ભારતીય ટેકનોલોજી સંસ્થાન ગાંધીનગર (IITGN) એ ફેબ્રુઆરી 26, 2026 ના રોજ જળ સંશોધન, આબોહવા સ્થિતિસ્થાપકતા અને નીતિ જોડાણમાં સહયોગ મજબૂત કરવા માટે ઇન્ટરનેશનલ વોટર મેનેજમેન્ટ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ (IWMI) ના ડાયરેક્ટર જનરલ અને તેમની ટીમ સાથે વિગતવાર ચર્ચા માટે યજમાની કરી હતી. આ બેઠક એક એવી ભાગીદારીને ઔપચારિક બનાવવાની દિશામાં એક મહત્વપૂર્ણ પગલું છે જે સખત વૈજ્ઞાનિક સંશોધનને ક્ષેત્ર-સ્તરના કાર્યક્ષમ પ્રભાવ સાથે જોડવા માંગે છે.

પર્યાવરણીય અર્થશાસ્ત્રના ફેકલ્ટી, પ્રો. પ્રહર્ષ પટેલે ગુજરાત અને પશ્ચિમ ભારતમાં ભૂગર્ભજળના ઘટાડાની તુલનાત્મક સમીક્ષા શેર કરીને ચર્ચાઓની શરૂઆત કરી હતી, અને નોંધ્યું હતું કે ગુજરાતના કેટલાક પ્રદેશોએ વધુ ઘટાડાને અટકાવવા માટેની નીતિઓ સાથે પ્રયોગો કર્યા છે. આ આદાનપ્રદાને વ્યવહારિક નીતિ અને જમીની કાર્યવાહી માટે વિજ્ઞાન-સમર્થિત અને સામાજિક રીતે આધારિત જળ વ્યવસ્થાપન સંશોધનના મહત્વ પર ભાર મૂક્યો હતો.

IITGN ના સંશોધન અને વિકાસના ડીન, પ્રો. વિમલ મિશ્રાએ તેમના પ્રારંભિક વક્તવ્યમાં સંસ્થાના નવા સ્થાપિત આંતરશાખાકીય સંશોધન ક્લસ્ટરો પર પ્રકાશ ફેંક્યો હતો, જેમાં આબોહવા, જળ અને ઈન્ફ્રાસ્ટ્રક્ચર; અદ્યતન સામગ્રી; ઊર્જા; હેલ્થકેર અને મેડટેક; અને AI નો સમાવેશ થાય છે. પ્રો. મિશ્રાએ સમજાવ્યું કે, "ક્લસ્ટર મોડેલ વિવિધ ક્ષેત્રોમાં લવચીક સહયોગને પ્રોત્સાહિત કરવા માટે રચાયેલ છે, જે સંશોધકોને ભૂગર્ભજળની ટકાઉપણું, આબોહવા અનુકૂલન અને સંસાધન શાસન જેવા જટિલ પડકારોને સામૂહિક રીતે ઉકેલવા માટે સક્ષમ બનાવે છે." બંને સંસ્થાઓએ સંયુક્ત રીતે સંશોધન પહેલ, નીતિ સંવાદો અને ક્ષેત્ર-આધારિત પ્રોજેક્ટ્સ વિકસાવતી વખતે, આ સંશોધન ક્લસ્ટરોમાં સામેલ ફેકલ્ટી સાથે કામ કરવામાં રસ દાખવ્યો હતો.

મુલાકાતી પ્રતિનિધિઓમાં ડૉ. માર્ક સ્મિથ, ડાયરેક્ટર જનરલ, IWMI; ડૉ. આલોક સિક્કા, દેશના પ્રતિનિધિ, IWMI; શ્રી શિલ્પ વર્મા, નાયબ દેશ પ્રતિનિધિ, IWMI; અને આણંદ ખાતે આવેલી IWMI ની ઓફિસના અધિકારીઓ, નિકુંજ ઉસદડિયા અને પુંજન પટેલનો સમાવેશ થાય છે.

