રિઝર્વ બેંક ઓફ ઇન્ડિયા (RBI) અને નેશનલ બેંક ફોર એગ્રીકલ્ચર એન્ડ રૂરલ ડેવલપમેન્ટ (NABARD)નું નિયમનકારી અને સુપરવાઇઝરી માળખું સુનિશ્ચિત કરે છે કે સહકારી બેંકો નાણાકીય પારદર્શિતા સાથે કામ કરે.

આ સંદર્ભમાં અનેક પગલાં લેવામાં આવ્યા છે, જેમાં અન્ય બાબતોની સાથે નીચેનાનો સમાવેશ થાય છે:

• પારદર્શિતા સુનિશ્ચિત કરવા અને થાપણદારોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે, સરકાર દ્વારા બેંકિંગ રેગ્યુલેશન એક્ટમાં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે જેથી સહકારી બેંકોના બોર્ડ ઓફ ડિરેક્ટર્સની મુદત (ચેરપર્સન અને પૂર્ણ-સમયના ડિરેક્ટર્સને બાદ કરતાં) સતત મહત્તમ 10 વર્ષની કરવામાં આવી છે.
• મલ્ટી-સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ સોસાયટીઝ (MSCS) એક્ટ, 2002 માં સુધારો કરવામાં આવ્યો છે જેમાં કો-ઓપરેટિવ ઓમ્બડ્સમેન (સહકારી લોકપાલ) ની નિમણૂકની જોગવાઈનો સમાવેશ કરવામાં આવ્યો છે જે તેમની થાપણો, મલ્ટી-સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ સોસાયટીની કામગીરીના ન્યાયી લાભો અથવા સંબંધિત સભ્યોના વ્યક્તિગત અધિકારોને અસર કરતા અન્ય કોઈપણ મુદ્દા અંગે MSCS ના સભ્યોની ફરિયાદો અથવા અપીલો સાથે કામ કરે છે.
• ગવર્નન્સ અને જવાબદારીને મજબૂત કરવા માટે કો-ઓપરેટિવ ઇલેક્શન ઓથોરિટીની સ્થાપના કરવામાં આવી છે, જેમાં તમામ મલ્ટી-સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ સોસાયટીઓમાં મુક્ત અને ન્યાયી ચૂંટણી યોજવાનો આદેશ છે.
• સહકારી બેંકો માટે ફ્રોડ મેનેજમેન્ટ (છેતરપિંડી વ્યવસ્થાપન) પરના માસ્ટર ડાયરેક્શન 2024 માં RBI દ્વારા જારી કરવામાં આવ્યા છે અને તેમાં છેતરપિંડીની જાણ કરવા, કુદરતી ન્યાયના સિદ્ધાંતોનું પાલન, ગવર્નન્સ મિકેનિઝમ, વહેલી ચેતવણી પદ્ધતિનો અમલ, સ્ટાફની જવાબદારી, તૃતીય પક્ષોની જવાબદારી નક્કી કરવા અને બાહ્ય તથા આંતરિક ઓડિટર્સની ભૂમિકા સંબંધિત વ્યાપક માર્ગદર્શિકા સામેલ છે.
• RBI ના પ્રોમ્પટ કરેક્ટિવ એક્શન (PCA) ફ્રેમવર્ક માટે ઓળખાયેલી સહકારી બેંકોએ તેમની નાણાકીય તંદુરસ્તી પુનઃસ્થાપિત કરવા અને થાપણદારોના હિતોનું રક્ષણ કરવા માટે સમયસર ઉપચારાત્મક પગલાં શરૂ કરવા અને અમલમાં મૂકવાની જરૂર છે.
• NABARD એ સ્ટેટ કો-ઓપરેટિવ બેંક્સ (StCBs) અને ડિસ્ટ્રિક્ટ સેન્ટ્રલ કો-ઓપરેટિવ બેંક્સ (DCCBs) માં નાણાકીય કામગીરી સુધારવા અને નુકસાન અટકાવવા/ઘટાડવા માટે ટર્ન અરાઉન્ડ પ્લાન (TAP) અમલમાં મૂક્યો છે. TAP નો ઉદ્દેશ્ય નાણાકીય માપદંડોની સમીક્ષા અને દેખરેખ, વ્યવસાયનું વૈવિધ્યકરણ, આંતરિક તપાસ અને નિયંત્રણો, ગવર્નન્સ, ખર્ચ તર્કસંગતતા, માનવ સંસાધન વિકાસ, ટેકનોલોજી અપનાવવી, નાણાકીય સમાવેશ વગેરે સહિત વ્યાપક અભિગમ અપનાવીને આ સહકારી બેંકોના નાણાકીય નુકસાન ઘટાડવા અને એકંદર તંદુરસ્તી સુધારવાનો છે.
• RBI એ બેંકોના (સહકારી બેંકો સહિત) ખાતાધારકો માટે DICGC દ્વારા ડિપોઝિટ ઇન્સ્યોરન્સના સ્વરૂપમાં નાણાકીય સુરક્ષા જાળ (safety net) અમલમાં મૂકી છે, જેમાં સહકારી બેંકોમાં પ્રતિ થાપણદાર ₹ 5,00,000 સુધીની વિવિધ પ્રકારની થાપણો (મુદત અને વ્યાજ સહિત) વીમા દ્વારા સુરક્ષિત છે.
• RBI એ અર્બન કો-ઓપરેટિવ બેંકોમાં રિસ્ક બેઝ્ડ ઇન્ટરનલ ઓડિટ (RBIA) સિસ્ટમ માટે માર્ગદર્શિકા જારી કરી છે.

આ માહિતી આજે લોકસભામાં નાણા મંત્રાલયના રાજ્ય મંત્રી શ્રી પંકજ ચૌધરી દ્વારા એક લેખિત જવાબમાં આપવામાં આવી હતી.

SM/IJ/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2244129) મુલાકાતી સંખ્યા : 25