કેન્દ્રીય વાણિજ્ય અને ઉદ્યોગ મંત્રી શ્રી પીયૂષ ગોયલે આજે જાહેરાત કરી હતી કે રમતગમત સાથે સંકળાયેલા તમામ બૌદ્ધિક સંપદા (IP) રજિસ્ટ્રેશન—જેમાં ટ્રેડમાર્ક, કોપીરાઈટ, પેટન્ટ, ડિઝાઇન, પરંપરાગત જ્ઞાન અને ભૌગોલિક સંકેતો (GI) નો સમાવેશ થાય છે—તેને તાત્કાલિક અસરથી ત્રણ વર્ષના સમયગાળા માટે ફીમાંથી મુક્તિ આપવામાં આવશે. આ જાહેરાત નવી દિલ્હીમાં “IP અને સ્પોર્ટ્સ: રેડી, સેટ, ઇનોવેટ!” થીમ હેઠળ આયોજિત વિશ્વ બૌદ્ધિક સંપદા દિવસની ઉજવણી દરમિયાન કરવામાં આવી હતી.

રમતગમતના ઇકોસિસ્ટમમાં નવીનતાને પ્રોત્સાહન આપવા માટે એક વિશેષ અભિયાન તરીકે જાહેર કરાયેલ આ માફી, IP ની તમામ શ્રેણીઓમાં લાગુ પડશે. મંત્રીશ્રીએ નિર્દેશ આપ્યો હતો કે આ અંગેનું નોટિફિકેશન તાત્કાલિક અસરથી બહાર પાડવામાં આવે. તેમણે એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે ફી મુક્તિ ઉપરાંત, સરકાર નવીનતાઓ, વિદ્યાર્થીઓ, કારીગરો અને હિસ્સેદારોને IP અધિકારો ફાઇલ કરવા અને સુરક્ષિત કરવામાં મદદ કરવા માટે વર્તમાન યોજનાઓ હેઠળ સુવિધા સહાય પણ આપશે, જેથી તેમની IP ઇકોસિસ્ટમની સફર સરળ બને.

કાર્યક્રમના સમાપન સત્રમાં શ્રી પીયૂષ ગોયલ દ્વારા જમ્મુ અને કાશ્મીર રણજી ટ્રોફી ટીમનું તેમના ઐતિહાસિક પ્રદર્શન બદલ સન્માન કરવામાં આવ્યું હતું. ટીમને 67 વર્ષ પછી સીમાચિહ્નરૂપ વિજય મેળવવા માટે સન્માનિત કરવામાં આવી હતી, જેમાં આઠ વખતની ચેમ્પિયન ટીમ કર્ણાટક સામેની નોંધપાત્ર જીતનો સમાવેશ થાય છે. આ સિદ્ધિને ગૌરવની ક્ષણ તરીકે ગણાવવામાં આવી હતી, જે જમ્મુ અને કાશ્મીરની વધતી જતી રમતગમતની ક્ષમતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે અને સમગ્ર પ્રદેશના યુવા ખેલાડીઓ માટે પ્રેરણા સ્ત્રોત બની રહે છે.

મંત્રીશ્રીએ નોંધ્યું હતું કે આ વિકાસ જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં રમતગમતને પ્રોત્સાહન આપવા અને નવી તકો ઊભી કરવા માટે સરકાર દ્વારા કરવામાં આવેલા સતત પ્રયાસોની પૃષ્ઠભૂમિમાં થયો છે. તેમણે હાઇલાઇટ કર્યું હતું કે ઇન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરમાં વધતું રોકાણ અને પ્રવાસન તથા ઉદ્યોગમાં વિસ્તરતી તકોને કારણે રમતગમત સહિત વિવિધ ક્ષેત્રોમાં યુવાનોની વધુ ભાગીદારી શક્ય બની રહી છે. આ વિજયને નવી આશા અને તકના સંકેત તરીકે વર્ણવવામાં આવ્યો હતો, જેમાં આગામી વર્ષોમાં આ પ્રદેશના યુવા ખેલાડીઓ રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય સ્તરે શ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરશે તેવી અપેક્ષા છે.