ડૉ. માર્ક સ્મિથે ટાટા ટ્રસ્ટ્સના સમર્થન સાથે 2001 માં શરૂ થયેલા તેમના જળ નીતિ કાર્યક્રમ (Water Policy Programme) ના ઉત્ક્રાંતિ વિશે માહિતી આપી હતી. ડૉ. સ્મિથે જણાવ્યું કે, "આ કાર્યક્રમ એક સ્પષ્ટ આદેશ સાથે સ્થાપિત કરવામાં આવ્યો હતો: વિજ્ઞાનને નીતિ અને ક્ષેત્રીય કાર્યવાહીમાં અનુવાદિત કરવાનો. જો કે તે જળ સંશોધનમાં મૂળ ધરાવે છે, પરંતુ તેનો વ્યાપ આજીવિકા, ઊર્જા અને વ્યાપક સામાજિક-આર્થિક પ્રણાલીઓ સુધી વિસ્તરેલો છે." વર્ષોથી, તેણે એ સુનિશ્ચિત કરવા માટે કામ કર્યું છે કે વૈજ્ઞાનિક પુરાવાઓ જાહેર નીતિ અને વિકાસ પ્રથાને અર્થપૂર્ણ રીતે આકાર આપે. તેમણે એ વાત પર પણ ભાર મૂક્યો હતો કે, "જોકે IWMI એક વૈશ્વિક સંસ્થા છે, તે ઘણી રીતે ગુજરાતી છે કારણ કે આણંદ સ્થિત IWMI-ટાટા પ્રોગ્રામે જળ ક્ષેત્રમાં અસાધારણ સંશોધન અને પ્રભાવ પેદા કર્યો છે."

આ સમજૂતી કરાર (MoU) હેઠળ, IITGN અને IWMI જળ, ખોરાક અને ઇકોસિસ્ટમ્સ; જળ, આબોહવા પરિવર્તન અને સ્થિતિસ્થાપકતા; અને જળ, વૃદ્ધિ અને સમાવેશની થીમ પર સહયોગ કરશે, જે જળ વ્યવસ્થાપન, આબોહવા ક્રિયા, ખાદ્ય અને જમીન પ્રણાલી અને સંસાધન શાસનમાં વિજ્ઞાન, ટેકનોલોજી અને ડિજિટલ નવીનતાને આગળ વધારશે. આ ભાગીદારી પ્રાયોગિક નીતિ સંશોધનને પ્રોત્સાહન આપવામાં, આંતરશાખાકીય કાર્યક્રમો વિકસાવવામાં, રાષ્ટ્રીય અને આંતરરાષ્ટ્રીય એજન્સીઓને સંયુક્ત સંશોધન પ્રસ્તાવો સક્ષમ કરવામાં, વિદ્યાર્થીઓની ઇન્ટર્નશિપ, સહ-આયોજિત તાલીમ કાર્યક્રમો અને સેમિનારો, અને ભારત અને વૈશ્વિક સ્તરે હિતધારકો સાથે જોડાણ મજબૂત કરવા માટે સહિયારી આઉટરીચ (સંપર્ક) માં મદદ કરશે.

IITGN ના ડાયરેક્ટર પ્રો. રજત મૂનાએ પ્રેરિત વિદ્યાર્થીઓની IITGN ની વાઇબ્રન્ટ ઇનોવેશન ઇકોસિસ્ટમ વિશે માહિતી શેર કરી હતી, જેમાં તેના રિસર્ચ પાર્કનો સમાવેશ થાય છે જે જળ, કૃષિ, આબોહવા વિજ્ઞાન અને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સના સંગમ પર કામ કરતા 30 થી વધુ સ્ટાર્ટઅપ્સને ઇન્ક્યુબેટ કરે છે. પ્રો. મૂનાએ વ્યક્ત કર્યું કે, "તે શૈક્ષણિક સંશોધન, ઉદ્યોગસાહસિકતા અને નીતિ જોડાણનું આ સંકલન છે જે ભાવિ સહયોગ માટે મજબૂત પાયો પૂરો પાડશે."

સૂચિત જોડાણ વૈજ્ઞાનિક શ્રેષ્ઠતા, સંસ્થાકીય અનુભવ, ક્ષેત્રીય વાસ્તવિકતાઓની પાયાની સમજ અને IITGN ખાતે અસાધારણ વિદ્યાર્થી પ્રતિભાની નવી ઊર્જાને જોડીને ભારતની જળ સુરક્ષા માળખાને મજબૂત કરવાની સહિયારી પ્રતિબદ્ધતાને પ્રતિબિંબિત કરે છે.

SM/JY/JD

(રીલીઝ આઈડી: 2234683) મુલાકાતી સંખ્યા : 164