ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕਸ ਅਤੇ ਸੂਚਨਾ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀ ਮੰਤਰਾਲਾ
azadi ka amrit mahotsav

ਡੀਐੱਲਆਈ ਸਕੀਮ ਨੇ ਚਿੱਪ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਨੂੰ ਸਮਰਥਨ ਦਿੱਤਾ - ਅਹੀਸਾ ਡਿਜੀਟਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨਜ਼ (Aheesa Digital Innovations) ਨੇ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਵੀਈਜੀਏ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪ੍ਰੋਸੈੱਸਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਬਣਾਏ ਗਏ ਬ੍ਰੌਡਬੈਂਡ ਚਿੱਪ 'ਵਿਹਾਨ' ਨਾਲ ਸਿਲੀਕੌਨ ਚਿੱਪ ਨਿਰਮਾਣ ਵਿੱਚ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਸਫਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੀ


ਵਿਹਾਨ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਭਾਰਤੀ ਘਰਾਂ ਵਿੱਚ ਫਾਈਬਰ ਬ੍ਰੌਡਬੈਂਡ ਲਿਆਉਣਾ ਹੈ, ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਇਨਫ੍ਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਫੰਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਤੋਂ ਉੱਦਮ ਪੂੰਜੀ ਫੰਡਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰੇਗਾ

ਡੀਐੱਲਆਈ ਯੋਜਨਾਵਾਂ ਵਾਲੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਉੱਦਮ ਪੂੰਜੀ ਫੰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ $100 ਮਿਲੀਅਨ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ 35 ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਟੇਪ-ਆਊਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ

प्रविष्टि तिथि: 15 AUG 2026 4:28PM by PIB Chandigarh

ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਚਿੱਪ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਮੁੱਲ ਲੜੀ ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਮੁੱਖ ਮੁੱਲ ਚਾਲਕ ਹੈ, ਜੋ ਕੁੱਲ ਵੈਲਿਊ ਐਡੀਸ਼ਨ ਦਾ 50 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਤੱਕ ਯੋਗਦਾਨ ਪਾਉਂਦਾ ਹੈ ਅਤੇ ਇਲੈਕਟ੍ਰੌਨਿਕ ਉਤਪਾਦਾਂ ਦੇ ਬਿਲ ਆਫ਼ ਮਟੀਰੀਅਲ (ਬੀਓਐੱਮ) ਲਾਗਤ ਦਾ ਲਗਭਗ 15-35 ਪ੍ਰਤੀਸ਼ਤ ਬਣਦਾ ਹੈ।

ਦੇਸ਼ ਦੀਆਂ ਰਣਨੀਤਕ ਤਕਨਾਲੋਜੀ ਇੱਛਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਦੀ ਮਹੱਤਵਪੂਰਨ ਭੂਮਿਕਾ ਨੂੰ ਪਛਾਣਦੇ ਹੋਏ, ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਲਿੰਕਡ ਇੰਸੈਂਟਿਵ (ਡੀਐੱਲਆਈ) ਸਕੀਮ ਭਾਰਤੀ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ ਨੂੰ ਸੈਟੇਲਾਈਟ ਸੰਚਾਰ, ਡਰੋਨ, ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੈਮਰੇ, ਰੱਖਿਆ ਅਤੇ ਏਅਰੋਸਪੇਸ ਪ੍ਰਣਾਲੀਆਂ, ਆਟੋਮੋਟਿਵ, ਇੰਟਰਨੈੱਟ ਆਫ਼ ਥਿੰਗਜ਼ (ਆਈਓਟੀ) ਡਿਵਾਈਸਾਂ, ਐੱਲਈਡੀਡਰਾਈਵਰਾਂ, ਏਆਈਸਿਸਟਮ, ਟੈਲੀਕੌਮ ਉਪਕਰਣਾਂ ਅਤੇ ਸਮਾਰਟ ਮੀਟਰਾਂ ਸਮੇਤ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਰਣਨੀਤਕ ਅਤੇ ਵਪਾਰਕ ਐਪਲੀਕੇਸ਼ਨਾਂ ਲਈ ਚਿਪਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਸਹਾਇਤਾ ਕਰ ਰਹੀ ਹੈ।

