રેલવે મંત્રાલય
azadi ka amrit mahotsav

પશ્ચિમ રેલવેના રેલવે સ્ટેશનો પર બિન-કાર્યરત લિફ્ટ, એસ્કેલેટર અને ફૂટ ઓવર બ્રિજ

પોસ્ટેડ ઓન: 12 AUG 2026 4:16PM by PIB Ahmedabad

શ્રી પટેલ ઉમેશભાઈ બાબુભાઈએ તારાંકિત પ્રશ્ન નંબર 345માં પુછ્યું હતું કે શું રેલવે મંત્રી નીચે જણાવેલી બાબતો અંગે માહિતી આપવાની કૃપા કરશે કે:

(a) શું પશ્ચિમ રેલવેના ઘણા રેલવે સ્ટેશનો પર લિફ્ટ, એસ્કેલેટર અને ફૂટ ઓવર બ્રિજ (FOBs) કાગળ પર કાર્યરત દર્શાવવામાં આવ્યા હતા જ્યારે તે લાંબા સમયથી બંધ રહ્યા છે અને જો એમ હોય તો, તેની વિગતો શું છે;

(b) શું પશ્ચિમ રેલવેએ કહેવાતા કામોનું ભૌતિક ચકાસણી (physical verification) હાથ ધર્યું છે અને જો એમ હોય તો, તેની વિગતો શું છે;

(c) તેના પરનો અહેવાલ ગૃહના ટેબલ પર ક્યાર સુધીમાં મુકવામાં આવે તેવી શક્યતા છે;

(d) પશ્ચિમ રેલવેમાં તત્કાલ ટિકિટના દલાલો સામે નિયમિત ફરિયાદો મળી રહી હોવાથી છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન રેલવે કર્મચારીઓ સામે સરકારે કોઈ પગલાં લીધાં છે કે કેમ અને જો એમ હોય તો, વર્ષવાર તેની વિગતો શું છે;

(e) શું આવી પ્રવૃત્તિઓ આંતરિક મિલીભગત વગર શક્ય નથી; અને

(f) જો એમ હોય તો, શું કહેવાતી સિસ્ટમની સ્વતંત્ર તપાસ હાથ ધરવામાં આવે તેવી શક્યતા છે અને જો એમ હોય તો, તેની વિગતો શું છે?

જવાબમાં રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી પ્રોદ્યોગિકી મંત્રી શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવે લોકસભામાં 12.08.2026 ના રોજ જવાબ આપવાના તારાંકિત પ્રશ્ન નંબર 345 ના ભાગ (a) થી (f)ના જવાબમાં સંદર્ભિત સ્ટેટમેન્ટ રજૂ કર્યુ હતું. જે મુજબઃ

(a) થી (f): હાલમાં, પશ્ચિમ રેલવેમાં 46 રેલવે સ્ટેશનો પર 191 એસ્કેલેટર અને 86 રેલવે સ્ટેશનો પર 240 લિફ્ટ પૂરી પાડવામાં આવી છે.

વધુમાં, રેલવે સ્ટેશનોનો વિકાસ / અપગ્રેડેશન એ જટિલ સ્વરૂપનું છે જેમાં મુસાફરો અને ટ્રેનોની સુરક્ષા શામેલ છે અને વૃક્ષો કાપવા, હેરિટેજ, ફાયર ક્લિયરન્સ, એરપોર્ટ ક્લિયરન્સ વગેરે જેવી વિવિધ વૈધાનિક મંજૂરીઓની જરૂર પડે છે. આ સ્ટેશનો લાંબા સમયથી કાર્યરત છે, તેથી બ્રાઉનફીલ્ડ વર્ક પડકારોનો સામનો કરવો પડી રહ્યો છે, જેમ કે ઉપયોગિતાઓનું શિફ્ટિંગ (જેમાં પાણી/ગટરની લાઈનો, ઓપ્ટિકલ ફાઈબર કેબલ્સ, ગેસ પાઈપલાઈન, પાવર/સિગ્નલ કેબલ્સ વગેરેનો સમાવેશ થાય છે), અતિક્રમણ (infringements), મુસાફરોના અવાગમન પર અવરોધ ઊભો કર્યા વિના ટ્રેનોનું સંચાલન, ટ્રેક નજીક અને હાઇ વોલ્ટેજ પાવર લાઇન નજીક હાથ ધરવામાં આવેલા કામોને કારણે સ્પીડ પરના નિયંત્રણો વગેરે અને આ પરિબળો કામની પ્રગતિ અને પૂર્ણ થવાના સમયને અસર કરે છે.

