પુનઃરચિત ખેલો ઈન્ડિયા યોજનાને કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળની મંજૂરી એ ભારતની રમતગમતની યાત્રામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે. તેમાં વર્ષ 2026-27 થી 2030-31 ના સમયગાળા માટે ₹36,441 કરોડના સંયુક્ત આઉટલે (ખર્ચ) સાથે નેશનલ સ્પોર્ટ્સ ફેડરેશન્સ માટે વિસ્તૃત સહાયનો સમાવેશ થાય છે. સુદૃઢ ટેલેન્ટ ઓળખ, વ્યાપક તકો અને સતત એથ્લેટ સહાય દ્વારા, આ કાર્યક્રમ ઘાસના મેદાન (ગાસરૂટ) ભાગીદારીથી લઈને વૈશ્વિક પોડિયમ્સ સુધીનો સ્પષ્ટ માર્ગ બનાવવાનો પ્રયાસ કરે છે. અન્ય પહેલો સાથે મળીને, તે પ્રતિભાને પોષે છે અને આવતીકાલના ચેમ્પિયન્સ તૈયાર કરે છે.

રમતગમતમય ભારતના આત્માનું નિર્માણ

રમતગમત દેશમાં પરિવર્તન લાવવાની, વ્યક્તિઓને ઘડવાની અને દેશોને વિશ્વ મંચ પર ઉંચા ઉઠાવવાની અપાર શક્તિ ધરાવે છે. તે નાગરિકોમાં ચારિત્ર્ય અને આત્મવિશ્વાસનું નિર્માણ કરે છે, જ્યારે રમતગમતની મહાસત્તા તરીકે દેશના આગમનની જાહેરાત કરે છે. મેદાન પરની જીત અપાર રાષ્ટ્રીય ગૌરવ લાવે છે, લોકોને જ્ઞાતિ, પંથ અને ધર્મથી પર થઈને એક કરે છે. આ સહિયારું ગૌરવ વધુ ખુશહાલ, સ્વસ્થ અને વધુ સુમેળભર્યા સમાજના નિર્માણમાં મદદ કરે છે.

ભારતની સૌથી મોટી રમતગમતની સંપત્તિ તેનો યુવાવર્ગ છે. વસ્તીના લગભગ 65 ટકા ભાગ 35 વર્ષથી ઓછી ઉંમરનો છે. આ અપાર ક્ષમતાને ઓળખીને, યુવા બાબતો અને રમતગમત મંત્રાલય યુવા વિકાસને મજબૂત કરવાનું અને દેશભરમાં રમતગમતની ઉત્કૃષ્ટતાને પ્રોત્સાહન આપવાનું ચાલુ રાખે છે. કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં મંત્રાલય માટે રેકોર્ડ ₹4,479.88 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, જે 2013-14 માં ₹1,219 કરોડ હતી.

આ પરિવર્તનના કેન્દ્રમાં ખેલો ઈન્ડિયા કાર્યક્રમ છે, જે હવે નોંધપાત્ર રીતે વિસ્તૃત તબક્કામાં પ્રવેશ્યો છે. કેન્દ્રીય મંત્રીમંડળે એક વિસ્તૃત યોજનાને મંજૂરી આપી છે જે તેના વિઝનને સ્પર્ધાઓ અને માળખાકીય સુવિધાઓથી ઘણું આગળ લઈ જાય છે.

શાળાના મેદાનો અને ગામડાના ખેતરોમાંથી, યુવા રમતવીરો પાસે હવે આગળ વધવાનો સ્પષ્ટ માર્ગ હશે. પ્રારંભિક ઓળખ પછી ગુણવત્તાયુક્ત કોચિંગ, વૈજ્ઞાનિક સહાય અને નિયમિત સ્પર્ધા યોજાશે. મજબૂત સંસ્થાઓ અને વ્યાપક ભાગીદારી આશાસ્પદ એથ્લેટ્સને આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્કૃષ્ટતા તરફ સતત આગળ વધવામાં મદદ કરશે. અન્ય કેટલીક મુખ્ય પહેલો દ્વારા પૂરક, ખેલો ઈન્ડિયા ગ્રામીણ અને શહેરી ભારતમાં સમૂહ ભાગીદારી અને રમતગમતની ઉત્કૃષ્ટતાને પ્રોત્સાહન આપે છે. સાથે મળીને, આ પ્રયાસો દરેક સ્તરે પ્રતિભાને ઓળખવા અને તેને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વૈજ્ઞાનિક તાલીમ અને નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે. તે સુનિશ્ચિત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે કે પ્રતિભા ભૌગોલિક સ્થિતિ, મર્યાદિત સંસાધનો અથવા તકોના અભાવને કારણે અટકી ન પડે.

આ વિઝન તાજેતરના વર્ષોમાં ભારતે બનાવેલા રમતગમતના પાયા પર આધારિત છે. કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2026 માં દેશનું ચોથું સ્થાન તે વધતી જતી શક્તિની બીજી એક ઝાંખી આપે છે. આવી ક્ષણો માત્ર મેડલ કરતાં કંઈક મોટી બાબતને કેપ્ચર કરે છે.