મંત્રીશ્રીએ કાશ્મીર વિલો ક્રિકેટ બેટના મહત્વ પર ભાર મૂકતા જણાવ્યું હતું કે તે ભારતની કારીગરી અને IP શક્તિનું પ્રતિનિધિત્વ કરે છે. તેમણે નોંધ્યું હતું કે તે ભારતમાંથી ભૌગોલિક સંકેત (GI) ટેગ મેળવનાર પ્રથમ અને સંભવતઃ એકમાત્ર રમતગમત સંબંધિત ઉત્પાદન છે. તેમણે તેની વૈશ્વિક હાજરી વધારવા માટે જમ્મુ અને કાશ્મીરમાં જ તેના ઉત્પાદનને પ્રોત્સાહન આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો.

મંત્રીશ્રીએ જમ્મુ અને કાશ્મીર તેમજ મેરઠ જેવા પ્રદેશોમાં સ્પોર્ટ્સ મેન્યુફેક્ચરિંગ ક્લસ્ટર્સ વિકસાવવા હાકલ કરી હતી, અને આ ક્ષેત્રોમાં સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સ સેક્ટરમાં મુખ્ય હબ તરીકે ઉભરી આવવાની સંભાવના હોવાનું જણાવ્યું હતું. તેમણે બેટ, બોલ, હોકી સાધનો, તાલીમ સહાયક સાધનો અને જિમ સાધનો સહિત સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સના સ્થાનિક ઉત્પાદનને નોંધપાત્ર રીતે વેગ આપવાની જરૂરિયાત પર ભાર મૂક્યો હતો, જેથી સ્વદેશી ઉત્પાદન ક્ષમતા મજબૂત થાય અને સ્થાનિક મૂલ્ય શૃંખલાઓને ટેકો મળે.

જમ્મુ અને કાશ્મીર પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરતા મંત્રીશ્રીએ પ્રાદેશિક શક્તિનો ઉપયોગ કરીને વિશિષ્ટ ઉત્પાદન ઇકોસિસ્ટમ વિકસાવવાની તક રેખાંકિત કરી હતી, ખાસ કરીને સ્પોર્ટ્સ ગુડ્સમાં, જે સ્થાનિક આજીવિકામાં વધારો કરી શકે છે અને પ્રદેશને રાષ્ટ્રીય અને વૈશ્વિક બજારોમાં વધુ પ્રમુખતા અપાવી શકે છે. તેમણે સ્પોર્ટ્સ ફોર્મેટમાં નવીનતા લાવવા માટે પણ પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા અને સૂચવ્યું હતું કે મૂલ્ય નિર્માણ સુનિશ્ચિત કરવા અને રમતગમત ક્ષેત્રના વ્યાપક નવીનતા-આધારિત વિકાસને ટેકો આપવા માટે આવી નવીનતાઓને યોગ્ય બૌદ્ધિક સંપદા સુરક્ષા માટે તપાસવી જોઈએ.

મંત્રીશ્રીએ નવીનતાઓ, વિદ્યાર્થીઓ અને હિસ્સેદારોને દરેક નવા વિચારને વહેલી તકે IP અસ્કયામતમાં રૂપાંતરિત કરવા અને માલિકી તથા મૂલ્ય સુરક્ષિત કરવા માટે રજિસ્ટ્રેશન મેળવવા વિનંતી કરી હતી. તેમણે IP રજિસ્ટ્રેશન પ્રક્રિયામાં અરજદારોને મદદ કરવા માટે સરકારી સહાય પ્રણાલીની ઉપલબ્ધતા વિશે પણ માહિતી આપી હતી.

