पत्र सूचना कार्यालय

মেট্ৰ’লজী: পৰিমাপ বিজ্ঞানৰ জৰিয়তে বাণিজ্যত আস্থা গঢ়ি তোলা

পৰিমাপ হৈছে আধুনিক অৰ্থনৈতিক ব্যৱস্থা, ঔদ্যোগিক উৎপাদন, বৈজ্ঞানিক অগ্ৰগতি আৰু গ্ৰাহক সুৰক্ষাৰ ভেটি। মানক পৰিমাপে বাণিজ্য, স্বাস্থ্যসেৱা, আন্তঃগাঁথনি, দূৰসংযোগ, শক্তি বিতৰণ আৰু ডিজিটেল প্ৰযুক্তিৰ দৰে বিভিন্ন খণ্ডসমূহৰ মাজত স্বচ্ছতা আৰু জনসাধাৰণৰ আস্থা নিশ্চিত কৰে। এই প্ৰসংগত মেট্ৰ'লজী (পৰিমাপ বিজ্ঞান) আৰু বৈধ মেট্ৰ'লজী(পৰিমাপৰ নিয়ন্ত্ৰণ)এ বাণিজ্য আৰু বাণিজ্যত ন্যায়পৰায়ণতা নিশ্চিত কৰে। মেট্ৰ'লজীয়ে একক আৰু জোখ-মাখৰ যন্ত্ৰৰ বাবে সাধাৰণ মানদণ্ড স্থাপন কৰে। দৈৰ্ঘ্য, ওজন, আয়তন, সময়, উষ্ণতা আৰু অন্যান্য ভৌতিক পৰিমাণৰ দৰে মানক এককসমূহ সামগ্ৰীৰ ব্যৱসায়ত ব্যৱহৃত বিভিন্ন জোখৰ বাবে স্থাপন কৰা হৈছে। নেভিগেচন, উৎপাদন, পণ্য বিকাশ, পৰিৱেশ নিৰীক্ষণ, চিকিৎসা আৰু খাদ্য প্ৰক্ৰিয়াকৰণকে ধৰি ইয়াৰ প্ৰয়োগৰ পৰিসৰ অতি বহল।

জোখ-মাখৰ বিজ্ঞান আৰু ইয়াৰ সঠিকতাৰ ওপৰত মেট্ৰ'লজীয়ে গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। বৈধ মেট্ৰ'লজীয়ে জনসাধাৰণৰ সুৰক্ষা আৰু ন্যায়পূৰ্ণ বাণিজ্যৰ বাবে ওজন আৰু পদক্ষেপৰ সঠিকতা আৰু নিৰ্ভৰযোগ্যতা নিশ্চিত কৰাত গুৰুত্ব আৰোপ কৰে। প্ৰগতিশীল আইন সংস্কাৰ, প্ৰতিষ্ঠানিক শক্তিশালীকৰণ আৰু ডিজিটেল শাসনৰ পদক্ষেপৰ জৰিয়তে ভাৰতে এক বিস্তৃত আইনী মাপকাঠী কাঠামো গঢ়ি তুলিছে। ওজন আৰু পৰিমাপৰ প্ৰাচীন ব্যৱস্থাৰ পৰা বৈধ মেট্ৰ’লজী আইন, ২০০৯ ৰূপায়ণলৈকে ভাৰতৰ জোখ-মাখৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰৰ বিকাশ অহৰহ হৈ আহিছে। এই বিকশিত কাঠামোৱে পৰিৱৰ্তিত ব্যৱসায়িক পদ্ধতি, উদীয়মান প্ৰযুক্তি আৰু ক্ৰমবৰ্ধমান গ্ৰাহক সুৰক্ষাৰ প্ৰয়োজনীয়তাক সম্বোধন কৰাৰ চেষ্টা কৰে।

বিশ্ব মেট্ৰ’লজী দিৱস

প্ৰতি বছৰে ২০ মে'ত পালন কৰা বিশ্ব মেট্ৰ'লজী দিৱসত আধুনিক সমাজত মেট্ৰ'লজীৰ গুৰুত্বৰ ওপৰত আলোকপাত কৰা হয়। ১৯৯৯ চনত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ওজন আৰু পৰিমাপ সমিতিৰ দ্বাৰা এই দিৱসৰ আৰম্ভণি কৰা হৈছিল৷ ১৮৭৫ চনৰ ২০ মে'ত মিটাৰ চুক্তি স্বাক্ষৰিত হোৱাৰ স্মৃতিত এই চুক্তিয়ে বিশ্বব্যাপী, একেধৰণৰ আৰু নিৰন্তৰ বিকশিত মেট্ৰিক জোখ-মাখ ব্যৱস্থাৰ প্ৰতিষ্ঠানিক আৰু বৈজ্ঞানিক ভেটি স্থাপন কৰিছিল। আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ওজন আৰু পৰিমাপ ব্যুৰো(বি.আই.পি.এম.) আৰু আন্তৰ্জাতিক বৈধ মেট্ৰ’লজী সংস্থাই (অ'.আই.এম.এল) যৌথভাৱে এই উদযাপনৰ সমন্বয় কৰে। এই বছৰৰ বিষয়বস্তু, "মেট্ৰ’লজী: নীতি নিৰ্ধাৰণত বিশ্বাস গঢ়ি তোলা", প্ৰমাণভিত্তিক আৰু স্বচ্ছ শাসনত মেট্ৰ'লজীৰ ভূমিকাক গুৰুত্ব আৰোপ কৰে।

