલો અને સુધારેલી કનેક્ટિવિટીના સંદર્ભમાં કરવું જોઈએ, પરંતુ KBLPને મુખ્ય પરિવહન પ્રોજેક્ટ તરીકે ત્યારે જ જણાવવો જોઈએ, જ્યારે રસ્તા, રેલવે અથવા અન્ય કોઈ પરિવહન સુવિધાને પ્રોજેક્ટના સત્તાવાર ભાગ તરીકે મંજૂરી આપવામાં આવી હોય.

 

20. કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ (KBLP) નો પીવાના પાણીનો પુરવઠો શા માટે એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે?

પીવાના પાણીનો પુરવઠો KBLPનો એક મહત્વપૂર્ણ ઘટક છે કારણ કે જળ સુરક્ષા માત્ર કૃષિ માટે જ નહીં પરંતુ ગ્રામીણ અને શહેરી સમુદાયોની સુખાકારી માટે પણ આવશ્યક છે. વિશ્વસનીય પીવાનું પાણી જાહેર આરોગ્ય, સ્વચ્છતા અને ઘરગથ્થુ સુરક્ષા સુધારવામાં મદદ કરે છે, પરિવારો, ખાસ કરીને મહિલાઓ દ્વારા પાણી એકત્રિત કરવામાં વિતાવેલો સમય ઘટાડે છે, અને શિક્ષણ, જીવિકા અને જીવનની એકંદર ગુણવત્તાને ટેકો આપે છે. આમ, KBLP ના કૃષિ અને માનવ-વિકાસ બંને લાભો છે.

જમીન, ગામડાઓ અને અસરગ્રસ્ત લોકો

21. કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ (KBLP) માટે જમીનની શા માટે જરૂર છે?

KBLP ના વિવિધ કાયમી અને અસ્થાયી પ્રોજેક્ટ ઘટકોના નિર્માણ અને વિકાસ માટે જમીનની જરૂર છે, જેમાં દૌધન ડેમ અને તેના સંબંધિત બાંધકામો, જળાશય/ડૂબ વિસ્તાર, કેન-બેતવા લિંક કેનાલ, પાવરહાઉસ, પહોંચ માર્ગો, પ્રોજેક્ટ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વસાહતો, નિર્માણ સુવિધાઓ અને પ્રોજેક્ટના અમલીકરણ માટે જરૂરી અન્ય આનુષંગિક કામો શામેલ છે.

22. મધ્યપ્રદેશમાં આ પ્રોજેક્ટથી કેટલા ગામો અસરગ્રસ્ત છે?

22 ગામો અસરગ્રસ્ત છે — પન્ના જિલ્લામાં 8 અને છતરપુર જિલ્લામાં 14.

23. શું કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ માટે લોકસુનાવણી (પબ્લિક હિયરિંગ) હાથ ધરવામાં આવી હતી?

હા. EIA નોટિફિકેશન, 2006 ની જોગવાઈઓ અનુસાર, કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ માટે પર્યાવરણીય મંજૂરી પ્રક્રિયાના ભાગ રૂપે લોકસુનાવણી હાથ ધરવામાં આવી હતી. લોકસુનાવણી પ્રક્રિયા દરમિયાન સ્થાનિક લોકો અને અન્ય સ્ટેકહોલ્ડરો દ્વારા ઉઠાવવામાં આવેલી ચિંતાઓ અને સૂચનોને પ્રોજેક્ટ માટે પર્યાવરણીય મૂલ્યાંકન અને શમન ઉપાયોને આખરી કરતી વખતે ધ્યાનમાં લેવામાં આવ્યા હતા.

24. શું લોકોની સંમતિ વિના જમીન લેવામાં આવી રહી છે?

ના. જમીન સંપાદન LARR એક્ટ 2013 અને GoMP (મધ્યપ્રદેશ સરકાર) ના અન્ય રાજ્ય-લાગુ કાયદાઓ મુજબ લેવામાં આવી રહ્યું છે. કાયદા મુજબ સંમતિઓ મેળવવામાં આવી છે અને તે મુજબ પુનર્વસન યોજના અમલમાં મૂકવામાં આવી રહી છે. આ પ્રોજેક્ટ હેઠળ, GoMP દ્વારા એક સર્વગ્રાહી R&R પેકેજની જાહેરાત કરવામાં આવી છે જેના હેઠળ તમામ R&R કામો હાથ ધરવામાં આવી રહ્યા છે. પુનર્વસન યોજના સંમતિ આધારિત છે, અને તમામ અસરગ્રસ્ત પરિવારોને સામાન્ય જમીન સંપાદન કાયદા હેઠળ વળતર અથવા વધુ ઉદાર વિશિષ્ટ પેકેજ (સ્પેશિયલ પેકેજ) વચ્ચે પસંદગી આપવામાં આવી હતી.