ખેલો ઈન્ડિયા વિઝન

ભારતીય રમતગમત માટે મજબૂત પાયો બનાવવા માટે 2017 માં શરૂ કરવામાં આવેલી ખેલો ઈન્ડિયા સ્કીમ ત્રણ હાલના કાર્યક્રમોને એકસાથે લાવે છે. તેણે રાજીવ ગાંધી ખેલ અભિયાન, અર્બન સ્પોર્ટ્સ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર સ્કીમ અને નેશનલ સ્પોર્ટ્સ ટેલેન્ટ સર્ચ સ્કીમને રમતગમતના વિકાસ માટેના એકીકૃત માળખામાં વિલીન કરી દીધા.

આ યોજના રમતગમતની ઇકોસિસ્ટમના દરેક તબક્કાને મજબૂત કરવા માટે એક વ્યાપક અભિગમ અપનાવે છે. તેના પાંચ મુખ્ય સ્તંભો છે:

• ક્ષમતાવાન એથ્લેટ્સને ઓળખવા અને તેમને વ્યાવસાયિક ઉત્કૃષ્ટતા તરફ માર્ગદર્શન આપવા માટે વિવિધ સ્તરે તાલીમ કેન્દ્રોની સ્થાપના કરવી.
• સમર્પિત વિકાસ કાર્યક્રમો દ્વારા કોચ અને સપોર્ટ સ્ટાફની ક્ષમતા વધારવી.
• એથ્લેટ પ્રદર્શનમાં સુધારો કરવા માટે સ્પોર્ટ્સ સાયન્સ અને અદ્યતન ટેકનોલોજીનો ઉપયોગ વિસ્તારવો.
• જીવંત રમતગમત સંસ્કૃતિને પ્રોત્સાહન આપવા અને સ્પર્ધાત્મક તકો પૂરી પાડવા માટે સ્પર્ધાઓ અને લીગનું આયોજન કરવું.
• તાલીમ અને સ્પર્ધાત્મક કાર્યક્રમો બંનેને ટેકો આપવા માટે રમતગમતની માળખાકીય સુવિધાઓનો વિકાસ કરવો.

મિશન રાજ્ય અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશની યોજનાઓ દ્વારા દરેક જિલ્લામાં એક ખેલો ઈન્ડિયા તાલીમ કેન્દ્રની કલ્પના કરે છે. તે સ્પોર્ટ્સ સાયન્સ, સાયકોલોજી અને ન્યુટ્રિશન દ્વારા સપોર્ટેડ સ્ટ્રક્ચર્ડ એથ્લેટ પાથવેઝને પણ પ્રોત્સાહન આપે છે. ડેટા સંચાલિત પ્લેટફોર્મ રિયલ ટાઇમ એથ્લેટ ટ્રેકિંગને સક્ષમ કરે છે. આ એકીકૃત અભિગમનો ઉદ્દેશ્ય 2036 સુધીમાં ભારતને વિશ્વના અગ્રણી રમતગમતના દેશોમાં સ્થાન આપવાનો છે.

ખેલો ઈન્ડિયામાં વધતું રોકાણ

• 2017-18 થી 2019-20: યોજનામાં સુધારો કરવા માટે ત્રણ વર્ષ માટે ₹1,756 કરોડ મંજૂર કરવામાં આવ્યા.
• 2020-21: એક વર્ષ માટે ₹328.77 કરોડની ફાળવણી.
• 2021-22 થી 2025-26: પ્રવૃત્તિઓનો વિસ્તાર કરીને અને રમતગમતના ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરને મજબૂત કરીને પાંચ વર્ષ માટે નાણાકીય આઉટલે વધીને ₹3,790.50 કરોડ થયો.
• 2026-27: ₹924.35 કરોડની ફાળવણી, જે સતત સહાયને મજબૂત કરે છે કારણ કે યોજના પરિણામ-લક્ષી અમલીકરણના નવા તબક્કામાં પ્રવેશ કરે છે.

ખેલો ઈન્ડિયા સ્કીમની મુખ્ય સિદ્ધિઓમાં આનો સમાવેશ થાય છે (જુલાઈ 2026 સુધી):

• ₹3,176 કરોડના કુલ રોકાણ સાથે 349 નવા રમતગમત ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર પ્રોજેક્ટ્સ મંજૂર કરવામાં આવ્યા.
• ગાસરૂટ તાલીમ અને એથ્લેટ સપોર્ટને મજબૂત કરવા માટે 1,067 ખેલો ઈન્ડિયા સેન્ટર્સ (KICs) ની સ્થાપના કરવામાં આવી.
• વિવિધ ક્ષેત્રોમાં રમતગમતની પ્રતિભાને પોષવા માટે 267 એકેડેમીઓને સહાય પૂરી પાડવામાં આવી.
• 2,745 ખેલો ઈન્ડિયા એથ્લેટ્સ (KIAs) ને કોચિંગ, સાધનો, તબીબી સંભાળ અને માસિક આઉટ ઓફ પોકેટ એલાઉન્સ સાથે સહાય આપવામાં આવી.

સતત રોકાણ અને સ્પષ્ટ લાંબા ગાળાના વિઝન દ્વારા, ખેલો ઈન્ડિયા ભારત માટે ચેમ્પિયન્સની એક મજબૂત પાઇપલાઇન બનાવી રહ્યું છે.

