నదీ పరివాహక ప్రాంతాల మధ్య నీటి బదిలీ కోసం భారత ప్రభుత్వం 'జాతీయ దృక్పథ ప్రణాళిక'ను (ఎన్‌పీపీ) రూపొందించింది. ఈ ప్రణాళిక కింద 30 నదుల అనుసంధాన (ఐఎల్ఆర్) ప్రాజెక్టులను గుర్తించారు. (ద్వీపకల్ప ప్రాంత విభాగం కింద 16, హిమాలయ ప్రాంత విభాగం కింద 14 అనుసంధాన ప్రాజెక్టులు వీటిలో ఉన్నాయి). నదుల అనుసంధాన ప్రాజెక్టుల బాధ్యతను 'జాతీయ జల అభివృద్ధి సంస్థ' (ఎన్‌డబ్ల్యూడీఏ)కు అప్పగించారు. ఈ 30 ప్రాజెక్టుల ప్రస్తుత స్థితిని అనుబంధంలో పొందుపరిచారు.

ఎన్‌పీపీ (జాతీయ నదుల అనుసంధాన పథకం) పరిధిలోని ప్రాధాన్య అనుసంధాన ప్రాజెక్టుల్లో, అమలు దశకు చేరుకున్న ఏకైక ప్రాజెక్టు 'కెన్-బెత్వా అనుసంధాన ప్రాజెక్టు' (కేబీఎల్‌పీ). సుమారు రూ. 44,605 కోట్ల అంచనా వ్యయంతో చేపట్టిన ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా దాదాపు 11.88 లక్షల హెక్టార్లకు సాగునీరు, సుమారు 62 లక్షల మందికి తాగునీరు, 103 మెగావాట్ల జలవిద్యుత్, 27 మెగావాట్ల సౌర విద్యుత్ సమకూరనున్నాయి.

దీనికి అదనంగా, గోదావరి (పోలవరం)–కృష్ణా (విజయవాడ) అనుసంధానాన్ని కలిగి ఉన్న పోలవరం నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు (పిఐపి)ను ఒక జాతీయ ప్రాజెక్టుగా వర్గీకరించారు. దీనిని ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, పోలవరం ప్రాజెక్ట్ అథారిటీ (పిపిఎ) అమలు చేస్తున్నాయి. ఈ ప్రాజెక్టు ద్వారా గోదావరి, కృష్ణా డెల్టాల పరిధిలో సుమారు 7.2 లక్షల ఎకరాలకు సాగునీరు అందించడం, 23.5 లక్షల ఎకరాల్లో నేలను స్థిరీకరించడం, 80 టీఎంసీల గోదావరి నీటిని కృష్ణా బేసిన్‌కు మళ్లించడం, విశాఖపట్నంతో సహా తాగునీరు, పారిశ్రామిక అవసరాలకూ నీటిని సరఫరా చేయడం, 611 గ్రామాల్లోని సుమారు 28.5 లక్షల జనాభాకు గృహ అవసరాల కోసం నీటిని అందించడం, 960 మెగావాట్ల జలవిద్యుత్ ఉత్పత్తి చేయడం లక్ష్యంగా నిర్దేశించుకున్నారు. పోలవరం నీటిపారుదల ప్రాజెక్టు కోసం కేంద్రం మొత్తం రూ. 20,658 కోట్ల ఆర్థిక సహాయం అందించింది.

నదుల అనుసంధాన (ఐఎల్ఆర్) ప్రాజెక్టులన్నింటికి సంబంధించిన సాధ్యాసాధ్యాల నివేదికలు (ఎఫ్ఆర్‌లు), వివరణాత్మక ప్రాజెక్టు నివేదికల (డీపీఆర్‌ల) తయారీలో పర్యావరణ, సామాజిక-ఆర్థిక ప్రభావాల అంచనాతో కూడిన పర్యావరణ ప్రభావ అంచనా (ఈఐఏ) కీలక భాగంగా ఉంటుంది. కెన్-బెట్వా లింక్ ప్రాజెక్టు కోసం, ఒక సమగ్ర ఈఐఏతో పాటు సమీకృత భూభాగ నిర్వహణ ప్రణాళిక (ఐఎల్ఎంపీ)నూ పూర్తి చేశారు. పరివాహక ప్రాంత నిర్వహణ, భూభాగ స్థాయి పర్యావరణ నిర్వహణ, జీవవైవిధ్య పరిరక్షణ, కమాండ్ ఏరియా అభివృద్ధి, పర్యావరణ పారామితుల దీర్ఘకాలిక పర్యవేక్షణకు సంబంధించిన చర్యలను ఈ ప్రణాళిక వివరిస్తుంది. కెన్-బెట్వా అనుసంధాన ప్రాజెక్టు సహా అన్ని ఐఎల్ఆర్ ప్రాజెక్టుల కోసం... భూసేకరణ, పునరావాసం-పునస్థాపన (ఆర్ అండ్ ఆర్) అంశాలను మంజూరైన ప్రాజెక్టు నిర్మాణంలో చేర్చారు. వర్తించే పర్యావరణ, అటవీ అనుమతులు, ఆర్ అండ్ ఆర్ నిబంధనలకు అనుగుణంగానే ఈ ప్రాజెక్టు అమలు జరుగుతుంది.

