દાહોદ લોકસભા મતવિસ્તારમાં ABSS હેઠળ રેલવે સ્ટેશનનો પુનઃવિકાસ

3090. શ્રી જશવંતસિંહ સુમનભાઈ ભાભોર:

શું રેલવે મંત્રી નીચેની બાબતો જણાવવાની કૃપા કરશે કે:

(a) વર્ષ 2026 સુધીમાં અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ પુનઃવિકાસ હેઠળના સ્ટેશનોની સંખ્યા કેટલી છે અને દાહોદ લોકસભા મતવિસ્તાર હેઠળના સ્ટેશનોની હાલની સ્થિતિ શું છે;

(b) મલ્ટિમોડલ ઇન્ટિગ્રેશન અને ટૂરિઝમ સર્કિટ સંબંધિત વિકાસ કાર્યોની વિગતો શું છે; અને

(c) શું સરકારે મુસાફરોની સંતોષ અને પ્રાદેશિક આર્થિક વિકાસ પર ઉક્ત યોજનાની અસરનું મૂલ્યાંકન કર્યું છે?

જવાબ

રેલવે, માહિતી અને પ્રસારણ અને ઇલેક્ટ્રોનિક્સ અને માહિતી ટેકનોલોજી મંત્રી

(શ્રી અશ્વિની વૈષ્ણવ)

(a) થી (c) રેલવે મંત્રાલયે લાંબા ગાળાના અભિગમ સાથે સ્ટેશનોના પુનઃવિકાસ માટે અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના શરૂ કરી છે.

ગુજરાત સ્થિત દાહોદ લોકસભા મતવિસ્તારના દાહોદ અને લિમખેડા સ્ટેશનને અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ વિકાસ માટે ઓળખવામાં આવ્યા છે. દાહોદ અને લિમખેડા સ્ટેશનો પર વિકાસ કાર્યો સારી ગતિએ હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

દાહોદ સ્ટેશન પર, સ્ટેશન બિલ્ડિંગ, પોર્ચ, પ્લેટફોર્મ નંબર 1 ની પ્લેટફોર્મ સરફેસિંગ, બુકિંગ કાઉન્ટર, વેઇટિંગ હોલ, વેઇટિંગ રૂમ, પે એન્ડ યુઝ ટોયલેટ, સર્ક્યુલેટિંગ એરિયા, એન્ટ્રી/એક્ઝિટ ગેટ અને સાઇનેજની સુધારણાના કાર્યો પૂર્ણ થયા છે. 12 મીટર ફૂટ ઓવર બ્રિજનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.

લિમખેડા સ્ટેશન પર, નવા સ્ટેશન બિલ્ડિંગના કાર્યો, પ્લેટફોર્મ નંબર 1 અને 2 ને ઊંચા કરવા, પ્લેટફોર્મ સરફેસની સુધારણા, પ્લેટફોર્મ નંબર 1 અને 2/3 પર ટોયલેટ, સર્ક્યુલેટિંગ એરિયાની સુધારણા, એન્ટ્રી/એક્ઝિટ ગેટ પૂર્ણ થયા છે. સાઇનેજ અને 6 મીટર ફૂટ ઓવર બ્રિજના કાર્યો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.

અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજનામાં સ્ટેશનોને સુધારવા માટે માસ્ટર પ્લાન તૈયાર કરવા અને તબક્કાવાર તેમનું અમલીકરણ સામેલ છે. માસ્ટર પ્લાનિંગમાં નીચે મુજબનો સમાવેશ થાય છે:

• સ્ટેશન અને સર્ક્યુલેટિંગ એરિયા સુધી પહોંચવામાં સુધારો
• શહેરની બંને બાજુઓ સાથે સ્ટેશનનું એકીકરણ
• સ્ટેશન બિલ્ડિંગની સુધારણા
• વેઇટિંગ હોલ, ટોયલેટ, બેઠક વ્યવસ્થા, વોટર બૂથની સુધારણા
• મુસાફરોની અવરજવરને અનુરૂપ પહોળા ફૂટ ઓવર બ્રિજ/એર કોનકોર્સની જોગવાઈ
• લિફ્ટ/એસ્કેલેટર/રેમ્પની જોગવાઈ
• પ્લેટફોર્મ સરફેસની સુધારણા/જોગવાઈ અને પ્લેટફોર્મ પર કવર
• 'વન સ્ટેશન વન પ્રોડક્ટ' જેવી યોજનાઓ દ્વારા સ્થાનિક ઉત્પાદનો માટે કિઓસ્કની જોગવાઈ
• પાર્કિંગ વિસ્તારો, મલ્ટિમોડલ ઇન્ટિગ્રેશન
• દિવ્યાંગજનો માટે સુવિધાઓ
• બહેતર પેસેન્જર ઇન્ફોર્મેશન સિસ્ટમ્સ
• દરેક સ્ટેશન પર જરૂરિયાતને ધ્યાનમાં રાખીને એક્ઝિક્યુટિવ લાઉન્જ, બિઝનેસ મીટિંગ્સ માટે નિયુક્ત જગ્યાઓ, લેન્ડસ્કેપિંગ વગેરેની જોગવાઈ.

