15 મે, 2026 ના રોજ, રિસર્ચ એન્ડ એનાલિસિસ વિંગ (R&AW) એ સંસ્થાના સ્થાપક શ્રી રામેશ્વર નાથ કાઓની સ્મૃતિને સન્માનિત કરવા માટે વર્ષ 2007 માં શરૂ કરાયેલી વાર્ષિક વ્યાખ્યાન શ્રેણી, આર એન કાઓ મેમોરિયલ લેક્ચર-2026 નું આયોજન કર્યું હતું.

આ વર્ષે માનનીય કેન્દ્રીય ગૃહ અને સહકાર મંત્રી શ્રી અમિત શાહે 'નાર્કોટિક્સ: અ બોર્ડરલેસ થ્રેટ, અ કલેક્ટિવ રિસ્પોન્સિબિલિટી' (Narcotics: A Borderless Threat, A Collective Responsibility - માદક દ્રવ્યો: એક સરહદવિહોણું જોખમ, એક સામૂહિક જવાબદારી) વિષય પર આર.એન કાઓ મેમોરિયલ લેક્ચર આપ્યું હતું.

તેમના સંબોધનમાં, માનનીય કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ કહ્યું  કે પ્રધાનમંત્રી  શ્રી નરેન્દ્ર મોદીના નેતૃત્વ હેઠળ ભારતે 2047 સુધીમાં ડ્રગ મુક્ત ભારત (Drug Free India) હાંસલ કરવાનું રાષ્ટ્રીય લક્ષ્ય નક્કી કર્યું છે. તેમણે જણાવ્યું કે ભારતીય સુરક્ષા એજન્સીઓએ ડ્રગ-સિન્ડિકેટ્સને નાબૂદ કરવા માટે એક રોડમેપ તૈયાર કર્યો છે અને તેઓ આ લક્ષ્ય તરફ કામ કરી રહ્યા છે. તેમણે સ્પષ્ટપણે ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે ડ્રગ્સ પ્રત્યે ભારતની 'ઝીરો ટોલરન્સ' (Zero Tolerance - બિલકુલ સાંખી ન લેવાની) ની નીતિ હેઠળ, દેશ એ સુનિશ્ચિત કરશે કે ટ્રાન્ઝિટ રૂટ તરીકે ભારતનો ઉપયોગ કરીને એક ગ્રામ પણ માદક દ્રવ્યો દેશમાં પ્રવેશવા દેવામાં ન આવે કે અહીંથી બહાર જવા દેવામાં ન આવે.

શ્રી શાહે હાઇલાઇટ કર્યું કે ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ (માદક દ્રવ્યોની હેરફેર) એ માત્ર પોલીસ અથવા એન્ટી-નાર્કોટિક્સ એજન્સીઓ દ્વારા હેન્ડલ કરવાનો કાયદો અને વ્યવસ્થાનો વિષય નથી, પરંતુ સમાજ અને આપણી ભાવિ પેઢીઓ પર લાંબા ગાળાની અસર કરનારો મુદ્દો છે; જે વ્યાપક પ્રતિભાવની માંગ કરે છે. તેમણે જણાવ્યું હતું કે જ્યારે આતંકવાદીઓ અને ગુનાહિત નેટવર્કને ભંડોળ પૂરું પાડવા અને સમાંતર અર્થતંત્રને વેગ આપવા માટે ડ્રગના નાણાં ડાયવર્ટ કરવામાં આવતા હોવા અંગે જાગૃતિ હતી, ત્યારે જે બાબત મોટાભાગે ધ્યાન વગરની રહી ગઈ હતી તે એ હતી કે ડ્રગનો દુરુપયોગ માનવ શરીરને કાયમી નુકસાન પહોંચાડે છે. તેમણે ચેતવણી આપી હતી કે વિશ્વના તમામ જવાબદાર રાષ્ટ્રો માટે આ ખતરાને હરાવવા માટે સાથે મળીને કામ કરવાનો  સમય આવી ગયો છે અને ઉમેર્યું કે જો અત્યારે સંયુક્ત પ્રયાસો શરૂ કરવામાં નહીં આવે, તો દસ વર્ષ પછી વિશ્વને અહેસાસ થશે કે તેનાથી થયેલા નુકસાનને પલટાવવા માટે ઘણું મોડું થઈ ગયું છે.

શ્રી અમિત શાહે ડ્રગ્સ સામેના યુદ્ધમાં એકીકૃત વૈશ્વિક પ્રયાસની હાકલ કરી હતી અને આ મુદ્દાનો સામનો કરવા માટે એક સમાન કાનૂની માળખાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે જણાવ્યું હતું કે જ્યાં સુધી નિયંત્રિત પદાર્થો તરીકે કોને નિયુક્ત કરવામાં આવે છે તે અંગે વૈશ્વિક સ્તરે ઉચ્ચ સ્તરની સંમતિ તેમજ ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ માટે સમાન પ્રમાણભૂત દંડ ન હોય, ત્યાં સુધી ડ્રગ કાર્ટેલ્સ નીતિમાં રહેલી વિસંગતતાઓનો લાભ લેવાનું ચાલુ રાખશે, જેથી આ ખતરા સામે લડવાના પ્રયાસો નબળા પડશે.