રમતગમતની આર્થિક ક્ષમતા પર પ્રકાશ પાડતા શ્રી ગોયલે નોંધ્યું હતું કે છેલ્લા 18 વર્ષોમાં ફ્રેન્ચાઈઝી-આધારિત ક્રિકેટ ટીમોના મૂલ્યાંકનમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ થઈ છે, જે નવીનતા અને વ્યાપારીકરણ દ્વારા પ્રેરિત રમતગમતની પરિવર્તનશીલ સફરને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

તાજેતરના વિકાસનો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી ગોયલે ભારત-ન્યૂઝીલેન્ડ મુક્ત વ્યાપાર કરાર (FTA) ના હસ્તાક્ષરનો ઉલ્લેખ કર્યો અને નોંધ્યું કે બંને દેશો રમતગમતના સંબંધોના 100 વર્ષ પણ ઉજવી રહ્યા છે.

સરકારના વિઝનનો પુનરોચ્ચાર કરતા મંત્રીશ્રીએ “ઇનોવેટ, પેટન્ટ, પ્રોડ્યુસ એન્ડ પ્રોસ્પર” (નવીનતા કરો, પેટન્ટ મેળવો, ઉત્પાદન કરો અને સમૃદ્ધ બનો)ના માર્ગદર્શક સિદ્ધાંત પર ભાર મૂક્યો હતો, અને હિસ્સેદારોને વિચારો વિકસાવવા, IP અધિકારો સુરક્ષિત કરવા, ઉત્પાદન વધારવા અને વૈશ્વિક બજારો સુધી પહોંચવા પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા. તેમણે નોંધ્યું હતું કે ભારતનું મુક્ત વ્યાપાર કરારોનું વિસ્તરતું નેટવર્ક ભારતીય નવીનતાઓ માટે નવી તકો ખોલી રહ્યું છે.

ટેકનોલોજી, ડિઝાઇન અને બૌદ્ધિક સંપદાના સંગમ પર નવીનતાને આગળ વધારવાના એક મોટા પગલા તરીકે, શ્રી પીયૂષ ગોયલે આજે ઔપચારિક રીતે 'વિકસિત ભારત ડિજિટલ મેટ્રિક્સ 2026 – ડિઝાઇન હેકાથોન' પણ લોન્ચ કરી હતી. DPIIT દ્વારા IIT દિલ્હીના સહયોગથી આયોજિત આ છ મહિનાની ઇમર્સિવ હેકાથોન સ્માર્ટ વિયેરેબલ્સની થીમ પર આધારિત છે, જે રોજિંદા જીવન, પ્રદર્શન અને સર્વગ્રાહી સુખાકારીને વધારવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે નેક્સ્ટ જનરેશન સોલ્યુશન્સ વિકસાવવા પર ધ્યાન કેન્દ્રિત કરે છે.

આ પહેલ અદ્યતન ટેકનોલોજી અને યુઝર-સેન્ટ્રિક ડિઝાઇનના વધતા જોડાણને રેખાંકિત કરે છે, જે સહભાગીઓને એવા સ્માર્ટ વિયેરેબલ પ્રોટોટાઇપ્સ વિકસાવવા પ્રોત્સાહિત કરે છે જે કાર્યાત્મક રીતે અત્યાધુનિક હોય અને રોજિંદા ઉપયોગ માટે આકર્ષક પણ હોય. પેટન્ટ અને ડિઝાઇન અધિકારો દ્વારા સુરક્ષિત કરી શકાય તેવી નવીનતાઓને પ્રોત્સાહન આપીને, આ હેકાથોન ભારતની IP-આધારિત ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમ પ્રત્યેની પ્રતિબદ્ધતાને મજબૂત બનાવે છે અને યુવા સંશોધકોને સર્જનાત્મક વિચારોને વ્યવહારુ, વાસ્તવિક-વિશ્વના અનુપ્રયોગોમાં રૂપાંતરિત કરવામાં સક્ષમ બનાવે છે.

