પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીની અધ્યક્ષતામાં કેન્દ્રીય કેબિનેટે ભારતના સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન અને મેન્યુફેક્ચરિંગ ઇકોસિસ્ટમના વિકાસ માટે ₹1,27,500 કરોડના કુલ બજેટરી ખર્ચ (આઉટલે) સાથે સેમિકોન 2.0ને મંજૂરી આપી છે.

ભારતમાં સેમિકન્ડક્ટર ક્ષેત્ર માટે સતત અને લાંબા ગાળાના સમર્થનની જરૂરિયાતને સ્વીકારીને અને સેમિકોન 1.0  હેઠળ પ્રાપ્ત થયેલી ગતિને આગળ ધપાવવા માટે, સેમિકોન 2.0નો હેતુ આપણા દેશને વિશ્વના સેમિકન્ડક્ટર નકશા પર લાવવા તરફ સરકારની પ્રતિબદ્ધતાને વધુ આગળ વધારવાનો છે.

સેમિકોન 2.0નો ઉદ્દેશ્ય નીચેના છ સ્તંભો પર સેમિકન્ડક્ટર ઇકોસિસ્ટમનું વ્યાપકપણે નિર્માણ કરવાનો છે:

• પ્રથમ સ્તંભ: ડિઝાઇન: સેમિકોન 2.0 ચિપ ડિઝાઇનિંગમાં મળેલી પ્રારંભિક સફળતાને આગળ વધારશે. 105 સ્ટાર્ટઅપ્સ પહેલેથી જ ચિપ્સ વિકસાવવાનું શરૂ કરી ચૂક્યા છે, ત્યારે હવે ધ્યાન ડિઝાઇન ઇકોસિસ્ટમને વધુ ઊંડી કરવા પર છે. વધુમાં, વ્યૂહાત્મક અને વ્યાપારી ઉત્પાદનોના વિકાસ માટે બિલ્ડિંગ બ્લોક્સની ઓળખ કરવામાં આવી છે. સેમિકોન 2.0 હેઠળ, આ અભિગમ સાથે આઈપી (IPs), ચિપ્સની ડિઝાઇન અને સિસ્ટમ્સ વિકસાવવાનો લક્ષ્યાંક છે. સેમિકોન 2.0 હેઠળનું કામ ભારતને એક અગ્રણી સેમિકન્ડક્ટર ચિપ ડિઝાઇન આઈપી (IP) દેશ તરીકે સ્થાપિત કરશે.
• બીજો સ્તંભ: મશીનો અને સામગ્રી: સેમિકન્ડક્ટરના ઉત્પાદન માટે અનિવાર્ય એવા મશીનોના ઉત્પાદન અને આર એન્ડ ડી (R&D) તેમજ સામગ્રી, રસાયણો અને ગેસના ઉત્પાદન સાથે સંકળાયેલી કંપનીઓને પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે. આ સેમિકન્ડક્ટર ઉદ્યોગના ટકાઉ વિકાસ માટે પાયો નાખશે. આનાથી આપણા દેશમાં પ્રિસિઝન મેન્યુફેક્ચરિંગ ઉદ્યોગ વિકસાવવામાં પણ મદદ મળશે.
• ત્રીજો સ્તંભ: વધુ ફેબ્સ સ્થાપવા: પ્રથમ ફેબ 2028માં કાર્યરત થવા માટે નિર્ધારિત હોવાથી, વિશ્વ ભારતની સેમિકન્ડક્ટર વ્યૂહરચનામાં વધુ વિશ્વાસ દર્શાવી રહ્યું છે. વધુ ઉત્પાદકોને ભારતમાં આવવા અને ચિપ્સના ઉત્પાદન માટે ફેબ્સ સ્થાપવા માટે આકર્ષવાના પ્રયાસો કરવામાં આવશે. આમાં સિલિકોન ફેબ્સ, કમ્પાઉન્ડ સેમિકન્ડક્ટર ફેબ્સ, ડિસ્ક્રીટ કમ્પોનન્ટ ફેબ્સ, ડિસ્પ્લે ફેબ્સ વગેરેનો સમાવેશ થશે.
• ચોથો સ્તંભ: ATMP/OSAT ઉદ્યોગને વધુ મજબૂત બનાવવો: ATMP એકમોની સફળતા સાથે, વિશ્વ હવે ભારતને ATMP/OSAT એકમો સ્થાપવા માટે એક વૈકલ્પિક સ્થળ તરીકે જોઈ રહ્યું છે. ભારતમાં કેટલીક સૌથી અદ્યતન ATMP ટેકનોલોજી લાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરીને આ એકમોને સક્રિયપણે પ્રોત્સાહિત કરવામાં આવશે.
• પાંચમો સ્તંભ: રિસર્ચ એન્ડ ડેવલપમેન્ટ: સેમિકન્ડક્ટરની સફર નોડ તરીકે 28nm-110nm થી શરૂ થઈ છે. હવે, ભારતની અંદર અને બહારના અગ્રણી આર એન્ડ ડી (R&D) કેન્દ્રોના સહયોગથી વધુ અદ્યતન નોડ્સ અને અન્ય અદ્યતન તકનીકો વિકસાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરવામાં આવશે.
• છઠ્ઠો સ્તંભ: પ્રતિભા વિકાસ: અદ્યતન ઇડીએ (EDA) ટૂલ્સનો ઉપયોગ કરીને જટિલ ચિપ ડિઝાઇન પર વિદ્યાર્થીઓને તાલીમ આપતી 315 યુનિવર્સિટીઓ સાથે, આશરે 68,000 વિદ્યાર્થીઓને પહેલેથી જ તાલીમ આપવામાં આવી છે. તેને વધુ વિકસિત કરવામાં આવશે અને કોલેજમાં અભ્યાસ દરમિયાન જ તાલીમના સ્તરને વધુ ગાઢ બનાવવામાં આવશે. વધુમાં, ક્લીન રૂમ, ફેબ કન્સ્ટ્રક્શન અને અન્ય ઇકોસિસ્ટમ તાલીમને વધુ ઊંડી કરવા માટે ઉદ્યોગજગતને સક્રિયપણે જોડવામાં આવશે.