સુધારેલી ખેલો ઈન્ડિયા યોજના: ઘાસના મેદાનથી વૈશ્વિક ઉત્કૃષ્ટતા સુધીનો માર્ગ

ખેલો ઈન્ડિયા સ્કીમ વર્ષ 2026-27 થી 2030-31 ના સમયગાળા માટે નોંધપાત્ર રીતે વિસ્તૃત તબક્કામાં પ્રવેશ કરી ચૂકી છે. નેશનલ સ્પોર્ટ્સ ફેડરેશન્સ માટે વિસ્તૃત સહાય સાથે, તેનો સંયુક્ત આઉટલે ₹36,441 કરોડ છે.

એક વ્યાપક એથ્લેટ વિકાસ માર્ગ

પ્રથમ વખત, યુવા રમતવીરોને દરેક તબક્કે સંરચિત સહાય મળશે—ટેલેન્ટ ઓળખ અને વૈજ્ઞાનિક તાલીમથી લઈને આંતરરાષ્ટ્રીય એક્સપોઝર અને ઓલિમ્પિક તૈયારી સુધી. દેશવ્યાપી ઇકોસિસ્ટમ નીચે મુજબના કેન્દ્રોને એકસાથે લાવશે:

• નેશનલ સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સ
• ખેલો ઈન્ડિયા સેન્ટર્સ ઓફ એક્સેલન્સ
• SAI તાલીમ કેન્દ્રો
• ખેલો ઈન્ડિયા એક્રેડિટેડ એકેડેમી
• ખેલો ઈન્ડિયા સેન્ટર્સ
• સશસ્ત્ર દળોની યુવા સ્પોર્ટ્સ કંપનીઓ

સાથે મળીને, આ સંસ્થાઓ દેશભરમાં આધુનિક ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, વ્યાવસાયિક કોચિંગ અને સ્પોર્ટ્સ સાયન્સ સપોર્ટ પૂરો પાડશે.

આ યોજના 'ખેલો ઈન્ડિયા ફીડર સ્કૂલ્સ' અને 'ખેલો ઈન્ડિયા ઉત્કૃષ્ટ વિદ્યાલયો' ની પણ શરૂઆત કરે છે. આ પહેલો રમતગમતને મુખ્ય પ્રવાહના શિક્ષણ સાથે સાંકળશે અને પ્રતિભાશાળી બાળકોની વહેલી ઓળખ અને વ્યવસ્થિત વિકાસને સક્ષમ બનાવશે.

ભારતના એથ્લેટ પૂલનો વિસ્તાર

નવી 'ઇમર્જિંગ ખેલો ઈન્ડિયા એથ્લેટ્સ' કેટેગરી સંરચિત એથ્લેટ પૂલને લગભગ દસ ગણો વિસ્તારશે. મજબૂત ટેલેન્ટ આઇડેન્ટિફિકેશન સિસ્ટમ અને ગાસરૂટ સ્પર્ધાઓથી લઈને ખેલો ઈન્ડિયા અને TOPS સુધીનો સ્પષ્ટ માર્ગ એથ્લેટ્સને પ્રારંભિક ઓળખથી આંતરરાષ્ટ્રીય ઉત્કૃષ્ટતા સુધી સપોર્ટ કરશે.

વધુ સ્પર્ધાઓ અને વ્યાપક તકો

શાળા, યુનિવર્સિટી, પ્રાદેશિક અને રમત-વિશિષ્ટ લીગ નિયમિત સ્પર્ધાત્મક એક્સપોઝર પ્રદાન કરશે. મહિલાઓ, પેરા-એથ્લેટ્સ અને સ્વદેશી રમતો માટે વધુ તકો ઊભી કરવામાં આવશે, સાથે રાષ્ટ્રીય રમતો અને મુખ્ય આંતરરાષ્ટ્રીય ઇવેન્ટ્સ માટે સપોર્ટ પૂરો પાડવામાં આવશે.

ફિટનેસ, કોચિંગ અને ટેકનોલોજી

વિસ્તૃત ફિટ ઈન્ડિયા મૂવમેન્ટ સક્રિય જીવનશૈલી અને વ્યાપક ભાગીદારીને પ્રોત્સાહન આપશે. નેશનલ કોચ એક્રેડિટેશન બોર્ડ કોચિંગ ધોરણોને મજબૂત કરશે, જ્યારે એકીકૃત ડિજિટલ પ્લેટફોર્મ એથ્લેટ ડેટા, ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર, સ્પર્ધાઓ, મૂલ્યાંકન અને ભંડોળને એકીકૃત કરશે.

રમતગમતની ઉત્કૃષ્ટતા માટે ભાગીદારી

ખાનગી એકેડેમીઓ અને કોર્પોરેટ સંસ્થાઓ સાથેની ભાગીદારી રમતગમતના વિકાસમાં રોકાણ અને નિપુણતા લાવશે. નેશનલ સ્પોર્ટ્સ ફેડરેશન્સને વિસ્તૃત સહાયથી કોચિંગ, સ્પોર્ટ્સ સાયન્સ, સાધનો, તાલીમ અને આંતરરાષ્ટ્રીય એક્સપોઝર મજબૂત થશે.