25. જમીનની માલિકી અંગેના વિવાદો કેવી રીતે ઉકેલાશે?

જમીનની માલિકી અને હક સંબંધિત મુદ્દાઓનો નિકાલ ડિસ્ટ્રિક્ટ કલેક્ટરના વડા હેઠળના સક્ષમ મહેસૂલી અને જમીન-સંપાદન સત્તાધિકારીઓ દ્વારા કરવામાં આવે છે. જ્યાં ટાઇટલ, ઉત્તરાધિકાર, માલિકી અથવા હક સંબંધિત વિવાદો હોય, ત્યાં લાગુ કાયદા અને પ્રસ્થાપિત વહીવટી/ન્યાયિક પ્રક્રિયાઓ અનુસાર બાબતની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે છે.

વળતર અને સ્પેશિયલ રિહેબિલિટેશન પેકેજ (વિશિષ્ટ પુનર્વસન પેકેજ)

26. શું KBLP હેઠળ R&R માટે GoMP દ્વારા કોઈ સ્પેશિયલ પેકેજ જાહેર કરવામાં આવ્યું છે?

હા, GoMP એ 2023માં પ્રોજેક્ટ અસરગ્રસ્ત પરિવારો (PAFs) ના પુનર્વસન અને પુનઃસ્થાપન માટે સ્પેશિયલ પેકેજની જાહેરાત કરી હતી. સ્પેશિયલ પેકેજ હેઠળ, સંપાદિત જમીન માટેનું વળતર કાયદા દ્વારા નિર્ધારિત દર અથવા ₹12.50 લાખ પ્રતિ હેક્ટર, બેમાંથી જે વધારે હોય તે દરે ચૂકવવામાં આવે છે, જેમાં મકાનો, વૃક્ષો, કૂવા, ટ્યુબવેલ અને અન્ય સ્થાવર અસ્કયામતો માટેનું વળતર કાયદા હેઠળ સમાન રીતે નિર્ધારિત કરવામાં આવે છે. પાત્ર પરિવારોને ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પ્લોટ માટે ₹7 લાખ (શહેરી વિસ્તારોમાં ₹6.50 લાખ) ની ગ્રાન્ટ અથવા જ્યાં પ્લોટ પસંદ કરવામાં આવ્યો ન હોય ત્યાં ₹12.50 લાખની એકમ રકમની સહાય મળી રહી છે; અનુસૂચિત વિસ્તારોમાં પાત્ર અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિના પરિવારો મંજૂર પેકેજ હેઠળ વધારાની નાણાકીય સહાય મેળવે છે.

27. LARR એક્ટ, 2013 હેઠળ R&R સહાય મેળવવા માટે કોને પ્રોજેક્ટ અફેક્ટેડ ફેમિલી (PAF - પ્રોજેક્ટ અસરગ્રસ્ત પરિવાર) ગણવામાં આવે છે?

પ્રોજેક્ટ અફેક્ટેડ ફેમિલી એટલે એવો પરિવાર જેની જમીન, મકાન, મિલકત, જંગલના અધિકારો અથવા જીવિકાનો મુખ્ય સ્ત્રોત પ્રોજેક્ટ માટે જમીન સંપાદનને કારણે અસરગ્રસ્ત થયો હોય. તેમાં સમાવેશ થાય છે:

· જેમની જમીન સંપાદિત કરવામાં આવે છે તે જમીનમાલિકો;

· જમીન સંપાદનને કારણે જેમની આજીવિકા પર અસર થાય છે તે વ્યક્તિઓ;

· ભાડૂતો, કૃષિ મજૂરો અને ભાગીદારીથી ખેતી કરતા લોકો, જેમની આજીવિકા પર અસર થાય છે;

· અનુસૂચિત જનજાતિઓ અને પરંપરાગત વનવાસીઓ, જેમના માન્ય વન અધિકારો પર અસર થાય છે; અને

· RFCTLARR અધિનિયમ, 2013ની કલમ 3(c) હેઠળ આવતાં અન્ય પાત્ર પરિવારો.

આવા પરિવારો કાયદા અને લાગુ નિયમો હેઠળ આપ્યા મુજબ પુનર્વસન અને પુનઃસ્થાપન (R&R) લાભો માટે પાત્ર હોઈ શકે છે.

28. KBLP માં R&R લાભો માટે કૌટુંબિક એકમ કેવી રીતે ગણવામાં આવે છે?

LARR એક્ટ, 2013 ની કલમ 3(m) અનુસાર, પરિવારમાં તે વ્યક્તિ, તેના/તેણીના પતિ/પત્ની, સગીર બાળકો અને આશ્રિત સગીર ભાઈઓ અને બહેનોનો સમાવેશ થાય છે.