দৈনন্দিন জীৱনত মেট্ৰ’লজী: নিৰ্ভুলতা, বিশ্বাস আৰু ন্যায়পৰায়ণতা নিশ্চিত কৰা

দৈনিক লেনদেন আৰু ৰাজহুৱা সেৱাৰ সঠিকতা, নিৰ্ভৰযোগ্যতা আৰু ন্যায়পৰায়ণতা নিশ্চিত কৰি মেট্ৰ'লজীয়ে দৈনন্দিন জীৱনত যথেষ্ট প্ৰভাৱ পেলায়। বৈধ মেট্ৰ'লজী ব্যৱস্থাই পেট্ৰ'ল পাম্প, গেলামালৰ দোকান, গহনালয়, চিকিৎসালয়, বিদ্যুৎ মিটাৰ, পানী যোগান ব্যৱস্থা আৰু পেকেজড সামগ্ৰীকে ধৰি বিভিন্ন ওজন আৰু জোখ-মাখৰ যন্ত্ৰ নিয়ন্ত্ৰণ কৰে। ইয়াৰ ফলত গ্ৰাহকে তেওঁলোকৰ ক্ৰয় আৰু সেৱাৰ বাবে সঠিক পৰিমাণ আৰু উচিত মূল্য লাভ কৰাটো নিশ্চিত হয়। এই ব্যৱস্থাসমূহে কম পৰিমাণৰ ডেলিভাৰী, ভুল বিলিং আৰু অন্যায়্মূলক বাণিজ্যিক পদ্ধতি প্ৰতিৰোধ কৰাত সহায় কৰে, যাৰ ফলত দৈনন্দিন ব্যৱসায়িক লেনদেনত গ্ৰাহকৰ আস্থা শক্তিশালী হয়।

সঠিক জোখ-মাখ ব্যৱস্থাই জনকল্যাণ আৰু সুৰক্ষাতো অৰিহণা যোগায়। মেট্ৰ'লজীয়ে সেৱা প্ৰদানত ব্যৱহৃত কাৰিকৰী যন্ত্ৰ, জোখ-মাখৰ একক আৰু মেচিনসমূহৰ প্ৰামাণিককৰণ নিশ্চিত কৰে। ইয়াৰ দ্বাৰা সঠিক চিকিৎসা পৰীক্ষা আৰু নিদান, বিদ্যুৎ, পানী আৰু গেছৰ ব্যৱহাৰৰ নিৰ্ভৰযোগ্য নিৰীক্ষণ আৰু গতি জোখা যন্ত্ৰৰ জৰিয়তে পথ সুৰক্ষাৰ ফলপ্ৰসূ বলবৎকৰণ নিশ্চিত কৰা হয়। এইদৰে, একেধৰণৰ মানদণ্ড আৰু পৰীক্ষণ পদ্ধতি বজাই ৰাখি মেট্ৰ'লজীয়ে দৈনন্দিন অৰ্থনৈতিক আৰু ৰাজহুৱা কাৰ্য্যকলাপত বিশ্বাস, স্বচ্ছতা আৰু দক্ষতা বৃদ্ধি কৰে।

প্ৰাচীন ভাৰতৰ জোখ-মাখ ঐতিহ্য আৰু বাণিজ্য ব্যৱস্থা

প্ৰাচীন ভাৰতত ওজন আৰু জোখৰ এক সুপ্ৰতিষ্ঠিত ব্যৱস্থা আছিল৷ এই ব্যৱস্থাসমূহে বাণিজ্য, বাণিজ্য, কৰ, গহনা নিৰ্মাণ, কৃষি আৰু দৈনন্দিন অৰ্থনৈতিক লেনদেনত গুৰুত্বপূৰ্ণ ভূমিকা পালন কৰিছিল। এই ব্যৱস্থাসমূহ বীজ, শস্য, শৰীৰৰ জোখ আৰু গাণিতিক অনুপাতৰ পৰা আহৰণ কৰা প্ৰামাণিক এককৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি কৰা হৈছিল। এই পদ্ধতিসমূহ সংগঠিত আৰু বহুলভাৱে গ্ৰহণযোগ্য বাণিজ্য জোখ-মাখৰ মানদণ্ডলৈ বিকশিত হৈছিল।

প্ৰাচীন ভাৰতত বাণিজ্যিক আৰু ব্যৱহাৰিক উদ্দেশ্যত কেইবাটাও প্ৰামাণিক একক বহুলভাৱে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল। এইসমূহ এনেধৰণৰ

• ৰাট্টি : বীজৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি তৈয়াৰী সৰু একক, মূলতঃ সোণ, ৰত্ন আৰু অন্যান্য বহুমূলীয়া সামগ্ৰীৰ ওজন কৰিবলৈ ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
• মাছা : এটা উচ্চ একক, যিটো নিৰ্দিষ্ট সংখ্যক ৰাট্টিৰ পৰা পোৱা গৈছিল।
• তুলা : বাণিজ্যিক লেনদেন আৰু বহুমূলীয়া ধাতুৰ বাবে বহুলভাৱে ব্যৱহৃত এটা একক।
• চেৰ : এটা বৃহৎ একক, সাধাৰণতে ব্যৱসায় আৰু বজাৰৰ লেনদেনত ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।
• মান আৰু কাণ্ডি : বৃহৎ পৰিসৰৰ একক, পাইকাৰী বাণিজ্য, সংৰক্ষণ আৰু কৃষি লেনদেনৰ বাবে ব্যৱহাৰ কৰা হৈছিল।

প্ৰাচীন ভাৰতীয় জোখ-মাখ পদ্ধতিৰ ভিতৰতো আছিল:

• দৈৰ্ঘ্য, ওজন আৰু ক্ষমতা জুখিব পৰা পদ্ধতি।
• শৰীৰৰ অংগ যেনে হাত আৰু ভৰিৰ ওপৰত ভিত্তি কৰি জোখ-মাখ কৰা।
• গণনা আৰু আনুপাতিক বিতৰণৰ বাবে বাইনাৰী, দশমিক আৰু অষ্টক সংখ্যা ব্যৱস্থাৰ ব্যৱহাৰ ।

সিন্ধু উপত্যকা সভ্যতাই সেই সময়ৰ উন্নত নগৰ পৰিকল্পনা, বাণিজ্য আৰু স্থাপত্যক প্ৰতিফলিত কৰি জোখ-মাখৰ অতি প্ৰামাণিক ব্যৱস্থা গঢ়ি তুলিছিল। মৌৰ্য সাম্ৰাজ্যৰ সময়ত (৩২২–১৮৫ খ্ৰীষ্টপূৰ্ব) প্ৰশাসন, কৰ আৰু বাণিজ্যৰ ওপৰত নিয়ম বলবৎ কৰিবলৈ ওজন আৰু পৰিমাপৰ পদ্ধতিগত ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰা হৈছিল। পিছলৈ শ্বেৰ শ্বাহ চুৰীয়ে ওজন আৰু জোখৰ মান নিৰ্ধাৰণ কৰি 'ৰূপিয়া' মুদ্ৰা প্ৰৱৰ্তন কৰে, যিটো আধুনিক টকাৰ আধাৰ হৈ পৰে৷

ভাৰতৰ বৈধ মেট্ৰ’লজীৰ কাঠামোৰ বিকাশ

১৯৪৭ চনত ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক পৰীক্ষাগাৰ স্থাপনৰ লগে লগে ভাৰতৰ আধুনিক মেট্ৰ'লজীৰ যাত্ৰা আৰম্ভ হয়। ইয়াৰ পিছত ১৯৫৬ চনত ওজন আৰু পৰিমাপ মানদণ্ড আইন প্ৰণয়ন কৰা হয়, যিয়ে সমগ্ৰ দেশতে একাকাৰীতা প্ৰতিষ্ঠা কৰে। ১৯৫৭-৫৮ চনত মিটাৰ সন্ধি স্বাক্ষৰ কৰি আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় একক ব্যৱস্থা (এছ.আই.) গ্ৰহণ কৰি ভাৰতে নিজৰ বিশ্বব্যাপী স্থিতি আৰু অধিক শক্তিশালী কৰে। ১৯৭৬ আৰু ২০০৯ চনত প্ৰণয়ন কৰা আইনকে ধৰি পৰৱৰ্তী আইনগত সংশোধনে ভাৰতৰ বৈধ মাপকাঠী কাঠামোক অধিক আধুনিক আৰু শক্তিশালী কৰি তুলিছিল।

ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক পৰীক্ষাগাৰ – ১৯৪৭

ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক পৰীক্ষাগাৰ (এন.পি.এল.) ভাৰতৰ ৰাষ্ট্ৰীয় মেট্ৰ’লজী প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে আত্মপ্ৰকাশ কৰি মিটাৰ আৰু কিলোগ্ৰামৰ ৰাষ্ট্ৰীয় আৰ্হিৰ ৰক্ষক হৈ পৰে। ৰাজ্যসমূহত প্ৰামাণিককৰণ আৰু পৰীক্ষণ ব্যৱস্থা শক্তিশালী কৰিবলৈ আঞ্চলিক প্ৰসংগ প্ৰামাণিক পৰীক্ষাগাৰ (আৰ.এছ.এল.) স্থাপন কৰা হৈছিল। এই পৰীক্ষাগাৰসমূহে বাণিজ্যিক আৰু বাণিজ্যিক কাৰ্যকলাপত ব্যৱহৃত মানদণ্ডসমূহ তুলনা আৰু পৰীক্ষা কৰে।

ওজন আৰু পৰিমাপৰ মানদণ্ড আইন, ১৯৫৬ আৰু ১৯৭৬

ভাৰতত ওজন আৰু পৰিমাপৰ মানদণ্ড স্থাপন আৰু বলবৎ কৰিবলৈ বৈধ মেট্ৰ’লজী আইন, ২০০৯ প্ৰণয়ন কৰা হৈছিল। এই আইনখনে প্ৰযুক্তিৰ উন্নতি, আধুনিক ব্যৱসায়িক পদ্ধতি আৰু পৰিৱৰ্তিত জোখ-মাখ আৰু প্ৰামাণিককৰণৰ মানদণ্ডৰ প্ৰতি লক্ষ্য ৰাখিছে। ইয়াৰ লক্ষ্য আছিল আধুনিক আইনী কাঠামোৰ জৰিয়তে ওজন, জোখ বা সংখ্যা অনুসৰি বিক্ৰী কৰা সামগ্ৰীৰ বাণিজ্য আৰু বাণিজ্য নিয়ন্ত্ৰণ কৰা। ইয়াৰ প্ৰধান উদ্দেশ্য আছিল বাণিজ্যিক লেনদেনত সঠিকতা, স্বচ্ছতা আৰু গ্ৰাহকৰ সুৰক্ষা নিশ্চিত কৰা। এই আইনখন ২০১১ চনৰ ১ এপ্ৰিলৰ পৰা বলবৎ হয়। ইয়াৰ প্ৰণয়নৰ লগে লগে ওজন আৰু পৰিমাপৰ মানদণ্ড আইন, ১৯৭৬ আৰু ওজন আৰু পৰিমাপৰ মানদণ্ড (কাৰ্যকৰী) আইন, ১৯৮৫ বাতিল কৰা হয় ।