આ યોજના ટકાઉ અને પર્યાવરણને અનુકૂળ ઉકેલો, જરૂરિયાત મુજબ બેલાસ્ટલેસ ટ્રેક્સ વગેરેની જોગવાઈ, તબક્કાવાર અમલીકરણ અને લાંબા ગાળે સ્ટેશન પર સિટી સેન્ટરના નિર્માણની પણ કલ્પના કરે છે. સ્ટેશનોને સિટી સેન્ટરમાં વિકસાવવાની કલ્પના મુસાફરીના બહેતર અનુભવ ઉપરાંત સ્ટેશનો પર અને તેની આસપાસ આર્થિક પ્રવૃત્તિઓમાં વધારો કરે છે.

અત્યાર સુધી, અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ વિકાસ માટે 1337 સ્ટેશનો ઓળખવામાં આવ્યા છે, જેમાંથી 87 સ્ટેશન ગુજરાતમાં સ્થિત છે. ગુજરાતમાં અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ વિકાસ માટે ઓળખાયેલા સ્ટેશનોના નામ નીચે મુજબ છે:

પૂર્ણ થયેલા સ્ટેશન:

ગુજરાતમાં અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ રેલવે સ્ટેશનો પર વિકાસ કાર્યો સારી ગતિએ હાથ ધરવામાં આવ્યા છે. અત્યાર સુધી, આ યોજના હેઠળ ગુજરાતમાં 21 સ્ટેશનો (ડાકોર, ડેરોલ, ગોધરા Jn, હાપા, જામજોધપુર, જામવંથલી, કાનાલસ Jn, કરમસદ, ખંભાળિયા, કોસંબા Jn, લીંબડી, મહુવા, મીઠાપુર, મોરબી, ઓખા, પાલિતાણા, પોરબંદર, રાજુલા Jn, સામખીયાળી, સિહોર Jn., ઉતરાણ) ના કાર્યો પૂર્ણ થઈ ગયા છે.

અન્ય સ્ટેશનો પર વિકાસ માટેની પ્રવૃત્તિઓ પણ સારી ગતિએ હાથ ધરવામાં આવી છે અને કેટલાક સ્ટેશનોની પ્રગતિ નીચે મુજબ છે:

• આસરવા સ્ટેશન: નવા સ્ટેશન બિલ્ડિંગ, પોર્ચ, નવા વેઇટિંગ રૂમ, બુકિંગ કાઉન્ટર અને ટોયલેટ બ્લોકના કાર્યો પૂર્ણ થઈ ગયા છે. નવા પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર, પ્લેટફોર્મ સરફેસિંગ, સર્ક્યુલેટિંગ એરિયા, પાર્કિંગ, દિવ્યાંગજન સુવિધાઓ અને કોનકોર્સ એરિયાના ફિનિશિંગ કાર્યના કાર્યો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
• હિંમતનગર સ્ટેશન: નવા સ્ટેશન બિલ્ડિંગ, હાલના સ્ટેશન બિલ્ડિંગની સુધારણા, વોટર બૂથ, ટોયલેટ, સર્ક્યુલેટિંગ એરિયા, પાર્કિંગ અને 12 મીટર ફૂટ ઓવર બ્રિજના કાર્યો હાથ ધરવામાં આવ્યા છે.
• સિહોર સ્ટેશન: પ્લેટફોર્મ સરફેસ, પ્લેટફોર્મ શેલ્ટર, વેઇટિંગ હોલ, ટોયલેટ, સર્ક્યુલેટિંગ એરિયા, એપ્રોચ, સાઇનેજ અને સ્ટેશન ઇલ્યુમિનેશનના કાર્યો પૂર્ણ થયા છે. 12 મીટર ફૂટ ઓવર બ્રિજનું કામ હાથ ધરવામાં આવ્યું છે.