ભારતની વૈશ્વિક રમતગમત આકાંક્ષાઓને આગળ વધારવી

ખેલો ભારત નીતિ 2025 અને રાષ્ટ્રીય શિક્ષણ નીતિ 2020 સાથે સુસંગત, આ યોજના રમતગમતને શિક્ષણ, ફિટનેસ, ટેકનોલોજી અને ઉચ્ચ પ્રદર્શન તાલીમ સાથે સાંકળે છે. તે 2030 કોમનવેલ્થ ગેમ્સની તૈયારીઓ, ભારતના ઓલિમ્પિક અને પેરાલિમ્પિક મેજબાનીની આકાંક્ષાઓ અને વિકસિત ભારત@2047 ના વિઝનને સપોર્ટ કરશે.

ખેલો ઈન્ડિયા ગેમ્સ: ભવિષ્યના ચેમ્પિયન્સ માટેનું એક મંચ

ખેલો ઈન્ડિયા ચળવળે 2018 માં 'ખેલો ઈન્ડિયા સ્કૂલ ગેમ્સ' ની શરૂઆત સાથે નવા તબક્કામાં પ્રવેશ કર્યો. નવી દિલ્હીમાં યોજાયેલ આ કાર્યક્રમ દેશભરની યુવા રમતગમત પ્રતિભાઓને એક પ્લેટફોર્મ પર લાવ્યો.

તે જ વર્ષના અંતમાં, ઇન્ડિયન ઓલિમ્પિક એસોસિએશન આ પહેલમાં જોડાયું. 2019 થી, આ ઇવેન્ટનું નામ બદલીને 'ખેલો ઈન્ડિયા યુથ ગેમ્સ' (KIYG) કરવામાં આવ્યું. તે ખેલો ઈન્ડિયા છત્ર હેઠળની મુખ્ય સ્પર્ધા તરીકે કામ કરવાનું ચાલુ રાખે છે.

વિવિધ રમતોમાં એથ્લેટ્સ માટે વધુ તકો ઊભી કરવા માટે ખેલો ઈન્ડિયા ગેમ્સનો સતત વિસ્તાર કરવામાં આવ્યો છે. વાર્ષિક સ્પર્ધાઓ હવે તેમના રાજ્યો અને યુનિવર્સિટીઓનું પ્રતિનિધિત્વ કરતા સહભાગીઓને એકસાથે લાવે છે, જે તેમને સ્પર્ધા કરવા, ઉત્કૃષ્ટ દેખાવ કરવા અને ઉચ્ચ સ્તરો માટે તૈયાર થવામાં મદદ કરે છે. 2018 થી, 63,000 થી વધુ એથ્લેટ્સે ખેલો ઈન્ડિયા ગેમ્સમાં ભાગ લીધો છે.

'ખેલો ઈન્ડિયા યુનિવર્સિટી ગેમ્સ' (KIUG) અને 'ખેલો ઈન્ડિયા વિન્ટર ગેમ્સ' (KIWG) 2020 માં શરૂ કરવામાં આવ્યા હતા. 'ખેલો ઈન્ડિયા પેરા ગેમ્સ' (KIPG) 2023 માં શરૂ થઈ હતી. આ વિસ્તાર 2025 માં 'ખેલો ઈન્ડિયા બીચ ગેમ્સ' (KIBG) અને 'ખેલો ઈન્ડિયા વોટર સ્પોર્ટ્સ ફેસ્ટિવલ' ની શરૂઆત સાથે ચાલુ રહ્યો. 'ખેલો ઈન્ડિયા ટ્રાઇબલ ગેમ્સ' (KITG) એ 2026 માં પદાર્પણ કર્યું હતું.

ખેલો ઈન્ડિયા ગેમ્સ યુવા રમતવીરોને ઉત્કૃષ્ટતા પ્રાપ્ત કરવા માટે રાષ્ટ્રીય મંચ આપીને ભારતની રમતગમત સંસ્કૃતિને મજબૂત બનાવવાનું ચાલુ રાખે છે.

ભારતની રમતગમતની સફળતાને સક્ષમ બનાવવી

ભારતનો રમતગમતનો ઉદય માત્ર ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને સ્પર્ધાઓ પૂરતો મર્યાદિત નથી. કેટલીક કેન્દ્રિત પહેલો એથ્લેટ વિકાસને મજબૂત કરે છે, ઉભરતી પ્રતિભાઓને ઓળખે છે અને લાંબા ગાળાની રમતગમતની ક્ષમતાનું નિર્માણ કરે છે. સામૂહિક રીતે, આ પ્રયાસો ગાસરૂટ ભાગીદારીથી વૈશ્વિક સફળતા સુધીનો એક મજબૂત માર્ગ બનાવી રહ્યા છે.

ટાર્ગેટ ઓલિમ્પિક પોડિયમ સ્કીમ (TOPS)

યુવા બાબતો અને રમતગમત મંત્રાલયે ઓલિમ્પિક અને પેરાલિમ્પિક રમતોમાં ભારતનું પ્રદર્શન સુધારવા માટે સપ્ટેમ્બર 2014 માં ટાર્ગેટ ઓલિમ્પિક પોડિયમ સ્કીમ (TOPS) શરૂ કરી હતી. એથ્લેટ્સને સર્વગ્રાહી સહાય પૂરી પાડવા માટે સમર્પિત તકનીકી સપોર્ટ ટીમ સાથે એપ્રિલ 2018 માં આ યોજનાની પુનઃરચના કરવામાં આવી હતી.