R&R લાભો માટે, નીચેનાને અલગ કૌટુંબિક એકમો તરીકે ગણવામાં આવે છે:

· પુખ્ત પુત્રો અથવા પુત્રીઓ (18 વર્ષ કે તેથી વધુ વયના), પરિણિત હોય કે અપરિણિત.

·  વિધવાઓ, છૂટાછેડા લીધેલા અને તેમના પરિવાર દ્વારા ત્યજી દેવાયેલી મહિલાઓને અલગ પરિવાર તરીકે ગણવામાં આવે છે.

આમ, KBLPમાં, સરવે અને અસરગ્રસ્ત પરિવારોના ચકાસણીના આધારે LARR એક્ટ, 2013 મુજબ પાત્ર કૌટુંબિક એકમોની ઓળખ કરીને PAFs ની સંખ્યા નક્કી કરવામાં આવે છે.

29. જે પરિવારો પાસે જમીન નથી પરંતુ જેમની જીવિકા પ્રોજેક્ટથી અસરગ્રસ્ત થઈ છે તેમને KBLP હેઠળ શું સપોર્ટ ઉપલબ્ધ છે?

LARR એક્ટ, 2013 હેઠળ, જમીનની માલિકી એ R&R લાભો માટેનો માત્ર એકમાત્ર આધાર નથી. કાયદા અને લાગુ રાજ્ય સરકારની જોગવાઈઓ હેઠળની પાત્રતાની શરતોને આધીન, પાત્ર જમીનવિહોણા પરિવારો કે જેમની જીવિકાનો મુખ્ય સ્ત્રોત KBLPના કારણે અસરગ્રસ્ત થયો છે તેમને પણ પ્રોજેક્ટ અસરગ્રસ્ત પરિવારો (PAFs) તરીકે ગણવામાં આવ્યા છે. આવા પાત્ર પરિવારોને KBLP ની મંજૂર R&R જોગવાઈઓ હેઠળ લાગુ પડતા R&R લાભો આપવામાં આવે છે.

30. સ્થળાંતર પછી લોકોને તેમની જીવિકા કમાવવામાં કેવી રીતે મદદ કરવામાં આવે છે?

વિવિધ યોજનાઓ હેઠળ, તેમને સમર્પિત જીવિકા પુનઃસ્થાપન કાર્યક્રમો પૂરા પાડવામાં આવે છે જે વ્યવસાયિક અને કૌશલ્ય-વિકાસ તાલીમ, સ્વસહાય જૂથો માટે નાણાકીય અનુદાન, નાના વ્યવસાયમાં સહાય અને પ્રોજેક્ટ કામગીરીમાં અગ્રતા ધરાવતી રોજગારી પ્રદાન કરે છે.

31. લોકોને તેમની જમીન માટે શું વળતર મળે છે?

પરિવારોને જમીન સંપાદન કાયદા હેઠળ નક્કી કરાયેલ દર, અથવા GoMP દ્વારા જાહેર કરવામાં આવેલા સ્પેશિયલ પેકેજ મુજબ ₹12.50 લાખ પ્રતિ હેક્ટર, બેમાંથી જે રકમ વધારે હોય તે ચૂકવવામાં આવે છે.

32. જમીન પરના મકાનો, વૃક્ષો અને કૂવાઓનું શું?

મકાનો, વૃક્ષો, કૂવા, ટ્યુબવેલ અને અન્ય કાયમી મિલકત માટે પણ વળતર આપવામાં આવે છે, જેની ગણતરી કાયદા મુજબ કરવામાં આવે છે.

33. જો કોઈ પરિવાર ફક્ત રોકડને બદલે નવો મકાન પ્લોટ ઈચ્છે તો શું?

પાત્ર પરિવારો ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં પ્લોટ માટે ₹7 લાખ અથવા શહેરી વિસ્તારોમાં ₹6.50 લાખની ગ્રાન્ટ મેળવી શકે છે.

34. જો કોઈ પરિવાર પ્લોટ ઈચ્છતો જ ન હોય તો શું?

તેના બદલે તેઓ પ્રતિ પરિવાર ₹12.50 લાખની એક વખતની એકલ રકમ ચૂકવી શકે છે.

35. શું અનુસૂચિત જાતિ અને અનુસૂચિત જનજાતિના પરિવારો માટે વધારાની મદદ છે?

હા. અનુસૂચિત વિસ્તારોમાં રહેતા પાત્ર SC અને ST પરિવારોને માનક પેકેજ ઉપરાંત વધારાની નાણાકીય સહાય મળે છે.

36. આ સ્પેશિયલ પેકેજને કોણે મંજૂરી આપી?

મધ્યપ્રદેશ સરકારે 9 સપ્ટેમ્બર 2023ના રોજ સ્ટેટ કેબિનેટના નિર્ણયને અનુસરીને 13 સપ્ટેમ્બર 2023ના રોજ તેને મંજૂરી આપી હતી.

