કોઈપણ નાનો કાપો કે ઉઝરડો શરીરની કુદરતી રૂઝ આવવાની પ્રક્રિયાને ગતિમાં મૂકે છે. જો કે, ઊંડા ઘા બેક્ટેરિયલ ચેપ અને સેલ્યુલર નુકસાન પહોંચાડતા તેમજ સામાન્ય સમારકામની પ્રક્રિયામાં ખલેલ પહોંચાડતા રીએક્ટિવ ઓક્સિજન સ્પીસીસ (ROS) તરીકે ઓળખાતા હાનિકારક અણુઓના સંચય માટે વધુ સંવેદનશીલ હોય છે. આ પરિબળો ઘા રૂઝવવામાં નોંધપાત્ર વિલંબ કરી શકે છે અને જટિલતાઓનું જોખમ વધારી શકે છે. આ બાબતને ધ્યાનમાં રાખીને, ઇન્ડિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ટેક્નોલોજી ગાંધીનગર (IITGN) અને નિરમા યુનિવર્સિટીના સંશોધકોએ ઘા રૂઝવવાની પ્રક્રિયાને ઝડપી બનાવવા માટે તૈયાર કરાયેલ એન્ટિબાયોટિક-મુક્ત મલ્ટિફંક્શનલ ઇન્જેક્ટેબલ હાઇડ્રોજેલ વિકસાવ્યો છે.

આ અભિગમના કેન્દ્રમાં મેટલ-ફેનોલિક નેટવર્ક (MPN) છે, જે ધાતુના આયનો અને વનસ્પતિમાંથી મેળવેલા પોલિફીનોલ્સ નામના અણુઓ વચ્ચેની ક્રિયાપ્રતિક્રિયાઓ દ્વારા રચાયેલી અદ્યતન બાયોમટીરિયલ્સની એક શ્રેણી છે. તેમની સ્થિરતા, વૈવિધ્યતા અને બહુવિધ ઉપચારાત્મક કાર્યોને સંકલિત કરવાની ક્ષમતાએ તેમને બાયોમેડિકલ એપ્લિકેશન્સ માટે ઉભરતા પ્લેટફોર્મ બનાવ્યા છે. આ ફાયદાઓ પર આગળ વધતા, સંશોધકોએ ઘા રૂઝવવા માટે પ્રથમ વખત નોંધાયેલા સેરિયમ–રૂટિન નેનોકોમ્પ્લેક્સ ધરાવતો એક નવતર MPN વિકસાવ્યો છે. સેરિયમ એ એક ધાતુનો આયન છે જે શરીરમાં હાજર એન્ટીઑકિસડન્ટ ઉત્સેચકોની નકલ કરે છે અને વધારાના ROS ને દૂર કરે છે, જ્યારે રૂટિન એ કુદરતી રીતે મળતું એન્ટીઑકિસડન્ટ છે, જે તેની એન્ટીબેક્ટેરિયલ અને બળતરા વિરોધી (એન્ટી-ઇન્ફ્લેમેટરી) ગુણધર્મો માટે જાણીતું છે. બંને ઘટકો સાથે મળીને સેલ્યુલર નુકસાનનો સામનો કરવા અને પેશીઓના સમારકામને પ્રોત્સાહન આપવા માટે સુમેળભર્યું (સિનર્જિસ્ટિક) કાર્ય કરે છે.

આ અભ્યાસ એસીએસ એપ્લાઇડ બાયો મટીરિયલ્સ (ACS Applied Bio Materials) માં પ્રગટ થયો હતો, જેનું શીર્ષક ‘નેનોકોમ્પ્લેક્સ-ઇન્ટિગ્રેટેડ મલ્ટિફંક્શનલ હાઇડ્રોજેલ ફોર ફાસ્ટ-ટ્રેક્ડ વૂન્ડ રિપેર એપ્લિકેશન: અ પ્રીક્લિનિકલ ઇવેલ્યુએશન' છે. તેની અસર સમજાવતા, સહ-લેખક પ્રો. મુકેશ ધાનકા, જેઓ IITGN ના બાયોલોજિકલ સાયન્સ એન્ડ એન્જિનિયરિંગ વિભાગમાં આસિસ્ટન્ટ પ્રોફેસર છે, તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “જેમ જેમ ઘાની સંભાળનો વિકાસ થઈ રહ્યો છે, તેમ બાયોમટીરિયલ્સની વધતી જતી જરૂરિયાત છે જે ઘા માટે માત્ર રક્ષણાત્મક આવરણ તરીકે સેવા આપવા કરતાં વધુ કાર્ય કરે. આ કાર્ય દર્શાવે છે કે કેવી રીતે વિચારશીલ મટીરિયલ ડિઝાઇન રૂઝ આવવામાં વિલંબ કરતા મુખ્ય પડકારોને દૂર કરવામાં મદદ કરી શકે છે. અમને આશા છે કે તે રિજનરેટિવ મેડિસિનમાં વધુ પ્રગતિ માટે પ્રેરણા આપશે અને વધુ સ્માર્ટ થેરાપ્યુટિક પ્લેટફોર્મ્સની ડિઝાઇનને પ્રોત્સાહિત કરશે.”