বৈধ মেট্ৰ’লজী আইন, ২০০৯ ৰ উল্লেখযোগ্য বৈশিষ্ট্যসমূহৰ ভিতৰত আছে:

• সমগ্ৰ ভাৰততে মেট্ৰিক ব্যৱস্থা আৰু জোখৰ প্ৰামাণিক এককসমূহ বাধ্যতামূলকভাৱে গ্ৰহণ কৰা।
• বাণিজ্য আৰু বাণিজ্যিক লেনদেনত ব্যৱহৃত ওজন আৰু পদক্ষেপসমূহ নিয়ন্ত্ৰণ কৰা।
• বাণিজ্যিক ব্যৱহাৰৰ পূৰ্বে ওজন আৰু জোখৰ যন্ত্ৰৰ অৰ্ডাৰ পৰীক্ষণ আৰু ষ্টাম্পিং।
• প্ৰি-পেকেজ কৰা সামগ্ৰীৰ বাবে পৰিমাণ, ওজন আৰু জোখৰ বিৱৰণ অন্তৰ্ভুক্ত কৰি বাধ্যতামূলক ঘোষণা লিখা।
• ওজন যন্ত্ৰৰ প্ৰস্তুতকাৰী, ব্যৱসায়ী, মেৰামতিকাৰী আৰু আমদানিকাৰকসকলৰ পঞ্জীয়নৰ সুবিধা প্ৰদান কৰা।
• বৈধ মেট্ৰ'লজী বিষয়াসকলক পৰিদৰ্শন, অনুসন্ধান, জব্দ আৰু অন্যান্য বলবৎকাৰী ব্যৱস্থা গ্ৰহণ কৰিবলৈ ক্ষমতা প্ৰদান কৰা।
• অমান্য বা অপ্ৰমাণিত ওজন আৰু জোখৰ যন্ত্ৰ ব্যৱহাৰৰ বাবে শাস্তিৰ ব্যৱস্থা কৰা।

বৈধ মেট্ৰ’লজী আইনত সামৰি লোৱা মূল বিষয়বস্তু

বৈধ মেট্ৰ’লজী আইনৰ অধীনত নিয়মত অন্তৰ্ভুক্ত মূল বস্তুসমূহ হ’ল-

1. ওজনৰ সঁজুলি : দোকান আৰু বজাৰত ব্যৱহৃত ওজন মেচিনত বৈধ মেট্ৰ'লজী কৰ্তৃপক্ষৰ দ্বাৰা পৰীক্ষা আৰু ষ্টাম্প লগোৱা হ'ব লাগিব। এইটোৱে নিশ্চিত কৰে যে গ্ৰাহকে তেওঁলোকে দিয়া ধনৰ বাবে সঠিক পৰিমাণ লাভ কৰে, আৰু টেম্পাৰ বা কম ওজনৰ প্ৰথা ৰোধ কৰে।
2. পেকেজড সামগ্ৰী : পেকেজড সামগ্ৰী, যেনে খাদ্য, ঔষধ আৰু ঘৰুৱা সামগ্ৰী, পৰিমাণ, এম.আৰ.পি., নিৰ্মাণৰ তাৰিখ আৰু প্ৰস্তুতকাৰকৰ বিৱৰণৰ সম্পৰ্কে বাধ্যতামূলক ঘোষণা বহন কৰিব লাগিব। এই ঘোষণাসমূহে গ্ৰাহকসকলক জ্ঞাত পছন্দ কৰাত সহায় কৰে আৰু বিভ্ৰান্তিকৰ পেকেজিং পদ্ধতিসমূহ প্ৰতিৰোধ কৰে।
3. ইন্ধন বিতৰণকাৰী : পেট্ৰ'ল পাম্পত ইন্ধন বিতৰণকাৰী নিয়মিতভাৱে পৰীক্ষা আৰু মানাংকন কৰা হয়। ইয়াৰ ফলত গ্ৰাহকে ডিচপেন্সাৰত উল্লেখ কৰা সঠিক পৰিমাণ লাভ কৰাটো নিশ্চিত হয়।
4. পানী আৰু বিদ্যুৎ মিটাৰ : বিলিঙৰ ক্ষেত্ৰত স্বচ্ছতা আৰু ন্যায়পৰায়ণতা প্ৰসাৰিত কৰিবলৈ পানী আৰু বিদ্যুৎ মিটাৰে ব্যৱহাৰ সঠিকভাৱে লিপিবদ্ধ কৰিব লাগিব।
5. ক্লিনিকেল আৰু চিকিৎসা সঁজুলি: চিকিৎসা সঁজুলি যেনে থাৰ্মোমিটাৰ, ৰক্তচাপ নিৰীক্ষক আৰু ওজন মেচিন আইনী পৰিমাপ আইনৰ অধীনত নিয়ন্ত্ৰিত হয়। সঠিক ৰোগ নিৰ্ণয় আৰু চিকিৎসাৰ বাবে সঠিক জোখ-মাখ অতি প্ৰয়োজনীয়।
6. টেলিকমিউনিকেচন আৰু ডিজিটেল সেৱা: ডিজিটেল ব্যৱস্থা যেনে মোবাইল নেটৱৰ্ক, ইণ্টাৰনেট সেৱা আৰু অনলাইন পেমেণ্ট প্লেটফৰ্মত সময় আৰু সংকেতৰ অতি সঠিক জোখৰ প্ৰয়োজন হয়। সঠিক জোখ-মাখে মসৃণ, নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু সুৰক্ষিত ডিজিটেল যোগাযোগ নিশ্চিত কৰে।
7. ইলেক্ট্ৰনিক্স আৰু অৰ্ধপৰিবাহী উৎপাদন: ইলেক্ট্ৰনিক ডিভাইচ যেনে স্মাৰ্টফোন, লেপটপ আৰু স্মাৰ্ট টেলিভিছন নিখুঁত উৎপাদনৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীল। মেট্ৰ'লজীয়ে অৰ্ধপৰিবাহী নিৰ্মাণৰ সময়ত সঠিকতা নিশ্চিত কৰে আৰু ইলেক্ট্ৰনিক সামগ্ৰীসমূহ সঠিকভাৱে কাম কৰাত সহায় কৰে।