37. અત્યાર સુધી કેટલું વળતર ચૂકવવામાં આવ્યું છે?

તાજેતરના આંકડા મુજબ, આશરે ₹360.66 કરોડના એવોર્ડ મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી આશરે ₹321.97 કરોડ (લગભગ 89%) પરિવારોને ચૂકવવામાં આવી ચૂક્યા છે. માત્ર ગામ અને વસાહત વિસ્તારોમાં જ મંજૂર કરવામાં આવેલી રકમમાંથી 94%થી વધુનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે.

38. કુલ પ્રોજેક્ટ-વ્યાપી વળતરના આંકડા વિશે શું?

સમગ્ર પ્રોજેક્ટમાં અસરગ્રસ્ત પરિવારોને આપવામાં આવેલા કુલ વળતરની વાત કરીએ તો, 5,039 પરિવારો માટે આશરે ₹629.87 કરોડનું વળતર મંજૂર કરવામાં આવ્યું છે. તેમાંથી આશરે ₹604.745 કરોડ એટલે કે લગભગ 96% રકમ પરિવારોને ચૂકવી દેવામાં આવી છે. બાકીની રકમ જરૂરી કાયદાકીય પ્રક્રિયાઓ પૂર્ણ થયા બાદ ચૂકવવામાં આવશે.

 

39. જમીનના વળતરની ગણતરી કેવી રીતે કરવામાં આવે છે અને ચુકવણી કેવી રીતે થાય છે?

સત્તાવાર બજાર દરો વત્તા વૈધાનિક પુનર્વસન ભથ્થાંના આધારે વળતરની ગણતરી પારદર્શક રીતે કરવામાં આવે છે. વચેટિયાઓ અને બિનજરૂરી વિલંબને રોકવા માટે ચુકવણીઓ સીધી જમીનમાલિકોના ચકાસાયેલા બેંક ખાતામાં ટ્રાન્સફર કરવામાં આવે છે.

40. શું ખાસ આરોગ્યસંભાળ અને શૈક્ષણિક પહેલો છે?

હા. ચાલુ સમુદાય કલ્યાણ કાર્યક્રમો હેઠળ નિયમિત મફત તબીબી તપાસ કેમ્પ, મોબાઈલ હેલ્થ વાન, શાળાના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરનું અપગ્રેડેશન અને વિદ્યાર્થીઓની શિષ્યવૃત્તિ સક્રિયપણે પૂરી પાડવામાં આવે છે.

41. અસરગ્રસ્ત પરિવારો પ્રત્યે KBLPAનો અભિગમ શું છે?

 KBLPA સ્વીકારે છે કે જમીન સંપાદન માત્ર જમીન અને મિલકતને જ નહીં પરંતુ અસરગ્રસ્ત પરિવારોના જીવન અને જીવિકાને પણ અસર કરે છે. તદનુસાર, KBLPA સમયસર વળતર, પુનર્વસન અને પુનઃસ્થાપન, જીવિકા સપોર્ટ, જ્યાં પણ જરૂરી હોય ત્યાં સ્થળાંતર, પુનર્વસન સ્થળોએ મૂળભૂત નાગરિક સુવિધાઓની જોગવાઈ, અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિઓ સાથે પરામર્શ અને ગ્રીવન્સ રેડ્રેસલ (ફરિયાદ નિવારણ) પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરી રહ્યું છે. ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે પ્રોજેક્ટ અસરગ્રસ્ત પરિવારો સાથે પુનર્વસન અને પુનઃસ્થાપન પ્રક્રિયા દરમિયાન નિષ્પક્ષતા, પારદર્શિતા અને ગૌરવ સાથે વર્તવામાં આવે.

42. શું અસરગ્રસ્ત જમીનમાલિકોને વળતર મળશે?

હા, પાત્ર જમીનમાલિકો અને જમીનમાં માન્ય અધિકારો/હિત ધરાવતા અન્ય વ્યક્તિઓ લાગુ વૈધાનિક માળખા અનુસાર વળતર અને અન્ય સ્વીકાર્ય લાભો મેળવવા માટે હકદાર છે. વળતર પ્રક્રિયાનો ઉદ્દેશ્ય એ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે કે અસરગ્રસ્ત વ્યક્તિઓને તે લાભો મળે જેના માટે તેઓ કાયદેસર રીતે હકદાર છે.

કોઈ પાછળ ન રહી જાય તેની ખાતરી કરવી

43. જો વળતરની યાદીમાંથી કોઈનું નામ રહી ગયું હોય તો શું થાય?