હાઇડ્રોજેલની કામગીરીનું મૂલ્યાંકન કરવા માટે, ટીમે પ્રયોગશાળાના પ્રયોગો અને પ્રીક્લિનિકલ પ્રાણી અભ્યાસો દ્વારા તેનું વ્યાપક પૃથ્થકરણ કર્યું હતું, અને તેની સલામતી તેમજ ઘા રૂઝવવાની ક્ષમતાનું મૂલ્યાંકન કર્યું હતું. પરિણામો દર્શાવે છે કે હાઇડ્રોજેલ રક્ત અને આસપાસના પેશીઓ સાથે સુસંગતતા દર્શાવે છે, જે ઘાની સંભાળ માટે અત્યંત મહત્વપૂર્ણ જરૂરિયાત છે. તેઓએ એ પણ શોધ્યું કે, એકવાર ઘાની જગ્યા પર ઇન્જેક્ટ કર્યા પછી, હાઇડ્રોજેલ ઉપચારાત્મક એજન્ટોને નિયંત્રિત અને સતત રીતે વિતરિત કરી શકે છે. આ લાંબા સમય સુધી ચાલતા મુક્ત થવાને કારણે સતત અને ઉન્નત એન્ટીઑકિસડન્ટ અને એન્ટીબેક્ટેરિયલ પ્રવૃત્તિ સક્ષમ બની, જે સારવાર ન કરાયેલા ઘાની તુલનામાં ઝડપથી ઘા બંધ થવાને પ્રોત્સાહન આપે છે.

બીજી મહત્વની વિશેષતા તેની ઉચ્ચ શોષણ ક્ષમતા છે, જે તેને ઘામાંથી કુદરતી રીતે બહાર નીકળતા પ્રવાહીને પોતાના વજન કરતાં 10 ગણા સુધી શોષવા માટે સક્ષમ બનાવે છે. જો કે મધ્યમ માત્રા ફાયદાકારક છે, પરંતુ અતિશય પ્રવાહી રિકવરીમાં વિલંબ કરી શકે છે, ચેપનું જોખમ વધારી શકે છે, અને આસપાસના તંદુરસ્ત પેશીઓને નરમ અને નાજુક બનાવી શકે છે. ભેજવાળી છતાં નિયંત્રિત પરિસ્થિતિઓ જાળવી રાખીને અને એક જ પ્લેટફોર્મની અંદર એન્ટીઑકિસડન્ટ, એન્ટીબેક્ટેરિયલ અને સતત ઉપચારાત્મક પ્રકાશનને જોડીને, આ સંકલિત સારવાર વ્યૂહરચના પેશીઓના પુનર્જીવન (રિજનરેશન) ને ટેકો આપે છે.

આ તારણો પાછળની વૈજ્ઞાનિક વિચારસરણી પર પ્રકાશ પાડતા, પ્રથમ લેખક શ્રેયશ અપોટીકર, જેમણે IITGN ખાતે તેમનું MTech પૂર્ણ કર્યું છે, તેમણે જણાવ્યું હતું કે, “રૂઝ આવવી એ એક જટિલ જૈવિક પ્રક્રિયા છે, અને ઊંડા ઘા ભાગ્યે જ કોઈ એક પરિબળને કારણે રૂઝાવવામાં નિષ્ફળ જાય છે; અસરકારક સમારકામને ટેકો આપવા માટે બહુવિધ જૈવિક પડકારોને એકસાથે ઉકેલવા જ જોઈએ. આ સમજણે અમને એક એવા મટીરિયલની ડિઝાઇન કરવા માટે માર્ગદર્શન આપ્યું જેમાં દરેક ઘટક અન્ય પૂરક બને અને માત્ર એક જ પદ્ધતિ પર આધાર રાખવાને બદલે સંકલિત ઉપચારાત્મક પ્રતિભાવ રચે.”

રૂઝ આવવામાં વિલંબ કરતા કેટલાક મુખ્ય જૈવિક અવરોધોને સક્રિયપણે સંબોધીને, હાઇડ્રોજેલ ઊંડા અને મુશ્કેલ-થી-રૂઝ આવતા ઘાની સારવાર માટે આશાસ્પદ ઉમેદવાર તરીકે ઉભરી આવે છે. આ અભ્યાસ દર્શાવે છે કે કેવી રીતે બાયોમટીરિયલ્સ અને નેનોટેકનોલોજીમાં થયેલી પ્રગતિને જોડીને આધુનિક ઘા સંભાળના ઉકેલો વિકસાવી શકાય છે જે પરંપરાગત ડ્રેસિંગ્સ કરતાં આગળ વધે છે. ક્લિનિકલ એપ્લિકેશન પહેલાં વધુ અભ્યાસની જરૂર પડશે, પરંતુ આ કાર્ય જટિલ ઘા માટે દર્દીના પરિણામોમાં સુધારો કરવા અને રિકવરી સમય ઘટાડવા સક્ષમ આગામી પેઢીની થેરાપીઓ તરફ એક પ્રોત્સાહક પગલું રજૂ કરે છે. ભવિષ્ય તરફ જોતા, આ પેટન્ટ ટેક્નોલોજી માનવ અને પશુચિકિત્સા બંનેની ઘા સંભાળમાં સંભવિત ઉપયોગો ધરાવે છે, અને સંશોધન ટીમ મોટા પ્રાણીઓના અભ્યાસ, ક્લિનિકલ ઉપયોગ માટેના વિકાસ, વ્યાપારીકરણ અને ટેક્નોલોજી લાયસન્સિંગ માટે ઉદ્યોગ ભાગીદારો શોધી રહી છે.

આ ટીમમાં IITGNના પ્રો. મુકેશ ધાનકા, શ્રેયશ અપોટીકર, અનિરુદ્ધ દાન, સેબિકા પંજા, ઋષિ સૂરી, દીપા ગર્ગ, હિતાશા વિથલાની અને ઇફ્તેસુમ રહેમાન સામેલ છે, જેમણે નિરમા યુનિવર્સિટીના પ્રો. શ્રીરામ શેષાદ્રી, આનેરી જોશી અને દેવાંશી ગજ્જર સાથે મળીને કામ કર્યું છે.

(रिलीज़ आईडी: 2284559) आगंतुक पटल : 47