ભારતીય રેલવેએ બ્રાઉનફીલ્ડ સ્ટેશન પ્રોજેક્ટ્સ પર જગ્યાની મર્યાદાઓ, ઉપયોગિતાઓના શિફ્ટિંગ અને ઓપરેશનલ સાતત્યને સંબોધવા માટે તબક્કાવાર, મુસાફર-કેન્દ્રી પુનઃવિકાસ વ્યૂહરચના અપનાવી છે. રેલવે જમીનનો અસરકારક ઉપયોગ કરીને કાર્યાત્મક ઝોનિંગ સુનિશ્ચિત કરીને હોલિસ્ટિક રીતે સ્ટેશન એસ્ટેટનું માસ્ટર પ્લાનિંગ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે. સેવાની ખોરવાઈ અટકાવવા માટે સ્થાનિક એજન્સીઓના સંકલનમાં વિગતવાર યુટિલિટી મેપિંગ અને એડવાન્સ ડાયવર્ઝન પ્લાનિંગ હાથ ધરવામાં આવે છે. કામોનું અમલીકરણ તબક્કાવાર રીતે કાળજીપૂર્વક ક્રમબદ્ધ કરવામાં આવે છે, જેથી ટ્રેન સંચાલન અને આવશ્યક મુસાફર સુવિધાઓ કાર્યરત રહે. પુનઃવિકાસ સમયગાળા દરમિયાન મુસાફરોને અસુવિધા ઓછી થાય તે માટે જ્યાં પણ જરૂર હોય ત્યાં અસ્થાયી સુવિધાઓ, સ્પષ્ટ સાઇનેજ અને ભીડ વ્યવસ્થાપનના પગલાં પણ લેવામાં આવે છે.

સ્ટેશન-પુનઃવિકાસ:

રેલવે મંત્રાલયે લાંબા ગાળાના અભિગમ સાથે સ્ટેશનોના પુનઃવિકાસ માટે અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના શરૂ કરી છે. આ યોજનામાં ભારતીય રેલવેના સ્ટેશનોમાં સુધારો કરવા માટે માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કરવા અને તેને તબક્કાવાર અમલમાં મૂકવાનો સમાવેશ થાય છે.

દરેક સ્ટેશનની જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને માસ્ટર પ્લાનિંગમાં નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

· સ્ટેશન અને સર્ક્યુલેટિંગ વિસ્તારોમાં પહોંચમાં સુધારો

· શહેરની બંને બાજુઓ સાથે સ્ટેશનનું એકીકરણ

· સ્ટેશન બિલ્ડિંગમાં સુધારો

· વેઇટિંગ હોલ, શૌચાલય, બેસવાની વ્યવસ્થા, વોટર બૂથમાં સુધારો

· મુસાફરોના ટ્રાફિકને અનુરૂપ વધુ પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજ/સબવેની જોગવાઈ

· લિફ્ટ/એસ્કેલેટર/રેમ્પની જોગવાઈ

· પ્લેટફોર્મની સપાટીમાં સુધારો અને પ્લેટફોર્મ શેલ્ટરની જોગવાઈ

· ‘વન સ્ટેશન વન પ્રોડક્ટ’ જેવી યોજનાઓ દ્વારા સ્થાનિક ઉત્પાદનો માટે કિયોસ્કની જોગવાઈ

· પાર્કિંગ વિકાસ

· દિવ્યાંગજનો માટે સુવિધાઓ

· વધુ સારી પેસેન્જર ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ્સ

· એર કોન્કોર્સ, એક્ઝિક્યુટિવ લાઉન્જ, મલ્ટીમોડલ ઇન્ટિગ્રેશન, લેન્ડસ્કેપિંગ વગેરેની જોગવાઈ

આ યોજનામાં જરૂરિયાત, ફેઝિંગ અને શક્યતા મુજબ લાંબા ગાળે સ્ટેશન પર સિટી સેન્ટરનું નિર્માણ અને ટકાઉ તથા પર્યાવરણને અનુકૂળ ઉકેલો વગેરેની પણ પરિકલ્પના કરવામાં આવી છે.