માદક દ્રવ્યોની હેરફેરનો સામનો કરવા માટે આંતરરાષ્ટ્રીય સહકારની તકો નિર્ણાયક હોવાનું રેખાંકિત કરતાં, તેમણે નાર્કોટિક્સના કન્સાઇનમેન્ટ્સને અટકાવવા અને ડ્રગ કિંગપિન્સ (મુખ્ય સૂત્રધારો) ની અટકાયત/દેશનિકાલ કરવા માટે રિયલ-ટાઇમ ઇન્ટેલિજન્સ (વાસ્તવિક સમયની ગુપ્ત માહિતી) શેર કરવાના મહત્વ પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે માહિતી આપી હતી કે છેલ્લા બે વર્ષમાં ભારત મિત્ર દેશોના સહયોગથી 40 થી વધુ આંતરરાષ્ટ્રીય ગુનેગારોને ભારત પાછા લાવવામાં સફળ રહ્યું છે. જો કે, તેમણે ઉમેર્યું હતું કે હજી ઘણું બધું કરવાની જરૂર છે.

તેમણે જણાવ્યું હતું કે તમામ જવાબદાર દેશોએ એ હકીકત પર સર્વસંમતિ પર પહોંચવાની જરૂર છે કે રાષ્ટ્રીય સુરક્ષા, જાહેર આરોગ્યનું રક્ષણ કરવા અને નાર્કો-સ્ટેટ્સ (Narco-States) ને વૈકલ્પિક સત્તા કેન્દ્રો બનતા અટકાવવા માટે ડ્રગ્સ સામેનું યુદ્ધ અત્યંત મહત્વપૂર્ણ છે. આ લક્ષ્ય હાંસલ કરવા માટે, માનનીય કેન્દ્રીય ગૃહ મંત્રીએ ગાઢ આંતરરાષ્ટ્રીય સંકલનની હાકલ કરી હતી. વધુમાં, આ ખતરાના સરહદવિહોણા સ્વરૂપને ધ્યાનમાં રાખીને, તેમણે શ્રોતાઓમાં ઉપસ્થિત વિવિધ દેશોના રાજદૂતો અને રાજદ્વારીઓને ડ્રગ્સ વિરૂદ્ધના ભારતના પ્રયાસોના યુદ્ધમાં જોડાવા માટે આહવાન કર્યું હતું, અને વૈશ્વિક સામાજિક તાણાવાણાને બચાવવા માટે ડ્રગ મુક્ત વિશ્વ હાંસલ કરવા માટે ગંભીર સહયોગી પ્રયાસોની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

શ્રી શાહે એમ પણ કહ્યું હતું કે 8 અબજની વસ્તી, 195 રાષ્ટ્રો અને 250,000 કિલોમીટરની આંતરરાષ્ટ્રીય સરહદો ધરાવતું વિશ્વ ડ્રગ્સની સમસ્યાનો સામનો ટુકડાઓમાં (વિભાજિત અભિગમો દ્વારા) કરી શકે નહીં. ડ્રગ્સ સામેની લડાઈમાં, ગુપ્ત માહિતીના આદાનપ્રદાન, સંકલિત કાર્યવાહી અને સરહદ પારના ઓપરેશન્સ સાથે રાષ્ટ્રો વચ્ચેનો સામૂહિક સંકલ્પ નિર્ણાયક સાબિત થશે.

તેમણે ઉમેર્યું હતું કે ડ્રગ્સ સામેની લડાઈ ભૌગોલિક રાજકીય મતભેદો અને વ્યક્તિગત રાષ્ટ્રીય હિતોથી ઉપર ઉઠવી જોઈએ. વિશ્વએ નાર્કો નેટવર્ક અને નાર્કો-ટેરર સ્ટેટ્સ (નાર્કો-આતંકવાદી રાજ્યો) બંને સામે એકસાથે લડવું પડશે. આ લડાઈમાં, વિશ્વએ પ્રતિબંધિત પદાર્થોની સામાન્ય વ્યાખ્યા, ડ્રગ ટ્રાફિકિંગ માટે પ્રમાણભૂત સજા, ડ્રગ કિંગપિન્સનું પ્રત્યાર્પણ (extradition) અને ઇન્ટેલિજન્સ શેરિંગ માટે સમાન કાયદા અપનાવવા પડશે.

આ કાર્યક્રમમાં શ્રી આર એન કાઓના પરિવારના સભ્યો, R&AW ના ભૂતપૂર્વ સેક્રેટરીઓ, 40 થી વધુ દેશોના રાજદૂતો/હાઈ કમિશનરો અને રાજદ્વારીઓ ઉપરાંત ભારતીય સુરક્ષા તંત્રના અધિકારીઓએ હાજરી આપી હતી.

 

(રીલીઝ આઈડી: 2261608) મુલાકાતી સંખ્યા : 10