કેન્દ્રીય કાપડ મંત્રી શ્રી ગિરીરાજ સિંહે આજે કાપડ સચિવ શ્રીમતી નીલમ શમી રાવ અને કાપડ મંત્રાલયના વરિષ્ઠ અધિકારીઓની હાજરીમાં કાપડની સ્થાનિક માંગ પરનો અભ્યાસ અહેવાલ “Market for Textiles and Clothing: National Household Survey 2024” (કાપડ અને કપડાં માટેનું બજાર: રાષ્ટ્રીય ઘરગથ્થુ સર્વેક્ષણ 2024) જાહેર કર્યો હતો. આ સર્વેક્ષણ ઘરગથ્થુ ક્ષેત્રમાં કાપડ અને વસ્ત્રો (T&A) ની સ્થાનિક માંગનો અંદાજ કાઢે છે. આ વ્યાપક અભ્યાસ કાપડ અને કપડાં (T&C) ક્ષેત્રમાં સ્થાનિક માંગનું અનુમાન લગાવે છે અને નીતિ નિર્માતાઓ ઉપરાંત વેપાર અને ઉદ્યોગના હિતધારકો માટે ક્ષેત્રના વિકાસ માટે ઇચ્છિત વ્યૂહરચના વિકસાવવા માટે એક મહત્વપૂર્ણ સંદર્ભ તરીકે કામ કરે છે.

મંત્રાલય હેઠળની ટેક્સટાઇલ કમિટી દ્વારા હાથ ધરવામાં આવેલા અભ્યાસ મુજબ, છેલ્લા 15 વર્ષ દરમિયાન કાપડની સ્થાનિક માંગમાં મજબૂત વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. કાપડના બજારનું કદ 2010 માં ₹ 4.89 લાખ કરોડથી વધીને 2024 માં ₹ 14.95 લાખ કરોડ થયું છે, જે 8.3% નો કમ્પાઉન્ડ એન્યુઅલ ગ્રોથ રેટ (CAGR) દર્શાવે છે. કુલ બજારના કદમાંથી, ઘરગથ્થુ વપરાશનો ફાળો 2010 માં ₹ 4.18 લાખ કરોડથી વધીને 2024 માં ₹ 8.77 લાખ કરોડ થયો છે અને દેશમાં કાપડની સ્થાનિક માંગને વધારવામાં મુખ્ય ભૂમિકા ભજવી છે.

તે જ સમયે, માથાદીઠ માંગ 2010 માં ₹ 2,119 થી વધીને 2024 માં ₹ 6,066 થઈ છે, જે 7.8% ના CAGR સાથે મજબૂત વૃદ્ધિ દર્શાવે છે. અંદાજો આ જ સમયગાળા દરમિયાન વ્યક્તિઓ દ્વારા કાપડની માથાદીઠ માંગમાં નોંધપાત્ર વધારો દર્શાવે છે.

પ્રોડક્ટ બાસ્કેટમાં મેન મેડ ફાઈબર (MMF) અને મિશ્રિત ફાઈબર આધારિત ઉત્પાદનોનો ફાળો 52.2% છે, ત્યારબાદ સુતરાઉ (કોટન) આધારિત ઉત્પાદનોનો ફાળો 41.2% છે. બીજી તરફ, રેશમ (સિલ્ક) અને ઉનના ફાઈબર આધારિત ઉત્પાદનો અનુક્રમે 5.2% અને 1.3% યોગદાન આપે છે.

ચોક્કસ આંકડાઓમાં જોઈએ તો, MMF અને મિશ્રિત કાપડની માંગમાં સૌથી વધુ નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી છે, જે ₹ 1.47 લાખ કરોડથી વધીને ₹ 4.47 લાખ કરોડ થઈ છે (8.28% CAGR). કપાસ બીજા ક્રમનું સૌથી મહત્વનું ફાઈબર રહ્યું છે, જેની કુલ માંગ ₹ 0.87 લાખ કરોડથી વધીને ₹ 3.53 લાખ કરોડ થઈ છે (10.53% CAGR). સિલ્ક અને વુલન આધારિત ઉત્પાદનોની માંગમાં સમાન ગાળામાં અનુક્રમે 8.93% અને 7.02% નો CAGR નોંધાયો છે.

