કેન્દ્રીય મત્સ્યોદ્યોગ, પશુપાલન અને ડેરી મંત્રી શ્રી રાજીવ રંજન સિંહ ઉર્ફે લલન સિંહે લોકસભામાં માહિતી આપી હતી કે સરકાર ડેરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, બ્રીડ સુધારણા, સાહસિકતાને પ્રોત્સાહન અને પશુ સ્વાસ્થ્ય સજ્જતામાં લક્ષિત હસ્તક્ષેપ દ્વારા ડેરી અને પશુપાલન ક્ષેત્રોને મજબૂત કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

સરકારે માહિતગાર કર્યું હતું કે દૂધના ખરીદ ભાવ પ્રવર્તમાન બજાર પરિસ્થિતિઓના આધારે ડેરી સહકારી મંડળીઓ અને ખાનગી ડેરીઓ દ્વારા નક્કી કરવામાં આવે છે, અને વિભાગને એવો કોઈ અહેવાલ મળ્યો નથી જે દર્શાવે છે કે ખરીદી અને છૂટક કિંમતો વચ્ચેના અંતરને કારણે ડેરી ખેડૂતોને પોષણક્ષમ ભાવ મળી રહ્યા નથી.

ડેરી ક્ષેત્રને મજબૂત કરવા માટે, નેશનલ પ્રોગ્રામ ફોર ડેરી ડેવલપમેન્ટ (NPDD) એ જૂન 2026 સુધીમાં 36,611 નવી ડેરી સહકારી મંડળીઓના આયોજનમાં સુવિધા આપી છે અને ગ્રામીણ સ્તરની 34,557 ડેરી સહકારી મંડળીઓને મજબૂત કરી છે. પ્રતિ દિન આશરે 168 લાખ લીટર દૂધ ચિલિંગ ક્ષમતા ઊભી કરવામાં આવી છે, જ્યારે 76,748 દૂધ ગુણવત્તા ચકાસણી સાધનોનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું છે.

એનિમલ હસબન્ડરી ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર ડેવલપમેન્ટ ફંડ (AHIDF) હેઠળ, પ્રતિ દિવસ 418 લાખ લીટરની કુલ દૂધ પ્રોસેસિંગ અને મૂલ્ય વર્ધનની ક્ષમતા ધરાવતા પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. નેશનલ કોઓપરેટિવ ડેટાબેઝ સાથે સંકલિત મિલ્ક સપ્લાય રિવ્યુ ડેશબોર્ડ પોર્ટલ વર્તમાનમાં દિલ્હીમાં ત્રણ સક્રિય ડેરી સહકારી મંડળીઓ દર્શાવે છે.

રાષ્ટ્રીય ગોકુલ મિશન (RGM) હેઠળ દેશી ઓલાદના વિકાસ, આનુવંશિક સુધારણા અને ઉત્પાદકતા વધારવામાં નોંધપાત્ર પ્રગતિ હાસિલ કરવામાં આવી છે. તમિલનાડુને છેલ્લા ત્રણ વર્ષ દરમિયાન ₹12,521.83 લાખની કેન્દ્રીય સહાય મળી છે, જેનો રાજ્ય દ્વારા પૂરેપૂરો ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો. આ સહાયથી 36.13 લાખ કૃત્રિમ ગર્ભાધાન, ચાર સીમેન સ્ટેશનોનું સુદૃઢીકરણ, 475 મૈત્રીની તાલીમ અને સજ્જતા, બે IVF પ્રયોગશાળાઓની સ્થાપના, સેક્સ-સોર્ટેડ સીમેન સુવિધાઓનું નિર્માણ, ત્રણ બ્રીડ મલ્ટિપ્લિકેશન ફાર્મ્સની સ્થાપના અને હેફર રિયરિંગ સેન્ટર્સ માટે સહાય સક્ષમ બની હતી.

સરકારે રાષ્ટ્રીય ગોકુલ મિશન, નેશનલ લાઇવસ્ટોક મિશન (NLM) અને લાઇવસ્ટોક હેલ્થ એન્ડ ડિસીઝ કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ (LHDCP) હેઠળ દેશવ્યાપી સિદ્ધિઓ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો. છેલ્લા પાંચ વર્ષ દરમિયાન, રાષ્ટ્રવ્યાપી કૃત્રિમ ગર્ભાધાન કાર્યક્રમ હેઠળ 17.27 કરોડથી વધુ કૃત્રિમ ગર્ભાધાન કરવામાં આવ્યા છે, જેનો લાભ લગભગ 5.98 કરોડ ખેડૂતોને મળ્યો છે.