વિસ્થાપિત પરિવારોની વિનંતી પર છતરપુર અને પન્ના જિલ્લાના અસરગ્રસ્ત ગામોનું જિલ્લા પ્રશાસન દ્વારા ફરીથી સર્વેક્ષણ કરવામાં આવ્યું છે અને અગાઉ જે લોકો વળતરની યાદીમાં રહી ગયા હતા, તેમના નામ હવે વળતરના એવોર્ડમાં સામેલ કરવામાં આવ્યા છે.

44. પ્રક્રિયા ન્યાયી અને સચોટ રહે તે કોણ તપાસે છે?

જિલ્લા વહીવટીતંત્ર સતત જમીનના રેકોર્ડની સમીક્ષા કરે છે. આ ઉપરાંત, જમીન સંપાદન કાયદા હેઠળ સ્થપાયેલી નેશનલ મોનિટરિંગ કમિટી સમગ્ર પુનર્વસન પ્રક્રિયાની દેખરેખ રાખે છે.

45. દસ્તાવેજીકરણ અને કાગળકામમાં પરિવારોને કોણ મદદ કરે છે?

સમર્પિત ફીલ્ડ ફેસિલિટેશન ઓફિસર્સ હકની ચકાસણી, બેંકિંગ પેપરવર્ક અને શૂન્ય ખર્ચે અરજી સબમિટ કરવામાં પરિવારોને મદદ કરવા માટે અઠવાડિયે ગામડાઓની મુલાકાત લે છે.

46. શું અસરગ્રસ્ત પરિવારો હજુ પણ ફરિયાદો અથવા ગ્રીવન્સ ઉઠાવી શકે છે?

હા. ફરિયાદો નિયમિતપણે પ્રાપ્ત થાય છે અને તેનો ઉકેલ લાવવામાં આવે છે. ઉદાહરણ તરીકે, વહીવટીતંત્રે અસરગ્રસ્ત ગામોમાં વિસ્થાપિત પરિવારોની ફરિયાદો સાંભળવા અને તેનો નિકાલ કરવા માટે ખાસ કેમ્પ યોજ્યા છે.

47. પ્રોજેક્ટથી અસરગ્રસ્ત લોકોને KBLPAનો સંદેશ શું છે?

KBLPA નો સંદેશ સ્પષ્ટ છે: બુંદેલખંડનો વિકાસ પ્રોજેક્ટ અસરગ્રસ્ત પરિવારોના અધિકારો, ગૌરવ અને કલ્યાણ સાથે હાથ મિલાવીને થવો જોઈએ. KBLPA લાગુ કાયદાઓ, મંજૂર યોજનાઓ અને નિર્ધારિત પ્રક્રિયાઓ અનુસાર જમીન સંપાદન, પુનર્વસન અને પુનઃસ્થાપન (R&R), અને પર્યાવરણીય પગલાં અમલમાં મૂકવા માટે સંબંધિત રાજ્ય સરકારો, જિલ્લા વહીવટીતંત્રો અને અસરગ્રસ્ત સમુદાયો સાથે મળીને કામ કરી રહ્યું છે. ઉદ્દેશ્ય પ્રોજેક્ટનું નિષ્પક્ષતા, પારદર્શિતા અને જવાબદાર અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરવાનો છે.

48. વિસ્થાપિત પરિવારો માટે ટેકો શું વિસ્થાપિત પરિવારોના બાળકોની સંભાળ રાખવામાં આવે છે?

હા. તેમના બાળકોને શાળાઓ અને આંગણવાડી કેન્દ્રોમાં દાખલ કરવા માટે પ્રયત્નો કરવામાં આવે છે જેથી તેમનું શિક્ષણ ખોરવાય નહીં.

49. શું વિસ્થાપિત પરિવારોને આરોગ્યસંભાળ સપોર્ટ આપવામાં આવે છે?

હા. હેલ્થ કેમ્પનું આયોજન કરવામાં આવ્યું છે જ્યાં લોકોની તબીબી તપાસ કરવામાં આવે છે, દવાઓનું વિતરણ કરવામાં આવે છે, અને પીવાના પાણીના હેન્ડપંપનું સમારકામ કરવામાં આવે છે.

50. શું વિસ્થાપિત પરિવારોને અન્ય સરકારી કલ્યાણકારી યોજનાઓનો લાભ મળે છે?

હા. ખાસ કેમ્પો યોજવામાં આવે છે જેથી પરિવારો અન્ય સરકારી યોજનાઓનો પણ લાભ લઈ શકે, જેમ કે પશુધન, સામાજિક સુરક્ષા અને મહિલાઓ અને બાળકીઓ માટેની કલ્યાણકારી યોજનાઓ.

51. શું સરકાર વિસ્થાપિત પરિવારો સ્થાનાંતરિત થયા પછી પણ તેમના સંપર્કમાં રહે છે?