***

అనుబంధం

నదుల అనుసంధాన ప్రాజెక్టుల వివరాలు, వాటి ప్రస్తుత స్థితి:

ద్వీపకల్ప ప్రాంత విభాగం

* మణిభద్ర, ఇచ్చంపల్లి ఆనకట్టల విషయంలో ఏకాభిప్రాయం ఇంకా కుదరకపోవడంతో, గోదావరి నదిలోని వినియోగించని జలాలను మళ్లించే ప్రాజెక్టులో భాగంగా మొదటి దశ పనులు చేపట్టారు. గోదావరి (ఇచ్చంపల్లి) – కృష్ణ (నాగార్జునసాగర్) – పెన్నార్ (సోమశిల) – కావేరి (గ్రాండ్ ఆనికట్) అనుసంధాన ప్రాజెక్టుల (సమీకృత) సమగ్ర ప్రాజెక్టు నివేదిక (డీపీఆర్) పూర్తయింది. కావేరి బేసిన్‌కు ఆనుకుని ప్రవహించే వెల్లార్ నదికి ఉపనది అయిన 'మణిముక్త' నది వద్ద ఈ అనుసంధాన కాలువను ముగించేలా ఆ నివేదికను తదుపరి దశలో సవరించారు.

@@ బెడ్తి – వార్దా అనుసంధానం - దీని పీఎన్ఆర్ తయారైన వెంటనే డీపీఆర్ రూపొందించారు. ఎఫ్ఆర్ ఏదీ రూపొందించలేదు.

@ గోదావరి (పోలవరం) - కృష్ణా (విజయవాడ) అనుసంధానం – ఈ ప్రాజెక్టును ఆంధ్రప్రదేశ్ ప్రభుత్వం, పోలవరం ప్రాజెక్ట్ అథారిటీలు పూర్తి చేశాయి.

** నేత్రావతి – హేమావతి అనుసంధానం: కర్ణాటక ప్రభుత్వం యెట్టినహోలే ప్రాజెక్టును అమలు చేసిన తర్వాత... ఈ అనుసంధానం ద్వారా మళ్లించడం కోసం నేత్రావతి బేసిన్‌లో అదనపు నీరు అందుబాటులో లేనందున, పీఎఫ్ఆర్ తయారీ తర్వాత తదుపరి అధ్యయనాలు చేపట్టలేదు.

హిమాలయ ప్రాంత విభాగం

కోసి-మెచి అనుసంధానం *** - అంతర్జాతీయ కారణాల వల్ల కోసి-మెచి అంతర్-రాష్ట్ర అనుసంధానాన్ని రద్దు చేయగా... బీహార్ రాష్ట్ర ప్రభుత్వ అభ్యర్థన మేరకు, కోసి-మెచి అంతర్-రాష్ట్ర అనుసంధానాన్ని ఎన్‌డబ్ల్యూడీఏ అధ్యయనం చేసి, దాని డీపీఆర్‌ను రాష్ట్ర ప్రభుత్వానికి సమర్పించింది.

ఈ సమాచారాన్ని జల్ శక్తి శాఖ సహాయ మంత్రి శ్రీ రాజ్ భూషణ్ చౌదరి ఈ రోజు రాజ్యసభలో ఒక ప్రశ్నకు ఇచ్చిన లిఖితపూర్వక సమాధానంలో వెల్లడించారు.

 

***

(రిలీజ్ ఐడి: 2297401) సందర్శకుల సూచీ సంఖ్య : : 51