TOPS વિદેશી તાલીમ, આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓ, કોચિંગ કેમ્પ, વિશિષ્ટ સાધનો અને ₹50,000 ના માસિક સ્ટાઇપેન્ડ દ્વારા એથ્લેટ્સને સપોર્ટ કરે છે. ₹25,000 ના માસિક સ્ટાઇપેન્ડ સાથે જુનિયર એથ્લેટ્સને સપોર્ટ કરવા માટે ડેવલપમેન્ટ ગ્રુપ પણ શરૂ કરવામાં આવ્યું હતું.

એપ્રિલ 2026 સુધીમાં, આ યોજના હાલમાં 51 કોર એથ્લેટ્સ, 52 પેરા કોર એથ્લેટ્સ અને 130 ડેવલપમેન્ટ એથ્લેટ્સને સહાય આપે છે. TOPS એ ટોક્યો 2020 અને પેરિસ 2024 ઓલિમ્પિક રમતોમાં ભારત પ્રદર્શન અને મેડલ જીતવામાં મહત્વપૂર્ણ ભૂમિકા ભજવી હતી.

KIRTI

ખેલો ઈન્ડિયા રાઇઝિંગ ટેલેન્ટ આઇડેન્ટિફિકેશન (KIRTI) પહેલ 9 થી 18 વર્ષની વયના બાળકો વચ્ચે રમતગમતની પ્રતિભાને ઓળખે છે અને તેને પોષે છે. તે પારદર્શક અને ગુણવત્તા આધારિત પસંદગી સુનિશ્ચિત કરવા માટે ટેલેન્ટ એસેસમેન્ટ સેન્ટર્સ, પ્રમાણભૂત મૂલ્યાંકન પ્રોટોકોલ્સ અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ તથા ડેટા એનાલિટિક્સ સહિતના અદ્યતન IT સાધનોનો ઉપયોગ કરે છે.

હાલમાં, 3 રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોમાં 174 ટેલેન્ટ એસેસમેન્ટ સેન્ટરો કાર્યરત છે, જેમાં 1,87,921 મૂલ્યાંકનો પૂર્ણ થયા છે. KIRTI નો ઉદ્દેશ્ય ભારતને 2036 સુધીમાં ટોચના 10 રમતગમતના દેશોમાં અને 2047 સુધીમાં ટોચના 5 રમતગમતના દેશોમાં સ્થાન મેળવવામાં મદદ કરવા માટે એક ટકાઉ ટેલેન્ટ પાઇપલાઇન બનાવવાનો છે.

સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ

કેન્દ્રીય બજેટ 2026-27 માં ₹500 કરોડની ફાળવણી સાથે સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ માટે સમર્પિત પહેલની જાહેરાત કરવામાં આવી હતી. આ પહેલ ઉચ્ચ ગુણવત્તાવાળા અને પરવડે તેવા રમતગમતના સાધનો માટે વૈશ્વિક હબ તરીકે ભારતની સ્થિતિને મજબૂત કરવાનો પ્રયાસ કરે છે.

તેના મુખ્ય ઉદ્દેશ્યોમાં સ્થાનિક ઉત્પાદન ક્ષમતાનો વિસ્તાર કરવો, ઇક્વિપમેન્ટ ડિઝાઇનિંગમાં સંશોધન અને નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવું, મટિરિયલ સાયન્સને આગળ વધારવું, વૈશ્વિક સ્પોર્ટ્સ સપ્લાય ચેઇનમાં ભારતની હાજરી મજબૂત કરવી અને ઉત્પાદન અને સંલગ્ન ક્ષેત્રોમાં રોજગારી ઊભી કરવાનો સમાવેશ થાય છે.

આ પહેલો ભારતની રમતગમતની ઇકોસિસ્ટમને મજબૂત બનાવી રહી છે અને એથ્લેટ્સને વૈશ્વિક મંચ પર આત્મવિશ્વા સે એકસ સાથે સ્પર્ધા કરવા માટે તૈયાર કરી રહી છે.

વૈશ્વિક રમતગમત મંચ પર ભારતનો ઉદય

ભારતની રમતગમતની ઇકોસિસ્ટમમાં થયેલું રોકાણ વૈશ્વિક મંચ પર પરિણામો આપી રહ્યું છે. અગ્રણી આંતરરાષ્ટ્રીય રમતગમત કાર્યક્રમોમાં ભારતનું પ્રદર્શન ઓલિમ્પિક, પેરાલિમ્પિક અને બહુ-રમત ક્ષેત્રોમાં દેશની વધતી શક્તિને પ્રતિબિંબિત કરે છે. મજબૂત એથ્લેટ વિકાસ, સુધારેલી તાલીમ સહાય અને સતત રોકાણે વિશ્વ મંચ પર સતત સુધારાઓમાં પરિવર્તિત કર્યો છે. ભાગીદારી અને મેડલની સંખ્યામાં સતત વધારો એ સ્પર્ધાત્મક રમતગમતના દેશ તરીકે ભારતનો ઉદય દર્શાવે છે.