હા, વિસ્થાપિત પરિવારો સાથે નિયમિત સંપર્ક જાળવવામાં આવે છે જેથી કોઈપણ મુશ્કેલી ઝડપથી ઓળખી શકાય અને તેમની ફરિયાદોનો ન્યાયી અને ઝડપથી નિકાલ કરવામાં આવે.

52. આદિવાસી અને જંગલ-આધારિત સમુદાયોના અધિકારો શું આ પ્રોજેક્ટમાં આદિવાસી સમુદાયોના અધિકારોનું રક્ષણ કરવામાં આવે છે?

હા. અનુસૂચિત જનજાતિઓ અને વન પર નિર્ભર અન્ય સમુદાયોના અધિકારોનું રક્ષણ વન અધિકાર અધિનિયમ, 2006 હેઠળ વન અધિકારોને માન્યતા આપવા અને તેનું નિરાકરણ કરવાની કાયદેસરની પ્રક્રિયા દ્વારા કરવામાં આવે છે.

53. શું જંગલ મંજૂરી પહેલા સ્થાનિક સમુદાયોની સંમતિ લેવામાં આવી હતી?

સંબંધિત ડિસ્ટ્રિક્ટ કલેક્ટરોએ શેડ્યૂલ્ડ ટ્રાઇબ્સ એન્ડ અધર ટ્રેડિશનલ ફોરેસ્ટ ડ્વેલર્સ (રેકગ્નિશન ઓફ ફોરેસ્ટ રાઇટ્સ) એક્ટ, 2006 હેઠળ જરૂરિયાત મુજબ સંબંધિત ગ્રામસભાઓની મુક્ત, પૂર્વ અને માહિતીસભર સંમતિ મેળવવાની પ્રક્રિયા શરૂ કરી હતી. . આ આધારે, અને લાગુ કાયદાકીય આવશ્યકતાઓના પાલનને આધીન, 03.10.2023 ના રોજ MoEF&CC દ્વારા પ્રોજેક્ટ માટે વન મંજૂરી આપવામાં આવી હતી.

54. પર્યાવરણીય અને કાનૂની મંજૂરીઓ શું પ્રોજેક્ટને તમામ જરૂરી સરકારી મંજૂરીઓ મળી ગઈ છે?

 હા. પ્રોજેક્ટને કાયદા હેઠળ જરૂરી તમામ વૈધાનિક મંજૂરીઓ મળી ગઈ છે, જેમાં એન્વાયર્નમેન્ટલ ક્લિયરન્સ (2017), વાઇલ્ડલાઇફ ક્લિયરન્સ (2016), મિનિસ્ટ્રી ઓફ ટ્રાઇબલ અફેર્સ તરફથી મંજૂરી (2017), અને ફોરેસ્ટ ક્લિયરન્સ (2023) શામેલ છે.

55. શું KBLPની પર્યાવરણીય અસરો થશે?

કોઈપણ મુખ્ય જળ-સંસાધન ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટની જેમ, KBLPની પર્યાવરણીય અસરો છે જેના માટે કાળજીપૂર્વક મૂલ્યાંકન અને સંચાલનની જરૂર છે. તેથી પ્રોજેક્ટમાં પર્યાવરણીય સુરક્ષા અને એન્વાયર્નમેન્ટલ મેનેજમેન્ટ પ્લાન (EMP) નો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે, સાથે લાગુ પર્યાવરણીય, જંગલ અને વન્યજીવન સંબંધિત જરૂરિયાતોનું પાલન કરવામાં આવ્યું છે. અભિગમ એ સિદ્ધાંત પર આધારિત છે કે વિકાસ અને પર્યાવરણીય સુરક્ષા બંને સાથે આગળ વધવા જોઈએ.

56. શું અમલીકરણ પહેલાં KBLPની પર્યાવરણીય અસરોનો અભ્યાસ કરવામાં આવ્યો હતો?

હા. વૈધાનિક મંજૂરી પ્રક્રિયાના ભાગ રૂપે વિગતવાર પર્યાવરણીય અભ્યાસો દ્વારા કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ (KBLP) ની પર્યાવરણીય અસરોનું મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું હતું. આ મૂલ્યાંકનોના આધારે, પ્રોજેક્ટને નિર્ધારિત શરતો અને શમન ઉપાયોને આધીન 25.08.2017 ના રોજ પર્યાવરણીય મંજૂરી, સાથે જરૂરી વાઇલ્ડલાઇફ ક્લિયરન્સ અને ફોરેસ્ટ ક્લિયરન્સ મંજૂર કરવામાં આવી હતી. ચિહ્નિત પર્યાવરણીય અસરોને સંબોધવા અને ઘટાડવા માટે આ પ્રોજેક્ટ વિવિધ પર્યાવરણીય સંચાલન, વળતરરૂપ વનરોપણ (કોમ્પેન્સેટરી એફોરેસ્ટેશન), વન્યજીવન સંરક્ષણ અને જૈવવિવિધતા સુરક્ષાના ઉપાયો પણ અમલમાં મૂકી રહ્યો છે.