এই আইনৰ অধীনত প্ৰণয়ন কৰা নিয়ম (২০০১ আৰু ২০১৩)

এই আইনৰ অধীনত মুঠ ৭টা নিয়ম প্ৰণয়ন কৰা হৈছে যিয়ে বিভিন্ন কথা নিয়ন্ত্ৰণ কৰে:

1. আইনী পৰিমাপ ( সাধাৰণ ) নিয়ম : ইয়াত প্ৰায় ৪০ ধৰণৰ ওজন আৰু জোখৰ যন্ত্ৰ যেনে- ইলেক্ট্ৰনিক ওজন মেচিন, পেট্ৰ'ল পাম্প, ওজন দলং, পানীৰ মিটাৰ, ক্লিনিকেল থাৰ্মোমিটাৰ আৰু স্ফিগ’মোমেনোমিটাৰ আদি সামৰি লোৱা হৈছে।
2. বৈধ মেট্ৰ’লজী ( পেকেজড সামগ্ৰী ) নিয়ম : এই নিয়মসমূহে প্ৰি-পেকেজড সামগ্ৰীৰ বিক্ৰী নিয়ন্ত্ৰণ কৰে আৰু গ্ৰাহকে সামগ্ৰী ক্ৰয় কৰাৰ আগতে পণ্যসমূহৰ বিষয়ে স্পষ্ট তথ্য লাভ কৰাটো নিশ্চিত কৰে ।
3. বৈধ মেট্ৰ’লজী ( আদৰ্শ অনুমোদন ) নিয়ম : এই নিয়মৰ অধীনত কিছুমান ওজন আৰু জোখ-মাখৰ যন্ত্ৰৰ নিৰ্মাতা আৰু আমদানিকাৰকসকলে এনে যন্ত্ৰ নিৰ্মাণ বা আমদানি কৰাৰ পূৰ্বে চৰকাৰৰ পৰা আৰ্হি অনুমোদন লাভ কৰিব লাগিব।
4. বৈধ মেট্ৰ’লজী (ৰাষ্ট্ৰীয় মানদণ্ড) নিয়ম: এই নিয়মৰ অধীনত, ৰাষ্ট্ৰীয় প্ৰাথমিক মান আৰু ওজন আৰু পৰিমাপৰ প্ৰাথমিক মানদণ্ড ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক পৰীক্ষাগাৰ (এন.পি.এল.)ত ৰখা হয়।
5. বৈধ মেট্ৰ’লজী ( সংখ্যা ) নিয়ম : এই নিয়মসমূহে সংখ্যা নিৰ্ধাৰণ আৰু লিখাৰ এটা উপায় প্ৰদান কৰে।
6. ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ লিগেল মেট্ৰ’লজী নিয়ম : ৰাঁচীত অৱস্থিত ইণ্ডিয়ান ইনষ্টিটিউট অৱ লিগেল মেট্ৰ’লজী (আই.আই.এল.এম.) ভাৰতৰ বৈধ মেট্ৰ'লজী বিষয়াসকলৰ বাবে প্ৰশিক্ষণ প্ৰতিষ্ঠান হিচাপে কাম কৰে। এই নিয়ম অনুসৰি প্ৰতিষ্ঠানৰ প্ৰশিক্ষণ পাঠ্যক্ৰম, কাৰ্য আৰু প্ৰতিষ্ঠানত নামভৰ্তিৰ বাবে প্ৰয়োজনীয় অৰ্হতাৰ ব্যৱস্থা কৰা হৈছে৷
7. বৈধ মেট্ৰ’লজী (চৰকাৰ অনুমোদিত পৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ) নিয়ম: এই নিয়মসমূহে নিৰ্দিষ্ট ওজন আৰু পৰিমাপৰ পৰীক্ষণৰ বাবে ব্যক্তিগত ব্যক্তিয়ে স্থাপন কৰা জি.এ.টি.চি. (চৰকাৰী অনুমোদিত পৰীক্ষণ কেন্দ্ৰ)ৰ অনুমোদনৰ ব্যৱস্থা কৰে ।

এই নিয়মসমূহৰ সৈতে সংগতি ৰাখি ৰাজ্য/ কেন্দ্ৰীয় শাসিত অঞ্চলসমূহেও নিজাকৈ কাৰ্যকৰী নিয়ম প্ৰস্তুত কৰিছে।

এই নিয়মসমূহ সময়ে সময়ে সংশোধন কৰি পৰিৱৰ্তিত ব্যৱসায় আৰু প্ৰযুক্তিগত পৰিস্থিতিৰ লগত খাপ খুৱাই লোৱাটো নিশ্চিত কৰা হয়। শেহতীয়াকৈ ২০২৫ চনৰ অক্টোবৰ মাহত চৰকাৰী অনুমোদিত পৰীক্ষা কেন্দ্ৰ (জি.এ.টি.চি.)ৰ পৰিসৰ বৃদ্ধি কৰি ১৮টা শিতানৰ জোখ-মাখৰ যন্ত্ৰৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে য'ত পানীৰ মিটাৰ, গেছ মিটাৰ, শক্তি মিটাৰ, আৰু স্ফিগ’মোমেনোমিটাৰ অন্তৰ্ভুক্ত কৰা হৈছে।

