કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રી ડૉ. વીરેન્દ્ર કુમારે કોલકાતાના રવીન્દ્ર સદન ખાતે 31મા દિવ્ય કલા મેળાનું ઉદ્ઘાટન કર્યું હતું, અને આ કાર્યક્રમને વિકલાંગ વ્યક્તિઓ (દિવ્યાંગજન) માટે આત્મનિર્ભરતા, ગૌરવ અને આર્થિક સશક્તિકરણને પ્રોત્સાહન આપતું એક રાષ્ટ્રીય આંદોલન ગણાવ્યું હતું.

મેદનીને સંબોધતા મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે "જ્યારે સમાન તકો પૂરી પાડવામાં આવે છે, ત્યારે પ્રતિભા કોઈ સીમાઓ જાણતી નથી," અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે આ મેળો દિવ્યાંગજનોને આત્મનિર્ભર ભારતના નિર્માણમાં સમાન ભાગીદાર બનવા સક્ષમ બનાવીને પ્રધાનમંત્રીના "સબકા સાથ, સબકા વિકાસ, સબકા વિશ્વાસ, સબકા પ્રયાસ" ના વિઝનને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

14 થી 22 જુલાઈ 2026 દરમિયાન યોજાનારો આ આઠ દિવસીય મેળો ભારત સરકાર અને પશ્ચિમ બંગાળ સરકાર દ્વારા સંયુક્ત રીતે આયોજિત કરાયેલો પ્રથમ મેળો છે. આશરે 40 સ્ટોલ ધરાવતો, જેમાં મુખ્યત્વે પશ્ચિમ બંગાળના કારીગરો છે, આ મેળો દિવ્યાંગ સાહસિકોને સમગ્ર ભારતમાં અને તે સિવાયના બજારો સુધી પહોંચવા માટે સક્ષમ બનાવે છે, જ્યારે આત્મવિશ્વાસ, ગૌરવ અને આર્થિક સ્વતંત્રતાને પ્રોત્સાહન આપે છે.

ડૉ. કુમારે તેને એક પ્રદર્શન કરતાં ઘણું વધારે ગણાવતા કહ્યું કે તે એક રાષ્ટ્રીય આંદોલન છે જે દિવ્યાંગજનો માટે આત્મવિશ્વાસને ક્ષમતામાં, સર્જનાત્મકતાને આજીવિકામાં અને આકાંક્ષાને આત્મનિર્ભરતામાં પરિવર્તિત કરે છે. તેમણે કહ્યું કે આ મેળો પ્રધાનમંત્રી શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના "સબકા સાથ, સબકા વિકાસ, સબકા વિશ્વાસ, સબકા પ્રયાસ" ના વિઝનને સાકાર કરે છે, જે સુનિશ્ચિત કરે છે કે વિકલાંગ વ્યક્તિઓ આત્મનિર્ભર ભારત તરફની સફરમાં સમાન ભાગીદાર બને. તેમણે જણાવ્યું કે દિવ્યાંગ કલાકારોની અસાધારણ કલાત્મક પ્રતિભાઓ પ્રદર્શિત કરવા માટે દિવ્ય કલા મેળો એક પ્રતિષ્ઠિત રાષ્ટ્રીય મંચ પૂરો પાડવાનું ચાલુ રાખે છે. ડૉ. કુમારે ઉમેર્યું હતું કે 31મો દિવ્ય કલા મેળો સમાવેશ, ગૌરવ અને આર્થિક સ્વતંત્રતાને પ્રોત્સાહન આપવાની સાથે વિકલાંગ વ્યક્તિઓની કલાત્મક પ્રતિભા અને સાહસિક ક્ષમતાઓને પ્રદર્શિત કરવા માટે રાષ્ટ્રીય મંચ તરીકે સેવા આપવાનું ચાલુ રાખે છે.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ જણાવ્યું હતું કે ડિસેમ્બર 2022 માં કલ્પના કરાયેલી આ પહેલ હવે દેશભરમાં વિસ્તરી છે. શ્રીનગરથી તિરુવનંતપુરમ, કોચીથી ગુવાહાટી અને અમદાવાદથી પટના સુધી,જે દિવ્યાંગ કારીગરો અને સાહસિકો માટે એક સમર્પિત રાષ્ટ્રીય મંચ પૂરો પાડે છે, તેમ ડૉ. કુમારે ઉમેર્યું હતું.