અત્યાર સુધીમાં, અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ વિકાસ માટે 1340 સ્ટેશનોની ઓળખ કરવામાં આવી છે, જેમાંથી 123 સ્ટેશનો પશ્ચિમ રેલવેમાં આવેલા છે. પશ્ચિમ રેલવેમાં અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ વિકાસ માટે ઓળખાયેલા સ્ટેશનોના નામ નીચે મુજબ છે:

ઝોનલ રેલવે

સ્ટેશનોની સંખ્યા

સ્ટેશનોના નામ

પશ્ચિમ રેલવે

123

અમદાવાદ, અકોડિયા, અમલનેર, આણંદ, અંધેરી, અંકલેશ્વર, અસારવા, બાંદ્રા ટર્મિનસ, બારડોલી, બેરછા, ભચાઉ, ભક્તિનગર, ભાણવડ, ભરૂચ, ભાટિયા, ભાવનગર, ભેસ્તાન, ભીલડી, બિલીમોરા જંકશન, બોરીવલી, બોટાદ જંકશન, ચાંદેરીયા, ચાંદલોડિયા, ચાર્ની રોડ, ચિત્તોડગઢ જંકશન, ચોરવાડ રોડ, ડભોઈ જંકશન, દાદર (WR), દહિસર, દાહોદ, ડાકોર, ડેરોલ, દેવાસ, ધરનગાંવ, ધ્રાંગધ્રા, દ્વારકા, ગાંધીધામ, ગોધરા જંકશન, ગોંડલ, ગ્રાન્ટ રોડ, હાપા, હિંમતનગર, ઈન્દોર જંકશન, જામ જોધપુર, જામ વંથલી, જામનગર, જેતલસર જંકશન, જોગેશ્વરી, જૂનાગઢ જંકશન, કલોલ જંકશન, કનાલુસ જંકશન, કાંદીવલી, કરમસદ, કેશોદ, ખાચરોદ, ખંભાળિયા, કીમ, કોસંબા જંકશન, લખતર, લક્ષ્મીબાઈ નગર, લીંબડી, લીમખેડા, લોઅર પરેલ, મહેમદાવાદ ખેડા રોડ, મહેસાણા જંકશન, મહુવા, મક્ષી જંકશન, મલાડ, મિંદસૌર, મણિનગર, મરીન લાઇન્સ, મેઘનગર, મીઠાપુર, મિયાગામ કરજણ જંકશન, મોરબી, મુંબઈ સેન્ટ્રલ, નડિયાદ જંકશન, નાગદા જંકશન, નંદુરબાર, નવસારી, ન્યુ ભુજ, નીમચ, ઓખા, પડધરી, પાલનપુર જંકશન, પાલઘર, પાલીતાણા, પાટણ, પોરબંદર, પ્રભાટેવી, પ્રતાપનગર, રાજકોટ જંકશન, રાજુલા જંકશન, રતલામ, સાબરમતી બીજી, સાબરમતી એમજી, સચિન, સામાખીયાળી, સંજાણ, સાવરકુંડલા, સાયણ, સીહોર, શુજાલપુર, સિદ્ધપુર, સિહોર જંકશન, સોમનાથ, સોનગઢ, સુરત, સુરેન્દ્રનગર, થાન, ઉધના, ઉદવાડા, ઉજ્જૈન, ઉમરગામ રોડ, ઊંઝા, ઉતરાણ, વડોદરા, વાપી, વટવા, વેરાવળ, વિરમગામ, વિશ્વામિત્રી જંકશન, વાંકાનેર

પશ્ચિમ રેલવેના પૂર્ણ થયેલા સ્ટેશનો:

અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ રેલવે સ્ટેશનો પર વિકાસ કાર્યો સારી ઝડપે હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. પશ્ચિમ રેલવેમાં પૂર્ણ થયેલા સ્ટેશનોની વિગતો નીચે મુજબ છે:

ઝોનલ રેલવે

સ્ટેશનોની સંખ્યા

સ્ટેશનોના નામ

પશ્ચિમ રેલવે

23

ભક્તિનગર, ડાકોર, દેરોલ, ગોધરા જંકશન, હાપા, જામ જોધપુર, જામ વંથલી, કનાલુસ જંકશન, કરમસદ, ખંભાળિયા, કોસંબા જંકશન, લીંબડી, મહુવા, મીઠાપુર, મોરબી, ઓખા, પાલીતાણા, પોરબંદર, પ્રતાપનગર, રાજુલા જંકશન, સામાખીયાળી, સિહોર જંકશન, ઉતરાણ

અન્ય સ્ટેશનો પર પણ વિકાસ માટેની પ્રવૃત્તિઓ સારી ઝડપે હાથ ધરવામાં આવી છે અને કેટલાક સ્ટેશનોની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:

પશ્ચિમ રેલવેમાં અમૃત ભારત સ્ટેશનો:

· ન્યુ ભુજ સ્ટેશન: મુખ્ય અને બીજા એન્ટ્રી અને એર કોન્કોર્સ ખાતે નવી સ્ટેશન બિલ્ડિંગનું સ્ટ્રક્ચરલ કામ પૂર્ણ થઈ ગયું છે અને ફિનિશિંગના કામ હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. નવા ફૂટ ઓવર બ્રિજ, થ્રુ રૂફ, મુખ્ય એન્ટ્રી અને બીજી એન્ટ્રી પર સર્ક્યુલેટિંગ એરિયામાં સુધારો, નવા પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર, લિફ્ટ અને એસ્કેલેટરના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

· કલોલ જંકશન સ્ટેશન: મુખ્ય અને બીજા એન્ટ્રી ખાતે નવી સ્ટેશન બિલ્ડિંગ, પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર, પ્લેટફોર્મ સપાટીમાં સુધારો, સર્ક્યુલેટિંગ એરિયા અને પાર્કિંગમાં સુધારાના કામો પૂર્ણ થઈ ગયા છે. નવા 12 મીટર પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજ, વોટર બૂથ અને એન્ટ્રી/એક્ઝિટ ગેટમાં સુધારાના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

· મહેસાણા જંકશન સ્ટેશન: મુખ્ય એન્ટ્રી ખાતે સ્ટેશન બિલ્ડિંગમાં સુધારો, બીજી એન્ટ્રી ખાતે નવી સ્ટેશન બિલ્ડિંગ, સર્ક્યુલેટિંગ એરિયામાં સુધારો, પાર્કિંગ પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર, પ્લેટફોર્મ સપાટીમાં સુધારો, બાઉન્ડ્રી વોલ અને એન્ટ્રી/એક્ઝિટ ગેટના કામો પૂર્ણ થઈ ગયા છે. 12 મીટર પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજ, વોટર બૂથ અને ટોયલેટ બ્લોકમાં સુધારાના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

· અંકલેશ્વર સ્ટેશન: મુખ્ય એન્ટ્રી અને બીજી એન્ટ્રી ખાતે સ્ટેશન બિલ્ડિંગમાં સુધારો, સર્ક્યુલેટિંગ એરિયા, એપ્રોચ રોડ, નવા પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર અને પાર્કિંગના કામો પૂર્ણ થઈ ગયા છે. 12 મીટર પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.

· સુરેન્દ્રનગર સ્ટેશન: સ્ટેશન બિલ્ડિંગમાં સુધારો, સર્ક્યુલેટિંગ એરિયા, પાર્કિંગ, પ્લેટફોર્મ સપાટીમાં સુધારો અને નવા પ્લેટફોર્મ શેલ્ટરના કામો પૂર્ણ થઈ ગયા છે. 12 મીટર પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજ અને લિફ્ટના કામો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

વધુમાં, લિફ્ટ, એસ્કેલેટર અને ફૂટ ઓવર બ્રિજની જોગવાઈ સહિત ભારતીય રેલવે પરના સ્ટેશનોનો વિકાસ / પુનઃવિકાસ / અપગ્રેડેશન / આધુનિકીકરણ એ એક સતત અને ચાલુ પ્રક્રિયા છે અને આ સંદર્ભમાં કામો જરૂરિયાત મુજબ, આંતરિક પ્રાથમિકતા અને ભંડોળની ઉપલબ્ધતાને આધીન હાથ ધરવામાં આવે છે. સ્ટેશનનો વિકાસ / પુનઃવિકાસ / અપગ્રેડેશન / આધુનિકીકરણ સ્ટેશનની શ્રેણી/સ્થિતિ/હાથ ધરાયેલા ટ્રાફિક વગેરેના આધારે કરવામાં આવે છે.