ਅਹੀਸਾ ਡਿਜੀਟਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ

ਅਹੀਸਾ, ਜਿਸਦਾ ਮੁੱਖ ਦਫ਼ਤਰ ਚੇੱਨਈ ਵਿੱਚ ਹੈ, ਇੱਕ ਭਾਰਤੀ ਫੈਬਲੈੱਸ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਹੈ ਜੋ ਬ੍ਰੌਡਬੈਂਡ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਅਤੇ ਸੁਰੱਖਿਆ ਲਈ ਚਿਪਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਦਾ ਹੈ। ਇਸ ਸਾਲ ਗਣਤੰਤਰ ਦਿਵਸ ਅਤੇ ਸੁਤੰਤਰਤਾ ਦਿਵਸ 'ਤੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਦੀ ਸਿਲੀਕੌਨ ਸਫ਼ਲਤਾ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰਨ ਤੋਂ ਬਾਅਦ, 'ਵਿਹਾਨ' - ਇੱਕ ਨੈੱਟਵਰਕਿੰਗ ਸਿਸਟਮ-ਆਨ-ਚਿੱਪ (ਐੱਸਓਸੀ) ਜੋ ਖਾਸ ਤੌਰ 'ਤੇ ਫਾਈਬਰ ਬ੍ਰੌਡਬੈਂਡ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਗਿਆ ਹੈ - ਹੁਣ 2027 ਵਿੱਚ ਇੱਕ ਨਿਸ਼ਾਨਾ ਉਤਪਾਦਨ ਟੇਪਆਉਟ ਵੱਲ ਵਧੇਗਾ।

ਜਿਵੇਂ ਕਿ ਭਾਰਤ ਓਪਟੀਕਲ ਫਾਈਬਰ, 5ਜ਼ੀ ਅਤੇ ਬ੍ਰੌਡਬੈਂਡ-ਅਧਾਰਿਤ ਸੇਵਾਵਾਂ ਰਾਹੀਂ ਆਪਣੇ ਡਿਜੀਟਲ ਬੁਨਿਆਦੀ ਢਾਂਚੇ ਦਾ ਵਿਸਤਾਰ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਤੌਰ 'ਤੇ ਨਿਰਮਿਤ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਹੱਲਾਂ ਦੀ ਜ਼ਰੂਰਤ ਵਧ ਰਹੀ ਹੈ। ਅਹੀਸਾ, ਆਪਣੀ ਵਿਹਾਨ ਲੜੀ, ਨਿਰੰਤਰ ਫੰਡਿੰਗ ਪ੍ਰਾਪਤੀਆਂ ਅਤੇ ਡੀਐੱਲਆਈ ਸਕੀਮ ਤੋਂ ਸਰਗਰਮ ਸਹਾਇਤਾ ਦੁਆਰਾ ਇਸ ਲੋੜ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ ਤਿਆਰ ਹੈ।

ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦਾ ਵਿਸ਼ਵਾਸ - ਗਲੋਬਲ ਸਮਾਧਾਨਾਂ ਨੂੰ ਵਧਾਉਣ ਲਈ ਭਾਰਤ ਦੀ ਡੀਪ-ਟੈੱਕ ਨਵੀਨਤਾ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ

ਇਸ ਸਾਲ ਦੇ ਸ਼ੁਰੂ ਵਿੱਚ, ਅਹੀਸਾ ਨੇ ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਇੰਮਰਜਿੰਗ ਸੈਕਟਰ ਸੀਡ ਫੰਡ (ਟੀਐੱਨਈਐੱਸਐੱਸਐੱਫ) ਅਤੇ ਹੋਰ ਨਿਜੀ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਰਾਹੀਂ ਤਮਿਲ ਨਾਡੂ ਇਨਫ੍ਰਾਸਟ੍ਰਕਚਰ ਫੰਡ ਮੈਨੇਜਮੈਂਟ ਕਾਰਪੋਰੇਸ਼ਨ (ਟੀਐੱਨਆਈਐੱਫਐੱਮਸੀ) ਤੋਂ ਲਗਭਗ 40 ਕਰੋੜ ਰੁਪਏ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ। ਇਸ ਫੰਡਿੰਗ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਉਤਪਾਦ ਵਿਕਾਸ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਕਰਨਾ ਅਤੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਸੈਕਟਰ ਵਿੱਚ ਕੰਪਨੀ ਦੇ ਵਿਕਾਸ ਦਾ ਸਮਰਥਨ ਕਰਨਾ ਹੈ। ਡੀਐੱਲਆਈ ਸਕੀਮ ਅਧੀਨ ਪ੍ਰਵਾਨਗੀ ਤੋਂ ਬਾਅਦ ਫੰਡਿੰਗ ਦੇ ਇਹ ਲਗਾਤਾਰ ਦੌਰ, ਭਾਰਤ ਤੋਂ ਉੱਨਤ ਬ੍ਰੌਡਬੈਂਡ ਸਿਲੀਕੌਨ ਸਮਾਧਾਨ ਪ੍ਰਦਾਨ ਕਰਨ ਦੀ ਅਹੀਸਾ ਦੀ ਯੋਗਤਾ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਧਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦੇ ਹਨ।

ਸਰਕਾਰੀ ਸਹਾਇਤਾ ਭਾਰਤੀ ਚਿੱਪ ਕੰਪਨੀਆਂ ਵਿਚਾਰ ਤੋਂ ਉਤਪਾਦ ਤੱਕ ਪਹੁੰਚਣ ਦੇ ਯੋਗ ਹੋ ਰਹੀਆਂ ਹਨ

ਅਹੀਸਾ ਦੀ ਪ੍ਰਾਪਤੀ ਭਾਰਤ ਦੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਵਿੱਚ ਹੋ ਰਹੇ ਇੱਕ ਵਿਆਪਕ ਪਰਿਵਰਤਨ ਦਾ ਹਿੱਸਾ ਹੈ। ਸਰਕਾਰ ਦੇ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਪ੍ਰੋਗਰਾਮਾਂ ਰਾਹੀਂ, ਅਤਿ-ਆਧੁਨਿਕ ਚਿੱਪ-ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਉਪਕਰਣ 455 ਸੰਗਠਨਾਂ ਨੂੰ ਉਪਲਬਧ ਕਰਵਾਏ ਗਏ ਹਨ, ਜਿਨ੍ਹਾਂ ਵਿੱਚ 350 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਅਤੇ 105 ਸਟਾਰਟਅੱਪ ਸ਼ਾਮਲ ਹਨ। ਇਹ ਦੇਸ਼ ਭਰ ਦੇ ਵਿਦਿਆਰਥੀਆਂ, ਖੋਜਕਰਤਾਵਾਂ ਅਤੇ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਚਿਪਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨ ਵਿੱਚ ਮਦਦ ਕਰ ਰਿਹਾ ਹੈ।

ਡੀਐੱਲਆਈ ਸਕੀਮ ਦੇ ਤਹਿਤ ਸਮਰਥਿਤ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੇ ਵੱਖ-ਵੱਖ ਫਾਉਡਰੀਆਂ ਵਿੱਚ ਕੁੱਲ 30 ਤੋਂ ਵੱਧ ਚਿੱਪ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਟੇਪ-ਆਉਟ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕੀਤੇ ਹਨ ਅਤੇ ਉੱਦਮ ਪੂੰਜੀ ਫੰਡਿੰਗ ਵਿੱਚ 100 ਮਿਲੀਅਨ ਅਮਰੀਕੀ ਡਾਲਰ ਤੋਂ ਵੱਧ ਇਕੱਠੇ ਕੀਤੇ ਹਨ। ਇਹ ਭਾਰਤ ਦੀਆਂ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਸਮਰੱਥਾਵਾਂ ਵਿੱਚ ਵਧ ਰਹੇ ਨਿਵੇਸ਼ਕਾਂ ਦੇ ਵਿਸ਼ਵਾਸ ਨੂੰ ਦਰਸਾਉਂਦਾ ਹੈ। ਚਿਪਸ ਟੂ ਸਟਾਰਟਅੱਪਸ (ਸੀ2ਐੱਸ) ਪ੍ਰੋਗਰਾਮ ਦੇ ਤਹਿਤ, ਭਵਿੱਖ ਦੀਆਂ ਕਾਰਜਬਲ ਜ਼ਰੂਰਤਾਂ ਨੂੰ ਪੂਰਾ ਕਰਨ ਲਈ 71 ਅਕਾਦਮਿਕ ਸੰਸਥਾਵਾਂ ਦੁਆਰਾ 245 ਚਿੱਪ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਟੇਪ-ਆਉਟ ਪੂਰੇ ਕੀਤੇ ਗਏ ਹਨ।