વધુમાં, સેમિકોન 2.0 તમામ ક્ષેત્રોમાં આર્થિક વૃદ્ધિને ટેકો આપશે, વધુ સારી સપ્લાય ચેઇન સ્થિતિસ્થાપકતા દ્વારા રાષ્ટ્રીય સુરક્ષાને મજબૂત કરશે અને મહત્વપૂર્ણ ક્ષેત્રોમાં તકનીકી નેતૃત્વ સ્થાપિત કરવામાં મદદ કરશે. સમગ્ર ઇકોસિસ્ટમના નિર્માણનો આ અભિગમ ભારતમાં સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન અને ઉત્પાદનને વેગ આપશે.

ISM 1.0 ની પ્રગતિ:

• ઉત્પાદન: અત્યાર સુધીમાં, ₹1.64 લાખ કરોડથી વધુના સંચિત રોકાણ સાથે બાર (12) ઉત્પાદન એકમોને મંજૂરી આપવામાં આવી છે. આમાં એક સિલિકોન ફેબ (Silicon fab), એક સિલિકોન કાર્બાઇડ ફેબ, એક સંકલિત ગેલિયમ નાઇટ્રાઇડ માઇક્રો એલઇડી ડિસ્પ્લે ફેબ અને નવ (9) પેકેજિંગ એકમોનો સમાવેશ થાય છે જે કન્ઝ્યુમર એપ્લાયન્સીસ, ઇન્ડસ્ટ્રિયલ ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ઓટોમોબાઇલ્સ, પાવર ઇલેક્ટ્રોનિક્સ, ટેલિકોમ્યુનિકેશન્સ, એરોસ્પેસ વગેરે જેવા ક્ષેત્રોની ચિપ જરૂરિયાતો પૂરી કરે તેવી અપેક્ષા છે. મંજૂર કરાયેલી 12 દરખાસ્તોમાંથી ત્રણ કંપનીઓ, માઇક્રોન (Micron), કેન્સ (Kaynes) અને સીજી સેમી (CG Semi) એ વ્યાપારી ઉત્પાદન શરૂ કરી દીધું છે અને વધુ એક કંપની 2026 માં શરૂ કરે તેવી અપેક્ષા છે.
• ડિઝાઇન: સ્ટાર્ટ-અપ્સ અને MSMEના ચોવીસ (24) સેમિકન્ડક્ટર ડિઝાઇન પ્રોજેક્ટ્સને નાણાકીય સહાય માટે મંજૂરી આપવામાં આવી છે, જ્યારે 105 સ્ટાર્ટ-અપ્સ/એમએસએમઈ (MSMEs) ને ઉદ્યોગ-માનક ઇલેક્ટ્રોનિક ડિઝાઇન ઓટોમેશન (EDA) ટૂલ્સની ઍક્સેસ આપવામાં આવી છે. આ કંપનીઓ સેટેલાઇટ કોમ્યુનિકેશન્સ, ડ્રોન, સર્વેલન્સ કેમેરા, ઇન્ટરનેટ ઓફ થિંગ્સ (IoT) ઉપકરણો, એલઇડી ડ્રાઇવર્સ, એઆઈ (AI) સિસ્ટમ્સ, ટેલિકોમ સાધનો અને સ્માર્ટ મીટર સહિતની વ્યૂહરચના અને વ્યાપારી એપ્લિકેશનોની શ્રેણી માટે ચિપ્સ અને એસઓસી (SoCs) ડિઝાઇન કરવામાં વ્યસ્ત છે. આ કંપનીઓ ડિઝાઇન અને ડેવલપમેન્ટના વિવિધ તબક્કામાં છે અને સફળ પ્રોટોટાઇપિંગ પછી ડિપ્લોયમેન્ટના તબક્કામાં પ્રવેશ કરશે.

SM/BS/JD