জন বিশ্বাস আইন, ২০২৩, আৰু জন বিশ্বাস আইন, ২০২৬

জন বিশ্বাস (বিধান সংশোধনী) আইন, ২০২৩, বৈধ মেট্ৰ’লজী আইন, ২০০৯কে ধৰি বিভিন্ন মন্ত্ৰালয়ৰ কেইবাটাও আইন সংশোধন প্ৰৱৰ্তন কৰে। এই সংস্কাৰৰ অধীনত নিৰ্বাচিত গোচৰত কাৰাদণ্ডৰ বিধানৰ ঠাইত আৰ্থিক শাস্তিৰ ব্যৱস্থা কৰি বৈধ মেট্ৰ’লজী আইনৰ সাতটা ধাৰাক অপৰাধমুক্ত কৰা হৈছিল। বৈধ মেট্ৰ’লজী আইনৰ সংশোধনী ২০২৩ চনৰ ১ অক্টোবৰৰ পৰা বলবৎ হয়৷ এই সংস্কাৰৰ লক্ষ্য হৈছে ব্যৱসায় কৰাত সহজতা বৃদ্ধি কৰা, অনুসৰণৰ বোজা হ্ৰাস কৰা আৰু স্বেচ্ছামূলক অনুসৰণক উৎসাহিত কৰা, একে সময়তে গ্ৰাহকৰ স্বাৰ্থ সুৰক্ষিত কৰা আৰু বাণিজ্য আৰু জোখ-মাখ ব্যৱস্থাত জবাবদিহিতা বজাই ৰখা।

জন বিশ্বাস (বিধান সংশোধনী) আইন, ২০২৬, অনুসৰণৰ বোজা হ্ৰাস কৰিবলৈ সংস্কাৰ প্ৰৱৰ্তন কৰে। ই ব্যৱসায় কৰাত সহজতাক আৰু অধিক প্ৰসাৰিত কৰে, বিশেষকৈ ক্ষুদ্ৰ, লঘু আৰু মজলীয়া উদ্যোগ (এম.এছ.এম.ই).ৰ বাবে। সংশোধনীসমূহে ব্যৱসায়ীসকলক তাৎক্ষণিক শাস্তিমূলক ব্যৱস্থাৰ সন্মুখীন নোহোৱাকৈ পদ্ধতিগত ত্ৰুটিসমূহ শুধৰণি কৰিবলৈ অনুমতি দি স্বেচ্ছামূলক অনুসৰণক উৎসাহিত কৰিব বিচাৰিছে। বৈধ মেট্ৰ’লজী আইন, ২০০৯ৰ পূৰ্বৰ বিধানসমূহৰ অধীনত নিৰ্ধাৰিত অভিলেখ ৰক্ষা বা প্ৰস্তুত নকৰাটোৱে প্ৰত্যক্ষ শাস্তিৰ সন্মুখীন হ’ব পাৰে। সংশোধনীসমূহে প্ৰথমবাৰৰ বাবে ভুলৰ বাবে “উন্নতিৰ জাননী” ব্যৱস্থা প্ৰৱৰ্তন কৰে। ইয়াৰ ফলত এম.এছ.এম.ই. আমদানিকাৰক আৰু ব্যৱসায়ীসকলে শাস্তি আৰোপ কৰাৰ আগতে এটা নিৰ্দিষ্ট সময়ৰ ভিতৰত অনুসৰণৰ ব্যৱধানসমূহ শুধৰণি কৰিব পাৰে। এই সংস্কাৰে আস্থাভিত্তিক শাসন, সুবিধাজনক নিয়ন্ত্ৰণ বলবৎকৰণ, আৰু ব্যৱসায়-বন্ধুত্বপূৰ্ণ অনুসৰণ কাঠামোৰ দিশত পৰিৱৰ্তন প্ৰতিফলিত কৰে।

মেট্ৰ’লজী আৰু বৈধ মেট্ৰ’লজীত চৰকাৰী প্ৰধান পদক্ষেপ

eMaap পৰ্টেল

গ্ৰাহক পৰিক্ৰমা বিভাগে আৰম্ভ কৰা এই পৰ্টেলৰ লক্ষ্য হৈছে ব্যৱসায় কৰাত সহজতা আৰু G2B সেৱা প্ৰদান বৃদ্ধি কৰা। পৰ্টেলটোৱে বৈধ মেট্ৰ’লজী আইনৰ অধীনত নিয়ম আৰু নিৰ্দেশনাসমূহ সৰল আৰু যুক্তিসংগত কৰে। ইয়াত তথ্য প্ৰযুক্তি ব্যৱহাৰ কৰা হয় যাতে দক্ষ আৰু স্বচ্ছ শাসন ব্যৱস্থা সম্ভৱ হয়৷ পৰ্টেলটোৱে সকলো ৰাজ্যৰ বৈধ মেট্ৰ’লজী ব্যৱস্থাকো কেন্দ্ৰীয় মঞ্চৰ সৈতে একত্ৰিত কৰে৷ এই পৰ্টেলটোৱে সমগ্ৰ দেশৰ পেকেজড সামগ্ৰীৰ নিৰ্মাতা, ডিলাৰ, মেৰামতিকাৰী, আমদানিকাৰক, পেকাৰ আৰু উৎপাদকসকলক অনলাইন পঞ্জীয়ন সেৱা প্ৰদান কৰে।