ઓલિમ્પિક રમતો

ભારતની ઓલિમ્પિક સફર 2016 અને 2024 વચ્ચે એક નોંધપાત્ર પરિવર્તનની સાક્ષી બની. દેશ રિયો 2016 માં બે મેડલથી વધીને ટોક્યો 2020 માં સાત મેડલ સુધી પહોંચ્યો. ભારતે પેરિસ 2024 માં છ મેડલ સાથે આ ગતિ જાળવી રાખી. નીરજ ચોપરા ટોક્યો 2020 માં ભારતના પ્રથમ ઓલિમ્પિક એથ્લેટિક્સ ગોલ્ડ મેડલિસ્ટ બન્યા. મીરાબાઈ ચાનુ પણ ભારતના સૌથી સતત ઓલિમ્પિક મેડલ વિજેતાઓમાંના એક તરીકે ઉભરી આવ્યા.

વર્ષ	યજમાન શહેર	ભારતીય એથ્લેટ્સ	જીતેલા મેડલ
2016	રિયો ડી જેનરો	117	2
2020	ટોક્યો	119	7
2024	પેરિસ	117	6

પેરાલિમ્પિક રમતો

છેલ્લી ત્રણ આવૃત્તિઓમાં ભારતનું પેરાલિમ્પિક પ્રદર્શન અસાધારણ વૃદ્ધિ પામ્યું છે. મેડલની સંખ્યા રિયો 2016 માં ચારથી વધીને ટોક્યો 2020 માં 19 થઈ ગઈ. પેરિસ 2024 એ 29 મેડલ સાથે ભારતનું સર્વશ્રેષ્ઠ પેરાલિમ્પિક અભિયાન ચિહ્નિત કર્યું. અવની લેખારા, સુમિત અંતિલ અને પ્રમોદ ભગત દેશના ઉત્કૃષ્ટ પ્રદર્શન કરનારાઓમાં સામેલ છે. TOPS અને ખેલો ઈન્ડિયા પેરા ગેમ્સ જેવા કાર્યક્રમોએ પેરા-એથ્લેટ્સ માટે સપોર્ટ મજબૂત કર્યો છે.

વર્ષ	યજમાન શહેર	ભારતીય એથ્લેટ્સ	કુલ મેડલ	ગોલ્ડ	સિલ્વર	બ્રોન્ઝ
2016	રિયો ડી જેનરો	19	4	2	1	1
2020	ટોક્યો	54	19	5	8	6
2024	પેરિસ	84	29	7	9	13

એશિયન ગેમ્સ

ભારતે વિશાળ ટુકડીઓ અને મજબૂત મેડલ જીતનારા પ્રદર્શનો દ્વારા એશિયન ગેમ્સમાં સતત પોતાનું પ્રદર્શન સુધાર્યું છે. દેશે ઇંચિયોન 2014 માં 57 મેડલ જીત્યા હતા અને જેકાર્તા 2018 માં સુધારો કરીને 69 મેડલ મેળવ્યા હતા. હંગઝોઉ 2023 એક સીમાચિહ્નરૂપ આવૃત્તિ બની કારણ કે ભારતે 107 મેડલની તેની અત્યાર સુધીની સર્વોચ્ચ મેડલ સંખ્યા નોંધાવી હતી. નીરજ ચોપરા, લવલિના બોર્ગોહેન, સાત્વિકસાઇરાજ રેન્કીરેડ્ડી અને ચિરાગ શેટ્ટી અગ્રણી યોગદાન આપનારાઓમાં સામેલ હતા.

વર્ષ	યજમાન શહેર	ભારતીય એથ્લેટ્સ	કુલ મેડલ	ગોલ્ડ	સિલ્વર	બ્રોન્ઝ
2014	ઇંચિયોન	541	57	11	9	37
2018	જેકાર્તા	570	69	15	24	30
2023	હંગઝોઉ	655	107	28	38	41

કોમનવેલ્થ ગેમ્સ

ભારત કોમનવેલ્થ ગેમ્સમાં સૌથી મજબૂત પ્રદર્શન કરનારા દેશોમાંથી એક રહ્યું છે. દેશે ગ્લાસગો 2014 માં 64 મેડલ જીત્યા અને ગોલ્ડ કોસ્ટ 2018 માં સુધારો કરીને 66 મેડલ મેળવ્યા. ભારતે બર્મિંગહામ 2022 માં 61 મેડલ મેળવ્યા. કુસ્તી, વેઇટલિફ્ટિંગ, ટેબલ ટેનિસ, બેડમિન્ટન અને એથ્લેટિક્સે સતત ભારતની સફળતામાં યોગદાન આપ્યું છે. પીવી સિંધુ, વિનેશ ફોગાટ અને અચિંત શિયુલી દેશના નોંધપાત્ર પ્રદર્શન કરનારાઓમાં સામેલ રહ્યા છે.