કેન્દ્રીય મંત્રીએ પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો કે વિકલાંગ વ્યક્તિઓ પ્રત્યે સરકારનો અભિગમ કલ્યાણ-આધારિત મોડેલમાંથી બદલાઈને અધિકાર-આધારિત સશક્તિકરણ માળખામાં પરિવર્તિત થયો છે. તેમણે માહિતી આપી હતી કે 2014 થી, સ્વ-રોજગાર અને સાહસિકતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે આશરે 1.82 lakh દિવ્યાંગ લાભાર્થીઓને આશરે ₹1,462 કરોડની નાણાકીય સહાય લંબાવવામાં આવી છે. તેમણે નેશનલ ઓવરસીઝ સ્કોલરશીપ સ્કીમ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જે અંતર્ગત વિદેશમાં ઉચ્ચ શિક્ષણ માટે દર વર્ષે 20 વિકલાંગ વિદ્યાર્થીઓની પસંદગી કરવામાં આવે છે. કાર્યક્રમ દરમિયાન સહાયક ઉપકરણોના વિતરણનો ઉલ્લેખ કરતા તેમણે કહ્યું કે આ માત્ર સહાય નથી પરંતુ ગૌરવ અને સ્વતંત્રતાના સાધનો છે.

ડૉ. કુમારે નમસ્તે (NAMASTE) યોજનાના મહત્વ પર પણ ભાર મૂક્યો હતો, જે યાંત્રિક સફાઈને પ્રોત્સાહન આપે છે, પીપીઈ કીટ, સુરક્ષા તાલીમ, આરોગ્ય વીમો અને સફાઈ કામદારો માટે નાણાકીય સહાય પૂરી પાડે છે, અને સમાજની સેવા કરનારાઓ માટે ગૌરવ, સુરક્ષા અને સામાજિક સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરે છે.

આ કાર્યક્રમમાં નમસ્તે (નેશનલ એક્શન ફોર મેકેનાઇઝ્ડ સેનિટેશન ઇકોસિસ્ટમ) યોજનાની નોંધપાત્ર સિદ્ધિઓ પર પણ પ્રકાશ પાડવામાં આવ્યો હતો. દેશભરમાં, 89,915 સીવર અને સેપ્ટિક ટેન્ક કામદારો અને 2,81,117 કચરો વીણનારાઓને માન્ય કરવામાં આવ્યા છે. રાજ્યો અને કેન્દ્રશાસિત પ્રદેશોને સીવર અને સેપ્ટિક ટેન્ક કામદારો માટે 87,037 PPE કીટ અને વેસ્ટ પીકર્સ માટે 1,84,118 PPE કીટ પૂરી પાડવામાં આવી છે. વધુમાં, 76,845 સીવર અને સેપ્ટિક ટેન્ક કામદારો અને 1,04,729 વેસ્ટ પીકર્સને હેલ્થ કાર્ડ ઇશ્યૂ કરવામાં આવ્યા છે, જ્યારે 753 ઇમરજન્સી રિસ્પોન્સ સેનિટેશન યુનિટ્સ (ERSUs) ને આધુનિક સુરક્ષા ઉપકરણોથી સજ્જ કરવામાં આવ્યા છે. કાર્યક્રમ દરમિયાન સફાઈ કામદારોને પીપીઈ કીટ અને આયુષ્માન કાર્ડનું વિતરણ કરવામાં આવ્યું હતું, જે યાંત્રિક સફાઈને પ્રોત્સાહન આપવા અને એક સમાવેશી, સશક્ત અને આત્મનિર્ભર ભારતના વિઝનને સાકાર કરવા માટે રાજ્યો, શહેરી સ્થાનિક સંસ્થાઓ અને અમલીકરણ એજન્સીઓ વચ્ચે સહયોગ મજબૂત કરવાની સાથે તેમની સુરક્ષા, ગૌરવ, આરોગ્ય અને સામાજિક સુરક્ષા સુનિશ્ચિત કરવા માટે સરકારની અટલ પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરે છે.

આ પ્રસંગે બોલતા, પશ્ચિમ બંગાળ સરકારમાં શહેરી વિકાસ અને મ્યુનિસિપલ બાબતોના મંત્રી-ઇન-ચાર્જ માનનીય શ્રીમતી અગ્નિમિત્રા પૌલે દિવ્ય કલા મેળાને માત્ર એક પ્રદર્શન ન ગણાવતા ગૌરવ, સર્જનાત્મકતા, આત્મસન્માન અને સમાવેશી વિકાસની ઉજવણી ગણાવી હતી. તેમણે કહ્યું કે આ પહેલ દિવ્યાંગ કારીગરો, શિલ્પકારો અને સાહસિકોને તેમના ઉત્પાદનો પ્રદર્શિત કરવા અને તેમની નાણાકીય આત્મનિર્ભરતાને મજબૂત કરવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ મંચ પ્રદાન કરે છે. કોઈ પણ પાછળ ન છૂટી જવું જોઈએ તેવા સિદ્ધાંત પ્રત્યે પશ્ચિમ બંગાળ સરકારની પ્રતિબદ્ધતાનો પુનરોચ્ચાર કરતા તેમણે વિકલાંગ વ્યક્તિઓ માટે શિક્ષણ, આરોગ્ય સંભાળ, સામાજિક સુરક્ષા, કૌશલ્ય વિકાસ, સહાયક ઉપકરણો, વિકલાંગ-અનુકૂળ ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર અને રોજગારી ક્ષેત્રે રાજ્યની પહેલો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે આ કાર્યક્રમનું આયોજન કરવા બદલ સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલયનો આભાર પણ માન્યો હતો અને વિશ્વાસ વ્યક્ત કર્યો હતો કે મજબૂત કેન્દ્ર-રાજ્ય સહયોગ સમાવેશી વિકાસને વધુ મજબૂત કરશે.