કુલ 47,687 મૈત્રી (ગ્રામીણ ભારતમાં મલ્ટી-પર્પઝ આર્ટિફિશિયલ ઇન્સેમિનેશન ટેકનિશિયન) ને તાલીમ આપવામાં આવી છે, 24 IVF પ્રયોગશાળાઓ સ્થપાઈ છે, 48 સીમેન સ્ટેશનો મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે અને 28 હેફર રિયરિંગ સેન્ટરો મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે. નેશનલ લાઇવસ્ટોક મિશન હેઠળ, 4,084 બ્રીડ મલ્ટિપ્લિકેશન ફાર્મ્સ મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે, 1.61 લાખ મેટ્રિક ટન ગુણવત્તાયુક્ત ઘાસચારાના બિયારણનું ઉત્પાદન કરવામાં આવ્યું છે, અને 204 સાઇલેજ અને ટોટલ મિક્સ્ડ રેશન યુનિટ્સ મંજૂર કરવામાં આવ્યા છે. LHDCP હેઠળ મસૂરિયા (ફૂટ એન્ડ માઉથ ડિસીઝ), બ્રુસેલોસિસ, પેસ્ટે દેશ પેટિટ્સ રુમિનેન્ટ્સ અને ક્લાસિકલ સ્વાઇન ફીવર સામે મોટા પાયે રસીકરણ ચાલુ છે.

નેશનલ લાઇવસ્ટોક મિશન હેઠળના એન્ટરપ્રિન્યોરશિપ ડેવલપમેન્ટ પ્રોગ્રામે ₹1,356.53 કરોડની મંજૂર સબસિડી સાથે ₹2,956.79 કરોડના કુલ પ્રોજેક્ટ ખર્ચ ધરાવતા 4,291 પ્રોજેક્ટ્સને મંજૂરી આપી છે. આ પ્રોજેક્ટ્સ દ્વારા આશરે 21,000 સીધી રોજગારીની તકો ઉભી થવાની અને પરોક્ષ રીતે આશરે 91,000 ખેડૂતોને લાભ થવાની અપેક્ષા છે. આ કાર્યક્રમ પબ્લિક ફાઇનાન્સ મેનેજમેન્ટ સિસ્ટમ દ્વારા સબસિડી વિતરણ સાથે સંપૂર્ણ ડિજિટાઇઝ્ડ પોર્ટલ દ્વારા અમલમાં મૂકવામાં આવે છે.

સરકારે ગૃહને એ પણ માહિતગાર કર્યું હતું કે 29 જૂનથી 3 જુલાઈ 2026 દરમિયાન મધ્યપ્રદેશમાં યોજાયેલી રાષ્ટ્રીય મોક એક્સરસાઇઝ, 'પશુજન્ય યુદ્ધ અભ્યાસ' (PYA) નું સફળતાપૂર્વક મૂલ્યાંકન કરવામાં આવ્યું છે. આ અભ્યાસે સંકલન, સર્વેલન્સ, બાયોસેફ્ટી, લેબોરેટરી પ્રોટોકોલ્સ, ચેપ નિવારણ, કટોકટી પ્રતિભાવ અને આંતર-એજન્સી સંચારમાં સુધારો કરીને ઝૂનોટિક રોગોના રોગચાળા માટેની સજ્જતાને મજબૂત કરી છે. વિભાગ લાઇવસ્ટોક હેલ્થ એન્ડ ડિસીઝ કંટ્રોલ પ્રોગ્રામ હેઠળ રોગ સર્વેલન્સ, રસીકરણ, પ્રયોગશાળાના સુદૃઢીકરણ, માનક કાર્યપ્રણાલીઓ (SOPs), કટોકટી વ્યવસ્થાપન યોજનાઓ અને ક્ષમતા નિર્માણ દ્વારા રાજ્યોને સપોર્ટ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

SM/DK/GP

સોશિયલ મીડિયા પર અમને ફોલો કરો :  @PIBAhmedabad    /pibahmedabad1964    /pibahmedabad  pibahmedabad1964[at]gmail[dot]com