વર્ષ	યજમાન શહેર	ભારતીય એથ્લેટ્સ	કુલ મેડલ	ગોલ્ડ	સિલ્વર	બ્રોન્ઝ
2014	ગ્લાસગો	215	64	15	30	19
2018	ગોલ્ડ કોસ્ટ	218	66	26	20	20
2022	બર્મિંગહામ	210	61	22	16	23

ભારતની વધતી જતી વૈશ્વિક સફળતા તેની રમતગમતની ઇકોસિસ્ટમની શક્તિ અને વિશ્વ મંચ પર ઉત્કૃષ્ટ દેખાવ કરવા માટે તેના એથ્લેટ્સના દ્રઢ નિશ્ચયને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2026

કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2026 યુનાઇટેડ કિંગડમના સ્કોટલેન્ડના ગ્લાસગો ખાતે 23 જુલાઈથી 2 ઓગસ્ટ 2026 દરમિયાન યોજાઈ હતી. આ રમતો ચાર સ્થળોએ યોજાયેલા છ ક્ષમતા ધરાવતા પેરા સ્પોર્ટ્સ સહિત 10-રમતોના કાર્યક્રમમાં 74 દેશોના એથ્લેટ્સને એકસાથે લાવ્યા હતા. ભારતે 13 ગોલ્ડ, 17 સિલ્વર અને 9 બ્રોન્ઝ સહિત 39 મેડલ સાથે ચોથું સ્થાન મેળવીને મજબૂત પ્રદર્શન કર્યું હતું.

ભારતનું પ્રતિનિધિત્વ 124 સભ્યોની ટુકડી દ્વારા કરવામાં આવ્યું હતું, જેમાં 78 પુરૂષ અને 46 મહિલા એથ્લેટ્સનો સમાવેશ થાય છે. આ ટુકડીએ રમતના વિવિધ ક્ષેત્રોમાં દેશની વધતી જતી પ્રતિભાને પ્રતિબિંબિત કરી હતી.

ઝંડુ કુમારે પેરા પાવરલિફ્ટિંગમાં બ્રોન્ઝ મેડલ જીતીને ભારતનું મેડલ ખાતું ખોલ્યું હતું. ઋષિકાંત સિંઘ પુરુષોની 60 કિગ્રા વેઇટલિફ્ટિંગ સ્પર્ધામાં સિલ્વર જીતીને પ્રથમ સક્ષમ ભારતીય મેડલ વિજેતા બન્યા હતા. તેમણે સ્નેચમાં નવો કોમનવેલ્થ ગેમ્સ રેકોર્ડ પણ બનાવ્યો હતો.

મીરાબાઈ ચાનુએ ગ્લાસગોમાં ભારત માટે પ્રથમ ગોલ્ડ મેડલ જીતીને ક્ષણ ગૌરવપૂર્ણ બનાવી હતી. આ જીતે તેમનું સતત ત્રીજું કોમનવેલ્થ ગેમ્સ ટાઇટલ ચિહ્નિત કર્યું હતું. મુથુપંડી રાજાએ પણ પુરુષોની 65 કિગ્રા વેઇટલિફ્ટિંગ સ્પર્ધામાં સિલ્વર સાથે ભારતની મેડલ તાલિકામાં ઉમેરો કર્યો હતો.

બોક્સિંગ ભારતની ઝુંબેશનું મુખ્ય આકર્ષણ બન્યું હતું. ભારતીય બોક્સરોએ એક જ કોમનવેલ્થ ગેમ્સમાં રમત ક્ષેત્રે કોઈ પણ દેશ દ્વારા સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરીને અભૂતપૂર્વ સાત ગોલ્ડ સહિત 10 મેડલ જીત્યા હતા. સાક્ષી ચૌધરી ગોલ્ડ મેડલ વિજેતાઓમાં સામેલ હતા, જ્યારે ઓલિમ્પિક મેડલિસ્ટ લવલિના બોર્ગોહેને સિલ્વર મેળવ્યો હતો.

ગ્લાસગોએ પણ ઘણા પ્રથમ ભારતીય સિદ્ધિઓ જોઈ. અસ્મિતા ડે જુડોમાં દેશની પ્રથમ કોમનવેલ્થ ગેમ્સ ગોલ્ડ મેડલિસ્ટ બની હતી, ત્યારબાદ હર્ષ તોકાસે રમત ક્ષેત્રે બીજો ગોલ્ડ ઉમેર્યો હતો. ગુલવીર સિંહ એક જ આવૃત્તિમાં બે વ્યક્તિગત મેડલ જીતનાર પ્રથમ ભારતીય ટ્રેક અને ફિલ્ડ એથ્લેટ બન્યા. તેજસ્વિન શંકરે ભારત માટે પ્રથમ ડેકાથલોન મેડલ મેળવ્યો. પુરુષોની ભાલા ફેંકમાં નીરજ ચોપરાના સિલ્વરે એક યાદગાર ઝુંબેશ ઉમેરી જેણે વિવિધ રમતોમાં ભારતની વધતી શક્તિને પ્રતિબિંબિત કરી.

ખેલો ઈન્ડિયાથી ગ્લાસગો ગૌરવ સુધી

અરુંધતીની ગોલ્ડન જર્ની: ખેલો ઈન્ડિયાથી ગ્લાસગો સુધી

ગણિત પ્રત્યે વિશેષ રુચિ ધરાવતી હોશિયાર વિદ્યાર્થીની અરુંધતી ચૌધરીએ પરંપરાગત કારકિર્દી કરતાં બોક્સિંગ રિંગ પસંદ કરી. ખેલો ઈન્ડિયા ગેમ્સે કોટાની આ યુવા બોક્સરને તેની સફરના નિર્ણાયક તબક્કે રાષ્ટ્રીય પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડ્યું. તેણે દિલ્હી 2018, પુણે 2019 અને ગુવાહાટી 2020 માં સતત ત્રણ ગોલ્ડ મેડલ જીતીને આ તક ઝડપી લીધી.