મંત્રીશ્રીએ ભારતની વિસ્તરતી રમતગમતની મહત્વાકાંક્ષાઓ પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો હતો, જેમાં ઓલિમ્પિકમાં ક્રિકેટનો સમાવેશ અને 2036 ઓલિમ્પિક ગેમ્સની યજમાની માટેની ભારતની બિડનો સમાવેશ થાય છે. તેમણે જમ્મુ અને કાશ્મીર સહિતના યુવાનોને આંતરરાષ્ટ્રીય રમતગમતના પ્લેટફોર્મમાં વધુ ભાગ લેવા માટે પ્રોત્સાહિત કર્યા હતા.

રમતગમત એ શારીરિક સુખાકારી માટેનું સાધન અને મહત્વની આર્થિક પ્રવૃત્તિ બંને છે તેના પર ભાર મૂકતા મંત્રીશ્રીએ રમતગમતના દર્શકોના વધતા વ્યાપ અને તેના આર્થિક આયામો પર પ્રકાશ પાડ્યો હતો. તેમણે ભારતમાં નવી રમતગમત અને તેના ફોર્મેટના ઝડપી સ્વીકારની પણ નોંધ લીધી હતી.

સ્પોર્ટ્સ પોલિસી 2025 નો ઉલ્લેખ કરતા શ્રી ગોયલે રમતગમતની માળખાગત સુવિધાઓ મજબૂત કરવા, શાળા સ્તરે રમતગમતને પ્રોત્સાહન આપવા અને દેશભરના યુવાનો માટે સમાન તકો સુનિશ્ચિત કરવાના પ્રયાસો પર ભાર મૂક્યો હતો. તેમણે આદિવાસી સમુદાયોની પ્રતિભાને પોષવા માટે રાંચીમાં સ્પોર્ટ્સ એકેડમીની સ્થાપના સહિતની ભૂતકાળની પહેલોને પણ ટાંકી હતી.

તેમણે રમતગમતના વિકાસ માટે કોર્પોરેટ સોશિયલ રિસ્પોન્સિબિલિટી (CSR) ફંડના વધુ ઉપયોગ માટે અનુરોધ કર્યો હતો, જેમાં દેશભરમાં ઓપન જિમ સુવિધાઓની રચના અને દૂરના વિસ્તારોમાં ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચરના વિસ્તરણનો સમાવેશ થાય છે.

રમતવીરો અને ઇન્ફ્લુએન્સર્સને સાવધ કરતા શ્રી ગોયલે જવાબદાર એન્ડોર્સમેન્ટ (જાહેરાત) પ્રથાઓ અપનાવવાની સલાહ આપી હતી, ખાસ કરીને પોષણ અને સપ્લિમેન્ટ્સ જેવા ક્ષેત્રોમાં, જેથી ગેરમાર્ગે દોરતી જાહેરાતોથી બચી શકાય.

કાર્યક્રમમાં સ્પોર્ટ્સ IP ક્વિઝ, સ્પોર્ટ્સ એડવર્ટાઇઝિંગ અને એન્ડોર્સમેન્ટ્સ પર વર્કશોપ અને આંતરરાષ્ટ્રીય IP ઓફિસોની સહભાગીતા સાથે “ફ્યુચર ઓફ IP એન્ડ સ્પોર્ટ્સ” પર ઇન્ટરેક્ટિવ ફોરમ સહિતના સંવાદાત્મક તત્વોનો પણ સમાવેશ કરવામાં આવ્યો હતો. સ્પોર્ટ્સ ઇનોવેશન એરેનામાં સ્પોર્ટ્સ ટેકનોલોજી, ઉત્પાદન અને ઇ-સ્પોર્ટ્સ (esports)માં થયેલા ફેરફારો પ્રદર્શિત કરવામાં આવ્યા હતા.

SM/NP/JD