ਇਸ ਯੋਜਨਾ ਦੇ ਤਹਿਤ ਹਾਲ ਹੀ ਵਿੱਚ ਮਿਲੀਆਂ ਹੋਰ ਸਫਲਤਾਵਾਂ

1. ਵਰਵੇਸੈਮੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋਇਲੈਕਟ੍ਰੋਨਿਕਸ ਨੇ ਇਨਕੋਰ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਦੁਆਰਾ ਨਿਰਮਿਤ ਇੱਕ ਸਵਦੇਸ਼ੀ ਮਾਈਕ੍ਰੋਪ੍ਰੋਸੈੱਸਰ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਕਰਕੇ ਆਪਣੀ ਬੀਐੱਲਡੀਸੀ ਮੋਟਰ ਕੰਟਰੋਲਰ ਚਿੱਪ ਅਤੇ ਆਪਣੀ ਮੋਟਰ ਡਰਾਈਵਰ ਚਿੱਪ ਦੇ ਸਿਲੀਕੌਨ ਨਿਰਮਾਣ ਦੇ ਪਹਿਲੇ ਪੜਾਅ ਨੂੰ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਪ੍ਰਾਪਤ ਕਰ ਲਿਆ ਹੈ।

2. ਨੇਟ੍ਰਾਸੈਮੀ ਨੇ ਏਕੀਕ੍ਰਿਤ ਵੀਡੀਓ ਵਿਸ਼ਲੇਸ਼ਣ ਪ੍ਰਵੇਗ ਦੇ ਨਾਲ 12 ਐੱਨਐੱਮ ਵਿਜ਼ਨ ਐੱਸਓਏਸੀਦੀ ਸਫਲਤਾਪੂਰਵਕ ਜਾਂਚ ਕੀਤੀ।

3. ਔਪਟੋਐੱਮਐੱਲ ਨੂੰ ਆਪਣਾ 12ਐੱਨਐੱਮ 'ਕੰਪਿਊਟ-ਇਨ-ਮੈਮਰੀ' ਐੱਸਓਸੀ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ ਹੈ, ਜੋ ਏਆਈ ਪ੍ਰੋਸੈੱਸਿੰਗ ਨੂੰ ਤੇਜ਼ ਅਤੇ ਬਿਜਲੀ ਦੀ ਬੱਚਤ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਬਣਾਉਂਦਾ ਹੈ।

4. ਮਾਈਂਡਗ੍ਰੌਵ ਟੈਕਨੋਲੋਜੀਜ਼ ਨੇ ਸੀਸੀਟੀਵੀ ਨਿਗਰਾਨੀ ਕੈਮਰਿਆਂ ਵਿੱਚ ਆਪਣੇ ਵਿਜ਼ਨ ਐੱਸਓਸੀ ਦੀ ਵਰਤੋਂ ਦੀ ਪੜਚੋਲ ਕਰਨ ਲਈ ਪ੍ਰਾਮਾ ਇੰਡੀਆ ਨਾਲ ਇੱਕ ਸਾਂਝੇਦਾਰੀ ਦਾ ਐਲਾਨ ਕੀਤਾ।

 

5. ਇੰਡੀਸੈਮਿਕ ਨੂੰ ਆਪਣੇ ਬਲੂਟੁੱਥ (ਬੀਐੱਲਈ 6) ਚਿੱਪ ਮੋਡੀਊਲ ਲਈ ਗਲੋਬਲ ਸਰਟੀਫਿਕੇਸ਼ਨ ਪ੍ਰਾਪਤ ਹੋਇਆ।