ગ્લાસગો 2026 માં, અરુંધતીએ મહિલાઓની 70 કિગ્રા બોક્સિંગ ટાઇટલ જીતીને વધુ એક ગોલ્ડન પ્રકરણ પૂર્ણ કર્યું. તેની સફર દર્શાવે છે કે કેવી રીતે પ્રારંભિક તકો ઉભરતી પ્રતિભાને કોમનવેલ્થ ચેમ્પિયનમાં રૂપાંતરિત કરી શકે છે.

અસ્મિતા ડે: ખેલો ઈન્ડિયા ચેમ્પિયનથી જુડો ઇતિહાસ સુધી

અસ્મિતા ડેની સફર આંતરરાષ્ટ્રીય રમતગમતના ક્ષેત્રોથી દૂર, ત્રિપુરાના બેલોનિયાથી શરૂ થઈ હતી. તેના પિતા સાયકલ મિકેનિક હતા. અસ્મિતા ડેએ જુડો દ્વારl એક સ્વપ્ન રચેલું.

ખેલો ઈન્ડિયા યુનિવર્સિટી ગેમ્સે તે સ્વપ્નને રાષ્ટ્રીય મંચ આપ્યો. બહુવિધ ગોલ્ડ મેડલોએ તેના વિશ્વાસને મજબૂત કર્યો અને ભારતીય જુડોમાં તેના આગમનની જાહેરાત કરી.

તે વિશ્વાસ 2026 માં તેની સાથે ગ્લાસગો સુધી પહોંચ્યો. એક તંગ ફાઇનલમાં, તેણે પોતાની ધીરજ જાળવી રાખી અને કેનેડાની હેઇડી ક્વાચને હરાવી. આ જીતે તેને ભારતની પ્રથમ કોમનવેલ્થ ગેમ્સ જુડો ચેમ્પિયન બનાવી.

રમતગમત ઉત્કૃષ્ટતાની શોધ

ભારતની રમતગમતની સફર સતત ગતિ પકડી રહી છે. સતત રોકાણ, મજબૂત સપોર્ટ સિસ્ટમ્સ અને કેન્દ્રિત એથ્લેટ વિકાસ સફળતા માટે કાયમી પાયો બનાવી રહ્યા છે. આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પર્ધાઓમાં વધતી ભાગીદારી અને સુધારેલા પ્રદર્શનો આ પ્રયાસોની અસરને પ્રતિબિંબિત કરે છે. કોમનવેલ્થ ગેમ્સ 2026 પૂર્ણ થયા સાથે, ભારતીય એથ્લેટ્સ દ્રઢ નિશ્ચય અને ગૌરવ સાથે સ્પર્ધા કરવાનું ચાલુ રાખે છે. દરેક પ્રદર્શન આગામી પેઢીને વધુ મોટા સપના જોવાની અને ઊંચા લક્ષ્યો રાખવાની પ્રેરણા આપે છે. ભારત ભવિષ્ય તરફ જુએ છે ત્યારે, દેશ ચેમ્પિયન્સ બનાવવા અને વિશ્વના અગ્રણી રમતગમતના દેશોમાં તેનું સ્થાન મજબૂત કરવા માટે કટિબદ્ધ રહે છે.

સંદર્ભ:

પીઆઈબી બેકગ્રાઉન્ડર્સ:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2292466&reg=48&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?ModuleId=3&NoteId=154601&reg=48&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2229477&reg=48&lang=2

યુવા બાબતો અને રમતગમત મંત્રાલય:

https://static.pib.gov.in/WriteReadData/userfiles/KI.pdf

https://kheloindia.gov.in/

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2221706&reg=48&lang=2

https://www.indiabudget.gov.in/budget2013-2014/ub2013-14/eb/sbe106.pdf

https://olympic.ind.in/cwg-2026/#cwg-medals

https://www.pib.gov.in/Pressreleaseshare.aspx?PRID=1592781&reg=48&lang=2

https://x.com/PIB_India/status/2048993008696414675?s=20

https://sportsauthorityofindia.nic.in/sai_new/target-olympic-podium

https://sansad.in/getFile/lsapps/loksabhaquestions/annex/187/AS331_utQbIj.pdf?source=lsapps

https://x.com/PIB_India/status/2047540496512528629?s=20

ટેક્સટાઇલ મંત્રાલય:

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2282076&reg=6&lang=1

કોમનવેલ્થ સ્પોર્ટ:

https://www.commonwealthsport.com/commonwealth-games/glasgow-2026

ઓલિમ્પિક રમતો:

https://www.olympics.com/en/news/commonwealth-games-2026-india-medals-tally-winners-table-cwg

https://www.olympics.com/en/news/arundhati-choudhary-the-maths-whizz-who-chose-boxing-over-career-in-it

https://www.olympics.com/en/news/who-is-asmita-dey-india-judoka-medals-records

અન્ય:

https://boxingfederation.in/arundhati-choudhary-69kg/

https://www.pmindia.gov.in/en/news_updates/pm-congratulates-arundhati-choudhary-on-winning-gold-in-womens-70-kg-boxing/

pdf જોવા માટે અહીં ક્લિક કરો

SM/DK/JD

(रिलीज़ आईडी: 2294106) आगंतुक पटल : 29