સફાઈ કામદારોને હૃદયપૂર્વક શ્રદ્ધાંજલિ આપતાં શ્રીમતી પૌલે તેમને જાહેર આરોગ્યના સાચા રક્ષકો ગણાવ્યા હતા અને નમસ્તે કાર્યક્રમના ઉદ્દેશ્યો તેમની ગૌરવ, સુરક્ષા, કૌશલ્ય વિકાસ અને સામાજિક-આર્થિક સુખાકારી સુનિશ્ચિત કરવામાં કેવી ભૂમિકા ભજવે છે તેના પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે રેઈનકોટ, કેપ, મોજાં, બૂટ અને પ્રોટેક્ટિવ માસ્ક ધરાવતી "ડૉ. કવચ" સુરક્ષા કીટના વિતરણની જાહેરાત કરી હતી, અને સમાજને વિકલાંગ વ્યક્તિઓને તેમની મર્યાદાઓને બદલે તેમની ક્ષમતાઓ અને યોગદાનથી મૂલવવા આહવાન કર્યું હતું. "દિવ્યાંગજનો દયાની વસ્તુ નથી પરંતુ રાજ્ય અને રાષ્ટ્રની પ્રગતિમાં સમાન ભાગીદાર છે," તેમણે કહ્યું.

પશ્ચિમ બંગાળના મહિલા અને બાળ વિકાસ અને સામાજિક કલ્યાણ રાજ્ય મંત્રી (સ્વતંત્ર હવાલો) માનનીય શ્રીમતી માલતી રવા રોયે દિવ્ય કલા મેળાને સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ મંત્રાલયની એક મુખ્ય પહેલ ગણાવી હતી જે દિવ્યાંગજનોના આર્થિક સશક્તિકરણ અને સામાજિક સમાવેશ માટે એક શક્તિશાળી સાધન તરીકે ઉભરી આવી છે. તેમણે કહ્યું કે મેળો વિકલાંગ કારીગરો અને સાહસિકોને તેમની હસ્તકલા, કલાકૃતિઓ અને અન્ય ઉત્પાદનો પ્રદર્શિત કરવા અને વેચવા માટે એક સમર્પિત પ્લેટફોર્મ પૂરું પાડે છે, જેનાથી તેમની આજીવિકા, આત્મવિશ્વાસ અને ગૌરવ વધે છે. તેમણે ઉમેર્યું હતું કે દિવ્યાંગ કલાકારો દ્વારા સાંસ્કૃતિક પ્રસ્તુતિઓ એ સંદેશને મજબૂત કરે છે કે શારીરિક મર્યાદાઓ ક્યારેય પ્રતિભા, સર્જનાત્મકતા કે શ્રેષ્ઠતાને મર્યાદિત કરી શકતી નથી, જે સમાજને વધુ સમાવેશી, કરુણાપૂર્ણ અને સંવેદનશીલ બનવા પ્રેરણા આપે છે.

તેમના સ્વાગત પ્રવચનમાં, વિકલાંગ વ્યક્તિઓના સશક્તિકરણ વિભાગ (DEPwD) ના સંયુક્ત સચિવ શ્રી રાજીવ શર્માએ જણાવ્યું હતું કે 31st દિવ્ય કલા મેળો દિવ્યાંગજનોના સશક્તિકરણ માટે ભારત સરકાર અને પશ્ચિમ બંગાળ સરકારની પ્રથમ સંયુક્ત પહેલ છે. ઔપચારિક આભાર વિધિ સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ વિભાગના સંયુક્ત સચિવ ડૉ. સંદીપ રાઠોડ દ્વારા કરવામાં આવી હતી.

આ કાર્યક્રમમાં કેન્દ્રીય સામાજિક ન્યાય અને સશક્તિકરણ રાજ્ય મંત્રી શ્રી રામદાસ આઠવલે, પશ્ચિમ બંગાળના શહેરી વિકાસ અને મ્યુનિસિપલ બાબતોના રાજ્ય મંત્રી શ્રી ઉમેશ રાય, વિકલાંગ વ્યક્તિઓના સશક્તિકરણ વિભાગ (DEPwD) ના વરિષ્ઠ અધિકારીઓ અને અન્ય મહાનુભાવો ઉપસ્થિત રહ્યા હતા.

 

SM/JY/JD

(रिलीज़ आईडी: 2284656) आगंतुक पटल : 16