ਭਾਰਤੀ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ

ਸਰਕਾਰ ਦੀ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਪਹਿਲਕਦਮੀ ਦਾ ਉਦੇਸ਼ ਸਿਰਫ਼ ਵਿਅਕਤੀਗਤ ਚਿਪਸ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕਰਨਾ ਨਹੀਂ ਹੈ, ਸਗੋਂ ਚਿੱਪ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਅਤੇ ਨਿਰਮਾਣ ਤੋਂ ਲੈ ਕੇ ਉੱਨਤ ਪੈਕੇਜਿੰਗ, ਉਪਕਰਣ, ਸਮੱਗਰੀ, ਖੋਜ ਅਤੇ ਵਿਕਾਸ,ਅਤੇ ਹੁਨਰਮੰਦ ਮਨੁੱਖੀ ਸਰੋਤਾਂ ਤੱਕ, ਪੂਰੀ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਵੈਲਿਊ ਚੇਨ ਨੂੰ ਕਵਰ ਕਰਨ ਵਾਲਾ ਇੱਕ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ। ਭਾਰਤ ਇਸ ਕੋਸ਼ਿਸ਼ ਨੂੰ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ 2.0 ਦੇ ਨਾਲ ਅਗਲੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਲੈ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ, ਜਿਸਨੂੰ ਜੁਲਾਈ 2026 ਵਿੱਚ ₹1,27,500 ਕਰੋੜ ਦੇ ਖਰਚੇ ਨਾਲ ਮਨਜ਼ੂਰੀ ਦਿੱਤੀ ਗਈ ਸੀ। ਟੀਚਾ ਇੱਕ ਵਿਸ਼ਵ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਪ੍ਰਤੀਯੋਗੀ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਬਣਾਉਣਾ ਹੈ।

ਅਹੀਸਾ ਡਿਜੀਟਲ ਇਨੋਵੇਸ਼ਨ ਵਰਗੀਆਂ ਕੰਪਨੀਆਂ ਦੀ ਪ੍ਰਗਤੀ ਦਰਸਾਉਂਦੀ ਹੈ ਕਿ ਭਾਰਤੀ ਸੈਮੀਕੰਡਕਟਰ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਹੁਣ ਪ੍ਰਯੋਗਸ਼ਾਲਾ ਦੀਆਂ ਸੀਮਾਵਾਂ ਤੋਂ ਪਰੇ ਜਾ ਰਹੇ ਹਨ। ਭਾਰਤ ਵਿੱਚ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਕੀਤੀਆਂ ਗਈਆਂ ਚਿਪਸ ਦਾ ਨਿਰਮਾਣ, ਜਾਂਚ, ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਅਤੇ ਗ੍ਰਾਹਕ ਅਜ਼ਮਾਇਸ਼ਾਂ ਲਈ ਤਿਆਰ ਕੀਤਾ ਜਾ ਰਿਹਾ ਹੈ। ਜਿਵੇਂ-ਜਿਵੇਂ ਈਕੋਸਿਸਟਮ ਪਰਿਪੱਕ ਹੁੰਦਾ ਹੈ, ਸਿਲੀਕੌਨ-ਪ੍ਰਮਾਣਿਤ ਡਿਜ਼ਾਈਨ ਵੱਡੇ ਪੱਧਰ 'ਤੇ ਉਤਪਾਦਨ ਵਿੱਚ ਚਲੇ ਜਾਣਗੇ। ਇਹ ਭਾਰਤੀ ਕੰਪਨੀਆਂ ਨੂੰ ਭਰੋਸੇਮੰਦ ਗਲੋਬਲ ਸਪਲਾਇਰ ਵਜੋਂ ਸਥਾਪਿਤ ਕਰੇਗਾ ਅਤੇ ਘਰੇਲੂ ਸਪਲਾਈ ਚੇਨ ਅਤੇ ਆਤਮ-ਨਿਰਭਰਤਾ ਨੂੰ ਮਜ਼ਬੂਤ ​​ਕਰੇਗਾ।

****

ਵਿਨੋਦ ਕੁਮਾਰ/ ਕਨਿਸ਼ਕ ਸ਼ਰਮਾ/ਏਕੇ

 


(रिलीज़ आईडी: 2300266) आगंतुक पटल : 17
इस विज्ञप्ति को इन भाषाओं में पढ़ें: English , Urdu , हिन्दी