57. પન્ના ટાઇગર રિઝર્વ (PTR) ના મુખ્ય વિસ્તાર (કોર એરિયા) માં જંગલ વિસ્તાર અને જૈવવિવિધતાના નુકસાનની ભરપાઈ KBLP હેઠળ કેવી રીતે કરવામાં આવી રહી છે?

 KBLPની પર્યાવરણીય અસરો, જેમાં અનિવાર્ય જંગલ નુકસાન અને જૈવવિવિધતા પરની અસરો શામેલ છે, તેને વળતરરૂપી વનરોપણ, વન્યજીવન સંરક્ષણ અને રહેઠાણ સંચાલન, કેચમેન્ટ એરિયા ટ્રીટમેન્ટ અને ગ્રેટર પન્ના લેન્ડસ્કેપ માટે ઇન્ટિગ્રેટેડ લેન્ડસ્કેપ મેનેજમેન્ટ પ્લાન (ILMP) ના અમલીકરણના મિશ્રણ દ્વારા સંબોધવામાં આવી રહી છે. આ ઉપરાંત, વળતરના હેતુઓ માટે પન્ના ટાઇગર રિઝર્વના કોર એરિયાની નજીક બિન-જંગલ જમીનનો સમકક્ષ વિસ્તાર પૂરો પાડવામાં આવ્યો છે, જે રિઝર્વની આસપાસના રહેઠાણ અને સંરક્ષણ લેન્ડસ્કેપને મજબૂત બનાવવામાં યોગદાન આપશે. મંજૂર સંરક્ષણ અને શમન ઉપાયો અમલમાં મૂકવા માટે ફોરેસ્ટ અને વાઇલ્ડલાઇફ ક્લિયરન્સની શરતો અનુસાર ભંડોળ પણ પૂરું પાડવામાં આવ્યું છે. આ ઉપાયોનો ઉદ્દેશ્ય અનિવાર્ય જંગલ નુકસાનની ભરપાઈ કરવાનો, પર્યાવરણીય અસરોને ન્યૂનતમ કરવાનો અને વ્યાપક લેન્ડસ્કેપમાં જૈવવિવિધતા અને વન્યજીવન સંરક્ષણને મજબૂત બનાવવાનો છે.

58. પન્ના ટાઇગર રિઝર્વ અંગે શું ચિંતા છે?

પન્ના લેન્ડસ્કેપ સાથે તેની નિકટતા અને સંબંધને કારણે પ્રોજેક્ટમાં નોંધપાત્ર પર્યાવરણીય અને વન્યજીવન બાબતો રહેલી છે. તદનુસાર, પ્રોજેક્ટ આયોજન અને અમલીકરણમાં વન્યજીવન અને જંગલ-સંબંધિત સુરક્ષા ઉપાયો શામેલ કરવામાં આવ્યા છે. સરકારે પ્રોજેક્ટ સાથે મળીને લેન્ડસ્કેપ-સ્તરનું આયોજન અને સંરક્ષણના પગલાં પણ હાથ ધર્યા છે.

59. પર્યાવરણ અને વન્યજીવોના રક્ષણ માટે કયા પગલાં લેવામાં આવી રહ્યા છે?

આ પ્રોજેક્ટનો ઉદ્દેશ્ય માત્ર બુંદેલખંડમાં જળ સુરક્ષા પૂરી પાડવાનો જ નથી પરંતુ સમગ્ર વિસ્તારનું અને ખાસ કરીને વાઘ, ગીધ અને ઘડિયાળ જેવી લેન્ડસ્કેપ-આધારિત પ્રજાતિઓનું એકંદર સંરક્ષણ સુનિશ્ચિત કરવાનો પણ છે. મંજૂર પર્યાવરણીય સંચાલન યોજના અનુસાર શમનના પગલાં લેવા ઉપરાંત, વાઇલ્ડલાઇફ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ઇન્ડિયા (WII) એ માત્ર પન્ના ટાઇગર રિઝર્વ (PTR) માં જ નહીં પરંતુ આસપાસના વિસ્તારોમાં પણ વન્યજીવન અને જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણ માટે એક સર્વગ્રાહી ઇન્ટિગ્રેટેડ લેન્ડસ્કેપ મેનેજમેન્ટ પ્લાન (ILMP) તૈયાર કર્યો છે. ગ્રેટર પન્ના લેન્ડસ્કેપ (GPL) માં ઇન્ટિગ્રેટેડ લેન્ડસ્કેપ મેનેજમેન્ટ પ્લાન એ ભારતના સંરક્ષણ ઇતિહાસમાં શરૂ કરવામાં આવેલા મુખ્ય અને અનોખા સંરક્ષણ પગલાં પૈકીનો એક છે.