‘এক দেশ, এক সময়’ পদক্ষেপ

ভাৰতে মিলিছেকেণ্ডৰ পৰা মাইক্ৰ’ছেকেণ্ডৰ সঠিকতাৰে সমগ্ৰ দেশতে ভাৰতীয় মানক সময় (আই.এছ.টি.) প্ৰচাৰৰ বাবে ‘এক দেশ, এক সময়’ পদক্ষেপ আৰম্ভ কৰিছে৷ গ্ৰাহক পৰিক্ৰমা বিভাগে ৰাষ্ট্ৰীয় ভৌতিক পৰীক্ষাগাৰ (এন.পি.এল.) আৰু ইছৰোৰ সহযোগত সমগ্ৰ ভাৰততে অৱস্থিত পাঁচটা বৈধ মেট্ৰ'লজী পৰীক্ষাগাৰৰ জৰিয়তে এই প্ৰকল্পটো ৰূপায়ণ কৰিছে।

এই পদক্ষেপৰ লক্ষ্য হৈছে টেলিকমিউনিকেচন, বেংকিং, নেভিগেচন, পাৱাৰ গ্ৰীড, ডিজিটেল গভৰ্নেন্স, ৫জি সেৱা, এ.আই., আই.অ'.টি. আৰু বৈজ্ঞানিক গৱেষণাৰ দৰে ক্ষেত্ৰত এক একেধৰণৰ, অতি সঠিক সময় সমন্বয় ব্যৱস্থা স্থাপন কৰা। জি.পি.এছ.ৰ দৰে বিদেশী সময়ৰ উৎসৰ ওপৰত নিৰ্ভৰশীলতা হ্ৰাস কৰা আৰু ৰাষ্ট্ৰীয় নিৰাপত্তা, জটিল আন্তঃগাঁথনি ব্যৱস্থাপনা, সঠিক বিত্তীয় লেনদেন, জৰুৰীকালীন সঁহাৰিৰ সমন্বয়, ঔদ্যোগিক দক্ষতা আৰু নিৰ্ভৰযোগ্য ৰাজহুৱা সেৱা শক্তিশালী কৰাৰ লক্ষ্যও আছে।

অ’.আই.এম.এল. প্ৰমাণপত্ৰক স্বীকৃতি দি বিশ্ব বাণিজ্য শক্তিশালী কৰা

১৯৫৬ চনত ভাৰত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় আইনী পৰিমাপন সংস্থাৰ সদস্য হয়। ২০২৩ চনত ই বিশ্বৰ ১৩সংখ্যক দেশ হিচাপে পৰিগণিত হয় যিয়ে ওজন আৰু জোখৰ যন্ত্ৰৰ বাবে আন্তৰ্জাতিকভাৱে গ্ৰহণযোগ্য অ'.আই.এম.এল.ৰ অনুমোদন প্ৰমাণপত্ৰ প্ৰদান কৰাৰ অধিকাৰ লাভ কৰে। এই স্বীকৃতিয়ে ভাৰতীয় নিৰ্মাতাসকলক অতিৰিক্ত আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় পৰীক্ষণ খৰচ অবিহনে তেওঁলোকৰ যন্ত্ৰসমূহ বিশ্বজুৰি ৰপ্তানি কৰিবলৈ সক্ষম কৰে, লগতে বিশ্ব বাণিজ্য, মান নিৰ্ধাৰণ আৰু আইনী পৰিমাপ প্ৰশাসনত ভাৰতৰ ভূমিকা শক্তিশালী কৰে।

আঞ্চলিক ৰেফাৰেন্স ষ্টেণ্ডাৰ্ড লেবৰেটৰী (আৰ.আৰ.এছ.এল.)ৰ দ্বাৰা সমৰ্থিত এই প্ৰমাণীকৰণ ব্যৱস্থাই ভাৰতক বিদেশী নিৰ্মাতাসকলক প্ৰমাণীকৰণ সেৱা প্ৰদান কৰিবলৈ, বৈদেশিক মুদ্ৰা আদায় কৰিবলৈ আৰু আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় অ'.আই.এম.এল. নীতি আৰু কৌশল বিকাশত অৰিহণা যোগাবলৈ সক্ষম কৰে।

বহনক্ষমতা জোখা: মেট্ৰ'লজীয়ে এছ.ডি.জি.সমূহ কেনেকৈ সমৰ্থন কৰে

সঠিক, নিৰ্ভৰযোগ্য আৰু প্ৰামাণিক জোখ-মাখ নিশ্চিত কৰি বহনক্ষম উন্নয়নৰ লক্ষ্যসমূহ (এছ.ডি.জি.) লাভ কৰাত মেট্ৰ'লজীয়ে উল্লেখযোগ্য অৰিহণা যোগায়। ই নিৰ্ভৰযোগ্য জোখ-মাখ ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে ন্যায্য বাণিজ্যিক পদ্ধতি, স্বচ্ছ মূল্য নিৰ্ধাৰণ আৰু গ্ৰাহক সুৰক্ষাক প্ৰসাৰিত কৰি এছ.ডি.জি. ১ (দৰিদ্ৰতা নাই) সমৰ্থন কৰে। এছ.ডি.জি. ৩ (সুস্বাস্থ্য আৰু সুস্থতা)ৰ অধীনত মেট্ৰ'লজীয়ে সঠিক চিকিৎসা নিদান, ক্লিনিকেল জোখ-মাখ আৰু নিৰাপদ চিকিৎসা পদ্ধতিৰ জৰিয়তে স্বাস্থ্যসেৱা ব্যৱস্থাক শক্তিশালী কৰে। ই দক্ষ শক্তি বিতৰণ, নবীকৰণযোগ্য শক্তিৰ সংহতি আৰু সঠিক শক্তি নিৰীক্ষণ আৰু বিলিং সক্ষম কৰি এছ.ডি.জি. ৭ (সুলভ আৰু পৰিষ্কাৰ শক্তি)ক আগুৱাই লৈ যায়। ঔদ্যোগিক মান, মানাংকন, পৰীক্ষণ আৰু প্ৰযুক্তিগত উদ্ভাৱন উন্নত কৰি মেট্ৰ'লজীয়ে এছ.ডি.জি. ৯ (শিল্প, উদ্ভাৱন আৰু আন্তঃগাঁথনি)ত অৰিহণা যোগায়। ইয়াৰ উপৰিও ই পৰিৱেশ আৰু পৰিৱেশগত পৰিৱৰ্তনৰ সঠিক পৰিৱেশ নিৰীক্ষণ, জলবায়ু গৱেষণা আৰু বৈজ্ঞানিক মূল্যায়নৰ জৰিয়তে এছ.ডি.জি. ১৩ (জলবায়ু কাৰ্য)ক সমৰ্থন কৰে।