જો કે, પશ્ચિમ રેલવેના કોઈપણ સ્ટેશન પર કોઈ લિફ્ટ, એસ્કેલેટર કે ફૂટ ઓવર બ્રિજ કાયમી ધોરણે બંધ નથી. જો લિફ્ટ, એસ્કેલેટર અને એફઓબી (FOBs) મેન્ટેનન્સ, સમારકામ અથવા અન્ય ઓપરેશનલ કારણોસર કામચલાઉ ધોરણે બંધ કરવામાં આવે તો, સ્ટેશન પરના વૈકલ્પિક સાધનો પ્લેટફોર્મ વચ્ચે મુસાફરોના અવાગમનને સુગમ બનાવવા માટે ખુલ્લા રહે છે. સ્ટેશન પર એક અથવા વધુ એફઓબી ની ઉપલબ્ધતા ઓપરેશનલ જરૂરિયાતો અને મુસાફરોના ફૂટફોલના આધારે પ્લાન કરવામાં આવે છે, જે અવિરત મુસાફરોના અવાગમનને સુનિશ્ચિત કરે છે.

અનૈતિક તત્વો દ્વારા રિઝર્વેશન સિસ્ટમના દુરુપયોગને અટકાવવા માટે, ભારતીય રેલવે દ્વારા અનેક નિવારક અને દંડાત્મક પગલાં રજૂ કરવામાં આવ્યા છે. આ સંદર્ભમાં લેવામાં આવેલી કેટલીક મહત્વપૂર્ણ પહેલો નીચે મુજબ છે:

· અનાધિકૃત ટિકિટિંગ પ્રવૃત્તિઓને અટકાવવા માટે પેસેન્જર રિઝર્વેશન સિસ્ટમ (PRS) કેન્દ્રો, બુકિંગ ઓફિસો, પ્લેટફોર્મ્સ, ટ્રેનો વગેરે જેવા માસ કોન્ટેક્ટ વિસ્તારોમાં નિયમિત તપાસ હાથ ધરવામાં આવે છે. તહેવારો, રજાઓ વગેરે જેવા પીક સમયગાળા દરમિયાન આવી તપાસ વધુ તીવ્ર બનાવવામાં આવે છે.

· અનૈતિક તત્વો પાસેથી ટિકિટ ન ખરીદવા અને આવા સ્ત્રોતોમાંથી ટિકિટ ખરીદવાના પરિણામો વિશે પબ્લિક એડ્રેસ સિસ્ટમ અને મીડિયા દ્વારા સામાન્ય જનતાને શિક્ષિત કરવામાં આવે છે.

· સમગ્ર ભારતીય રેલવેમાં દલાલો સામે રેલવે પ્રોટેક્શન ફોર્સ (RPF) ના કર્મચારીઓ દ્વારા નિયમિત ઝુંબેશ ચલાવવામાં આવે છે અને રેલવે એક્ટની જોગવાઈઓ અનુસાર સંકળાયેલા જણાયેલા વ્યક્તિઓ સામે પગલાં લેવામાં આવે છે. વ્યાપક અસરો ધરાવતા અને અન્ય ગુનાઓના ઘટકો ધરાવતા કેસોની નિકાલ પોલીસ અને સેન્ટ્રલ બ્યુરો ઓફ ઇન્વેસ્ટિગેશન જેવી અન્ય કાયદા અમલીકરણ એજન્સીઓના સંકલનમાં કરવામાં આવે છે.

· ગેરકાયદેસર સોફ્ટવેરનો ઉપયોગ કરતા અનૈતિક તત્વો/દલાલોની પ્રવૃત્તિઓને અટકાવવા માટે આરપીએફ (RPF) ની સાયબર સેલ દ્વારા નિયમિત સાયબર પેટ્રોલીંગ કરવામાં આવે છે અને હાલની કાનૂની જોગવાઈઓ મુજબ તેમની સામે પગલાં લેવામાં આવે છે.

રેલવે એક્ટ, 1989ની કલમ 143 હેઠળ ગુનેગારો (રેલવે કર્મચારીઓ સહિત) સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવે છે. છેલ્લા 3 વર્ષ દરમિયાન એટલે કે 2023થી 2025 અને જૂન 2026 સુધીમાં, ભારતીય રેલવેમાં 65 રેલવે કર્મચારીઓની ધરપકડ કરવામાં આવી હતી, જેમાંથી 9 કર્મચારીઓની કાયદાની સંબંધિત જોગવાઈ હેઠળ પશ્ચિમ રેલવેમાં ધરપકડ કરવામાં આવી હતી. વધુમાં, 13580 દલાલોની ધરપકડ કરવામાં આવી છે અને રેલવે એક્ટ, 1989ની કલમ 143 હેઠળ ગુનેગારો સામે કાનૂની કાર્યવાહી કરવામાં આવી છે.


(રીલીઝ આઈડી: 2298300) મુલાકાતી સંખ્યા : 73
આ રીલીઝ વાંચો: English