2024 ના મુખ્ય આકર્ષણો:

• કાપડનું કુલ બજાર કદ: ₹ 14.95 લાખ કરોડ
• સ્થાનિક બજાર કદ: ₹ 12.02 લાખ કરોડ
• ઘરગથ્થુ માંગ: ₹ 8.77 લાખ કરોડ
• માથાદીઠ માંગ: ₹ 6,066

એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે જ્યારે ગ્રાહકોની પસંદગીની બાબતમાં કોટન આધારિત ઉત્પાદનો મુખ્ય ફાળો આપનાર તરીકે યથાવત છે, ત્યારે આ સમયગાળા દરમિયાન મેન મેડ ફાઈબર આધારિત ઉત્પાદનો પ્રત્યેની પસંદગીમાં નોંધપાત્ર વધારો થયો છે.

અભ્યાસ વધુમાં દર્શાવે છે કે મહિલા ગ્રાહકો, જેઓ કાપડ ઉત્પાદનોના મુખ્ય ખરીદદાર છે, તેમણે કાપડની કુલ ખરીદીમાં 55.5% ફાળો આપ્યો છે, જ્યારે પુરુષોનો ફાળો 44.5% છે. મુખ્ય માંગ ધરાવતા કાપડમાં શર્ટ, સાડી, ટ્રાઉઝર, સલવાર કમીઝ, પુરુષોના જીન્સ, ટી-શર્ટ, લેડીઝ ડ્રેસ મટીરિયલ, શર્ટિંગ, ધોતી અને બનિયાન તથા અન્ડરવેર સ્થાનિક બજારમાં સૌથી વધુ માંગ ધરાવતા ઉત્પાદનો રહ્યા છે. તે જ સમયે, મેન્સવેર સેગમેન્ટમાં મેન્સ જીન્સ સૌથી ઝડપથી વિકસતી કેટેગરી તરીકે ઉભરી આવ્યું છે, જ્યારે મહિલા ગ્રાહકોમાં લેગિંગ્સ જેવી પ્રોડક્ટ્સ વધુ પસંદ કરવામાં આવી છે.

અભ્યાસના મહત્વના તારણોમાંનું એક એ છે કે ભારતીય ગ્રાહકોમાં ટકાઉ (sustainableકાપડ ઉત્પાદનોના ઉપયોગ/અપનાવવાની માંગ વધી રહી છે. માંગની રીત સૂચવે છે કે ભારતીય ગ્રાહકો રિસાયકલ કરેલા/પુનઃપ્રક્રિયા કરેલા/પુનઃઉપયોગમાં લેવાયેલા વસ્ત્રો પસંદ કરવા ઉપરાંત ટકાઉ કાપડને વધુ અપનાવી રહ્યા છે. પુનઃઉપયોગમાં લેવાયેલા અને રિટેલર ઉત્પાદનો સહિત ટકાઉ કાપડની કુલ માંગ 2024 માં ₹ 37,000 કરોડ અંદાજવામાં આવી છે, જેમાંથી પુનઃઉપયોગમાં લેવાયેલા/ફરીથી તૈયાર કરાયેલા કાપડનો હિસ્સો લગભગ 58% છે, જે ટેક્સટાઇલ સેક્ટરમાં સર્ક્યુલારિટીને પ્રોત્સાહન આપવામાં રિસાયક્લિંગ પ્રથાઓની વધતી ભૂમિકા સૂચવે છે.

અહેવાલે ઘરગથ્થુ વપરાશમાં ટેકનિકલ ટેક્સટાઇલના વધતા સ્વીકાર પર પણ પ્રકાશ પાડ્યો છે. ટેકનિકલ ટેક્સટાઇલ ઉત્પાદનોમાં માસ્ક, સેનિટરી નેપકિન્સ, બેન્ડેજ ક્લોથ, ટેન્ટ, સીટ કવર ફેબ્રિક્સ, વાઇપ્સ, ડાયપર, નેપકિન્સ, સર્જિકલ ડિસ્પોઝેબલ વગેરેની માંગમાં ગ્રામીણ અને શહેરી બંને વિસ્તારોમાં નોંધપાત્ર વૃદ્ધિ જોવા મળી છે. એ નોંધવું મહત્વપૂર્ણ છે કે ટેકનિકલ ટેક્સટાઇલના વપરાશમાં ગ્રામીણ ઘરોનો હિસ્સો લગભગ 58% છે, જ્યારે શહેરી ઘરોનો હિસ્સો આશરે 42% છે.

આ અહેવાલ નીતિ નિર્ધારણ માટે મૂલ્યવાન ઇનપુટ્સ પૂરા પાડશે અને વેપાર તથા ઉદ્યોગના હિતધારકોને સ્થાનિક કાપડ બજાર માટે વ્યવસાયિક નિર્ણયો લેવામાં મદદરૂપ થશે તેવી અપેક્ષા છે.

SM/BS/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2249496) મુલાકાતી સંખ્યા : 26