60. ગ્રેટર પન્ના લેન્ડસ્કેપ કાઉન્સિલ શું છે?

પન્ના ટાઇગર રિઝર્વ (PTR) અને આસપાસના વિસ્તારોમાં વન્યજીવન અને જૈવવિવિધતાના સંરક્ષણ માટે એક સર્વગ્રાહી ઇન્ટિગ્રેટેડ લેન્ડસ્કેપ મેનેજમેન્ટ પ્લાન (ILMP) તૈયાર કરવામાં આવ્યો છે. ગ્રેટર પન્ના લેન્ડસ્કેપ મેનેજમેન્ટ પ્લાનનું વ્યવસ્થિત અને સમયબદ્ધ અમલીકરણ સુનિશ્ચિત કરવા માટે, તમામ સ્ટેકહોલ્ડરોના સભ્યો સાથે મધ્યપ્રદેશ સરકારના મુખ્ય સચિવના અધ્યક્ષપદ હેઠળ ગ્રેટર પન્ના લેન્ડસ્કેપ કાઉન્સિલ (GPLC) ની રચના કરવામાં આવી છે. કેન-બેતવા લિંક પ્રોજેક્ટ હેઠળ એન્વાયર્નમેન્ટ મેનેજમેન્ટ પ્લાન અને ઇન્ટિગ્રેટેડ લેન્ડસ્કેપ મેનેજમેન્ટ પ્લાનના અમલીકરણ માટે પૂરતી નાણાકીય જોગવાઈઓ ફાળવવામાં આવી છે. આ મોડેલ ભવિષ્યના વિકાસ માટે એક ટેમ્પલેટ બનશે.

61. વળતરરૂપી વનરોપણ (કોમ્પેન્સેટરી એફોરેસ્ટેશન) શું છે?

જ્યાં મંજૂર પ્રોજેક્ટ હેતુઓ માટે જંગલની જમીનનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે, ત્યાં લાગુ પડતા વન કાયદા અને મંજૂરીઓ અનુસાર વળતર આપનાર વનીકરણ અને અન્ય નિર્ધારિત પગલાં લેવામાં આવે છે. આ પગલાંનો હેતુ જંગલની જમીનના પરવાનગી આપેલા ડાયવર્ઝન માટે વળતર આપવા અને લાંબા ગાળાના પર્યાવરણીય પુનઃસ્થાપનમાં ફાળો આપવાનો છે.

62. શું KBLP જૈવવિવિધતાને અસર કરશે?

જૈવવિવિધતા પરની પર્યાવરણીય અસરોને પ્રોજેક્ટ આયોજનના ભાગ રૂપે ધ્યાનમાં લેવામાં આવી છે. પ્રોજેક્ટમાં અનિવાર્ય અસરોને ઘટાડવા, સંચાલિત કરવા અને ભરપાઈ કરવા માટેના શમન અને સંરક્ષણ પગલાં શામેલ છે. નિર્માણ અને કામગીરી દરમિયાન પર્યાવરણીય મોનિટરિંગ પણ હાથ ધરવામાં આવશે.

63. પ્રોજેક્ટ ટ્રેક પર રહે તે સુનિશ્ચિત કરવા માટે શું કરવામાં આવી રહ્યું છે?

વળતર અને પુનર્વસનનું કામ પારદર્શક, ન્યાયી અને સમયબદ્ધ રીતે ચાલુ રહે છે, જેમાં સ્થાનિક અધિકારીઓ મુદ્દાઓનો ઝડપથી ઉકેલ લાવવા માટે અસરગ્રસ્ત પરિવારો સાથે સતત સંપર્કમાં રહે છે.

64. આગળ જતાં પ્રોજેક્ટનો મોટો ધ્યેય શું છે?

ધ્યેય અસરગ્રસ્ત પરિવારોના અધિકારો અને કલ્યાણ સાથે વિસ્તારની વિકાસ જરૂરિયાતોને સંતુલિત કરવાનો છે — ગૌરવ સાથે પુનર્વસન પૂર્ણ કરીને બુંદેલખંડને લાંબા ગાળાના સિંચાઈ, પીવાના પાણી અને વીજળીના લાભો આપવાનો છે.

65. લોકો પ્રોજેક્ટ વિશે વધુ માહિતી ક્યાંથી મેળવી શકે છે?

વધુ માહિતી સત્તાવાર KBLPA વેબસાઇટ: https://www.kblpa.gov.in/ પર, જલ શક્તિ મંત્રાલય અને છતરપુર અને પન્નાના જિલ્લા વહીવટીતંત્રો પર ઉપલબ્ધ છે.

સંદર્ભ

Ministry of Jal Shakti

Click here to see PDF

(रिलीज़ आईडी: 2302017) आगंतुक पटल : 10