વધુમાં, ઇન્ડિયન રેલવે પર સ્ટેશનોનો વિકાસ/પુનઃવિકાસ/અપગ્રેડેશન/આધુનિકીકરણ એ એક સતત અને ચાલુ પ્રક્રિયા છે અને આ સંદર્ભમાં કાર્યો જરૂરિયાત મુજબ, આંતર-પ્રાથમિકતા અને ભંડોળની ઉપલબ્ધતાને આધીન હાથ ધરવામાં આવે છે. સ્ટેશનનો વિકાસ/પુનઃવિકાસ/અપગ્રેડેશન/આધુનિકીકરણ સ્ટેશનની શ્રેણી/સ્થિતિ/ટ્રાફિક હેન્ડલ વગેરેના આધારે હાથ ધરવામાં આવે છે.

રેલવે સ્ટેશનોનો વિકાસ/અપગ્રેડેશન પ્રકૃતિમાં જટિલ છે જેમાં મુસાફરો અને ટ્રેનોની સલામતી સામેલ છે અને ફાયર ક્લિયરન્સ, હેરિટેજ, ટ્રી કટિંગ, એરપોર્ટ ક્લિયરન્સ વગેરે જેવી વિવિધ વૈધાનિક મંજૂરીઓની જરૂર પડે છે. પ્રગતિ બ્રાઉનફિલ્ડ સંબંધિત પડકારોને કારણે પણ અસરગ્રસ્ત થાય છે જેમ કે ઉપયોગિતાઓનું સ્થળાંતર (પાણી/સુએજ લાઇન્સ, ઓપ્ટિકલ ફાઇબર કેબલ્સ, ગેસ પાઇપ લાઇન્સ, પાવર/સિગ્નલ કેબલ્સ વગેરેનો સમાવેશ કરીને), અતિક્રમણો, મુસાફરોની અવરજવરમાં અવરોધ વિના ટ્રેનોનું સંચાલન, પાટા અને ઉચ્ચ વોલ્ટેજ પાવર લાઇન્સની નજીક હાથ ધરવામાં આવેલા કાર્યોને કારણે ગતિ પ્રતિબંધો વગેરે અને આ પરિબળો પૂર્ણ થવાના સમયને અસર કરે છે.

અમૃત ભારત સ્ટેશન યોજના હેઠળ સ્ટેશનોનો વિકાસ/અપગ્રેડેશન/આધુનિકીકરણ સામાન્ય રીતે પ્લાન હેડ-53 'ગ્રાહક સુવિધાઓ' હેઠળ ભંડોળ પૂરું પાડવામાં આવે છે. પ્લાન હેડ-53 હેઠળ ફાળવણી અને ખર્ચની વિગતો ઝોનલ રેલવે-વાર જાળવવામાં આવે છે અને કાર્ય-વાર, સ્ટેશન-વાર કે રાજ્ય-વાર નહીં. ગુજરાત બે રેલવે ઝોન, એટલે કે ઉત્તર પશ્ચિમ રેલવે અને પશ્ચિમ રેલવેના અધિકારક્ષેત્ર હેઠળ આવે છે. આ ઝોન માટે, નાણાંકીય વર્ષ 2025-26 માટે ₹ 2,081 કરોડની ફાળવણી કરવામાં આવી છે, જેમાંથી અત્યાર સુધીમાં ₹ 1,820 કરોડ (જાન્યુઆરી, 2026 સુધી) નો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો છે.

ટૂરિઝમ સર્કિટ:

ઇન્ડિયન રેલવેએ નવેમ્બર, 2021 માં 'ભારત ગૌરવ ટ્રેન' નીતિ બહાર પાડી છે, જે હેઠળ ભારતની સમૃદ્ધ સાંસ્કૃતિક વિરાસત અને ભવ્ય ઐતિહાસિક સ્થળોને ભારતના અને વિશ્વના લોકો સમક્ષ રજૂ કરવાના ઉદ્દેશ્ય સાથે થીમ આધારિત પ્રવાસી ટ્રેનો ચલાવવામાં આવી રહી છે. આ નીતિ મુજબ, સેવા પ્રદાતાઓ પાસે ભારત ગૌરવ ટૂરિસ્ટ સર્કિટ ટ્રેનોના સંચાલન માટે થીમ/પ્રવાસના રૂટ નક્કી કરવાની સંપૂર્ણ સુગમતા છે, જેમાં બજારની માંગ, વ્યાવસાયિક વ્યવહારુતા વગેરેના આધારે ભારતના કોઈપણ ભાગના ટૂરિસ્ટ સર્કિટનો સમાવેશ થઈ શકે છે.

SM/DK/JD