স্বচ্ছ আৰু গ্ৰাহককেন্দ্ৰিক জোখ -মাখৰ পৰিৱেশ তন্ত্ৰ গঢ় দিয়া

ভাৰতৰ বৈধ মেট্ৰ'লজীৰ কাঠামো প্ৰযুক্তিগত উন্নতি, পৰিৱৰ্তিত ব্যৱসায়িক পদ্ধতি আৰু উদীয়মান গ্ৰাহকৰ প্ৰয়োজনীয়তাৰ সৈতে অহৰহ বিকশিত হৈ আছে। শেহতীয়া চৰকাৰী পদক্ষেপসমূহে অনুসৰণৰ বোজা হ্ৰাস কৰা, একেধৰণৰ জোখ-মাখৰ মানদণ্ড নিশ্চিত কৰা, সঠিকতা উন্নত কৰা আৰু ডিজিটেল শাসন ব্যৱস্থাৰ জৰিয়তে নিয়ন্ত্ৰণ প্ৰক্ৰিয়াসমূহ সুশৃংখলিত কৰাত মনোনিৱেশ কৰিছে।

গ্ৰাহক সুৰক্ষা ব্যৱস্থাসমূহো পূৰ্ব-পেকেজ কৰা সামগ্ৰীসমূহৰ ওপৰত বাধ্যতামূলক ঘোষণাৰ প্ৰয়োজনীয়তা আৰু ই-কমাৰ্চ প্লেটফৰ্মৰ বাবে উৎপত্তি দেশৰ প্ৰকাশৰ বিধান প্ৰৱৰ্তনৰ জৰিয়তে শক্তিশালী কৰা হৈছে। এই সংস্কাৰসমূহে অধিক স্বচ্ছতা, ব্যৱসায় কৰাৰ সুবিধা বৃদ্ধি, শক্তিশালী গ্ৰাহক বিশ্বাস, আৰু ভাৰতৰ সামগ্ৰিক গুণগত আন্তঃগাথনি পৰিৱেশৰ বিকাশৰ দিশত অৱদান আগবঢ়াইছে।

তথ্যসূত্ৰসমূহ-

গ্ৰাহক পৰিক্ৰমা, খাদ্য আৰু ৰাজহুৱা বিতৰণ মন্ত্ৰালয়

https://emaap.gov.in/about_us

https://iilm.gov.in/more/act-rules

https://consumeraffairs.gov.in/pages/legal-metrology-act

https://consumeraffairs.gov.in/pages/legal-metrology-overview

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2096622&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2033114&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2183777&reg=3&lang=1

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2188363&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleasePage.aspx?PRID=2184053&reg=3&lang=2

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=1957429&reg=3&lang=2

সাংস্কৃতিক মন্ত্ৰালয়

https://ignca.gov.in/Asi_data/2517.pdf

বিজ্ঞান আৰু প্ৰযুক্তি মন্ত্ৰালয়

https://www.pib.gov.in/PressReleaseIframePage.aspx?PRID=2078069&reg=3&lang=2

https://www.nplindia.in/wp-content/uploads/2021/10/Angela-Historical-perspective-20171129-APMP-2017-NPLI-Symposiumfin.pdf

ৰাষ্ট্ৰসংঘ

https://www.unesco.org/en/days/metrology

https://www.unido.org/sites/default/files/files/2020-08/The_role_of_Metrology_in_the_context_of_SDGs.pdf

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় বৈধ মেট্ৰ’লজী সংস্থা ( অ.আই.এম.এল.)

https://www.oiml.org/en/files/pdf_e/e002-e03.pdf

https://www.worldmetrologyday.org/press_release.html

https://www.oiml.org/en/publications/oiml-bulletin/online-bulletin-1/2024-07/the-importance-of-metrology-from-early-civilization-to-digitalisation-the-indian-perspective

আন্তঃৰাষ্ট্ৰীয় ওজন আৰু পৰিমাপ ব্যুৰো (বি.আই.পি.এম.)

https://share.google/xMAPHbZcQO1eHojmD

এছিয়া পেচিফিক মেট্ৰ’লজী প্ৰগ্ৰেম

https://www.apmpweb.org/portal/list/channel/id/3.html

দিল্লীৰ ৰাষ্ট্ৰীয় ৰাজধানী ভূখণ্ড চৰকাৰ

https://weightnmeasures.delhi.gov.in/weightnmeasures/about-us

কেৰালা চৰকাৰ

https://lmd.kerala.gov.in/2025/06/04/2-meter-convention/

পিআইবি বেকগ্ৰাউণ্ডাৰ

https://www.pib.gov.in/PressNoteDetails.aspx?NoteId=158002&ModuleId=3&reg=3&lang=3